|

مرزبندی‌ها در «جهان بعد»

ابوالقاسم دلفی- سفیر سابق ایران در فرانسه

در شرایطی که مرگ ناشی از کرونا در بین اهالی کره خاکی در حال تارومارکردن سکنه آن بوده و اوضاع اسفبار و تأسف‌برانگیز فجایع ویروس در هند، برزیل، آمریکا و اروپا انکارناپذیر است، سؤالی که می‌‌تواند اذهان و افکار عمومی را به خود جلب کند، می‌تواند این باشد که فردای بعد از این ناملایمات چگونه جهانی را برای سکنه آن تدارک خواهد دید؟ اگر اوضاع امروز بیماری کرونا در چین را که هنوز هم کاملا بر ویروس مرگ‌بار فائق نیامده، مستثنا کنیم، شرایط جاری بین‌المللی به گونه‌ای در حال شکل‌گیری است که از هم‌اکنون مسابقه ژئوپلیتیک بین دولت‌ها و رقابت برای تعیین جایگاه نه‌چندان دور در قطب‌بندی‌های جهانی به‌شدت در جریان است. به دنبال ورود تیم جدید به کاخ سفید که با افزایش تنش بین آمریکا و هم‌پیمانان این کشور از یک سو و چین از سوی دیگر همراه شده است، ناملایمات جهان غرب با روسیه نیز شکل تشدیدیافته به خود گرفته و در عین حال به نظر می‌رسد کشورهای مدعی در خاورمیانه نیز به دنبال تثبیت شرایط عمومی و تعیین جایگاه و آینده خود هستند. درحالی‌که تنش‌ها تقریبا در اکثر حوزه‌‌های جغرافیایی مورد منازعه در حال افزایش است، مبارزه بزرگ در منطقه هند و پاسیفیک به‌عنوان نمادی از رویارویی علنی چین و آمریکا در حال خودنمایی است و نمود عینی آن نیز در پی نشست اواسط ماه مارس گذشته پکن - واشنگتن در منطقه Anchorage آلاسکا خود را نشان داد و بلافاصله ایالات متحده برای قدرت‌‌نمایی، 24 نفر از افسران ارشد ارتش چین را که مدعی شده در وقایع هنگ‌کنگ دخالت داشته‌‌اند، در لیست تحریم قرار داد و متعاقبا دو افسر ارشد دیگر چین را هم که متهم به دخالت در حوادث

«Xinjiang» شده‌‌اند، به لیست تحریم اضافه کرد. چینی‌‌ها نیز عکس‌‌العمل سریع نشان داده و در اقدامی که تحریک‌آمیز نیز تلقی شده، جزیره فیلیپینی
«‏Whitsun» را که مورد اختلاف دو کشور است، توسط افراد نیروی دریایی چین تحت پوشش ماهی‌گیران چینی به اشغال درآوردند. ایالات متحده در حمایت از متحد فیلیپینی خود، ناو هواپیمابر تئودور روزولت را راهی دریای چین جنوبی کرد و متقابلا جمهوری خلق چین نیز گروه دریایی - هوایی خود را تحت نظارت ناو هواپیمابر «Liaoning» عازم منطقه کرد. همچنین فشارهای چین در تایوان نیز افزایش یافت و در
۱۳ آوریل گذشته ۲۵ فروند هواپیمای نظامی چینی وارد منطقه شناسایی‌شده هوایی تایوان شدند و به نوشته یک روزنامه تایوانی از آغاز سال جاری مسیحی، تحرک نظامی اخیر چین، هشتادوششمین مانور نظامی چین در فضای هوایی جزیره تایوان بوده است. در همین زمینه از اوایل آوریل گذشته نیز دولت آقای بایدن مقررات و ضوابط مربوط به تماس‌های بین نظامیان تایوانی با مقامات نظامی آمریکایی را آسان‌تر کرده و وزیر خارجه جدید آمریکا نیز نگرانی خود را از آنچه تجاوزات چین به تایوان نامیده، ابراز کرده است. به موازات شرایطی که تنش در مناسبات چین و آمریکا در حال وقوع و شکل‌‌گیری است، کشورهای اروپایی نیز از اواخر ماه مارس گذشته، به‌طور جداگانه و به روش معمول خود، تحریم نظامیان چینی را در دستور کار قرار دادند و متقابلا چینی‌ها نیز این تصمیم اروپا را با تحریم مسئولان دولتی، مؤسسات مطالعاتی و به‌خصوص منابع فرانسوی پاسخ دادند. از سوی دیگر و در قاره اروپا نیز از اوایل ماه مارس روس‌ها به تجمع وسیع نیروهای نظامی خود در شبه‌جزیره کریمه پرداخته و این ذهنیت را ایجاد کرده‌‌اند که اشغال منطقه «دونباس» مد‌نظر آنهاست. از منظر غرب تمایلات روس‌ها در این تحرکات به‌خوبی روشن نیست و این سؤال را مطرح کرده که آیا روسیه درصدد مقابله با تحولات داخلی اوکراین که با منافع آنها همخوانی ندارد، است یا طراحی‌های دیگری را در ورای این تحرکات در نظر گرفته است؟ پاسخ آقای بایدن به تحرکات روسیه هم نسبتا سخت بود و رئیس‌جمهور آمریکا در یک گفت‌وگوی تلویزیونی آقای پوتین را با صفت «قاتل» یاد کرد و متعاقبا در پانزدهم آوریل و به بهانه حملات سایبری روس‌ها و دخالت مسکو در جریان آخرین مبارزات انتخاباتی آمریکا، تحریم‌هایی را علیه روسیه اعلام کرد و نشان داده شد که آمریکا نمی‌تواند نسبت به دشمن قدیمی خود بی‌تفاوت باقی بماند. البته آقای بایدن در دومین مکالمه تلفنی خود بعد از ورود به کاخ سفید با آقای پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، نگرانی خود را درباره اوضاع اوکراین ابراز کرد و درعین‌حال به او پیشنهاد داد دیدار سران دو کشور در پاییز آینده در کشور ثالث انجام شود که در پاسخ کرملین گفته بود موضوع را بررسی می‌کند. منطقه حساس و حیاتی خاورمیانه هم در جریان تحولات جاری بین‌المللی، ناظر بر اتفاقاتی بوده است که می‌توان ادعا کرد در تمامی فعل و انفعالاتی که موضع امنیت بین‌المللی هدف‌گذاری شده باشد، خاورمیانه جایگاه ویژه خود را حفظ خواهد کرد. در چنین فضای تیره و تاری از تنش و درگیری در مناسبات مدعیان قطب‌بندی‌های جهانی، وجود عوامل و نشانه‌های مثبت در جریان گفت‌وگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا در وین درباره موافقت‌نامه هسته‌‌ای ایران با جامعه بین‌المللی که با وساطت سایر امضاکنندگان برجام در جریان است، توجهات را به خود جلب کرده است. اگرچه در شرایط فعلی هیچ‌کس انتظار نتایج سریع از این گفت‌وگو‌ها را ندارد و موضوع بازگشت آمریکا به برجام در ازای رفع تمامی تحریم‌‌های واشنگتن علیه جمهوری اسلامی ایران و بازگشت ایران به تعهدات دور‌شده خود از برجام، مذاکرات معنادار و مشکلی را می‌طلبد، ولی همین که مذاکرات در حال انجام است، نوید و امیدواری حداقلی برای ایجاد تصویر ثبات و آرامش در اوضاع خاورمیانه را ایجاد کرده است. با وجود این در ۲۲ فروردین‌ گذشته خراب‌کاری در فعالیت‌های سایت هسته‌ای نطنز که به اسرائیل نسبت داده شد، روند برنامه هسته‌ای ایران را متحول کرد و تهران تصمیم گرفت در پاسخ به این خراب‌کاری و بی‌مسئولیتی جهان در قبال تروریسم هسته‌‌ای رژیم صهیونیستی، غنی‌سازی اورانیوم را به سطح ۶۰ درصد برساند و به این ترتیب و از دیدگاه مخالفان همیشگی توانایی هسته‌‌ای صلح‌‌آمیز، جمهوری اسلامی ایران به مرحله انحراف نزدیک‌تر شده و مشکل مضاعفی برای مذاکرات وین ایجاد کرده است. رژیم صهیونیستی نیز در این معرکه‌ بازار بین‌المللی، ظرفیت‌های خود را در همراهی با دستور کار دولت جدید آمریکا به خدمت گرفت و ضمن مخالفت در مشارکت با روسیه در تحولات جاری سوریه و لیبی، با تحرکات و سیاست‌های اردوغان در تأمین پهپاد‌های پیشرفته برای اوکراین در حال منازعه با روسیه، همراه شد؛ به‌گونه‌ای که امکانات جدید، به کی‌یف امکان داد تا برای اولین‌بار در دوازدهم آوریل گذشته پهپاد‌ها را بر فراز منطقه سوق‌الجیشی «دو‌نباس» به پرواز درآورد. ترکیه نیز روند مشارکت استراتژیک خود با اوکراین را وارد فاز جدی عملیاتی کرد تا نگرانی‌های مسکو از تکرار سناریوی قره‌باغ افزایش یابد. در اروپا برخی‌ها معتقدند بخشی از تنش‌های فعلی بین‌المللی، ناشی از رفتارهای نابجای رئیس‌جمهور جدید آمریکاست که برداشت‌های تهاجمی از آنها می‌شود، درحالی‌که اصولا نظر حاکمان جدید کاخ‌ سفید بر اساس آنچه اعلام می‌کنند، تنش‌آفرینی نیست. رئیس‌جمهور جدید آمریکا که بسیاری او را بر اثر سال‌ها فعالیت در سطوح مختلف مدیریتی آمریکا، یک مرکزگرا قلمداد می‌کنند، قبل از هر اقدامی نگران تداوم خارج‌بودن ایالات متحده از برخی روند‌های تحولات جهانی است که او را مجبور به فعالیت‌ها و تلاش‌های بی‌وقفه در صحنه جهانی کرده که همگان را متعجب کرده است. هم‌زمان با تنش‌های موجود، مذاکرات جداگانه واشنگتن - پکن و واشنگتن - مسکو نیز با حساسیت‌های فراوان در دست پیگیری است. روشن است که اقدامات اعلام‌شده در پانزدهم آوریل گذشته از سوی رئیس‌جمهور آمریکا که با پیشنهاد ملاقات سران دو کشور به روسیه همراه بود، به این منظور ارائه شده که به روس‌ها نشان دهد امکان بازگشت به روابط عادی واشنگتن - مسکو منوط به جایگزینی احتمالی آن به‌جای اتحاد
روسیه - جمهوری خلق چین است. محور دیگر توجهات و راهبرد دولت بایدن که احتمالا از دوران اوباما به ارث مانده، ضرورت تسریع در فائق‌آمدن بر غائله افغانستان است و به همین علت و به بهانه تمرکز ایالات متحده و توجه کامل دولت جدید آمریکا به موضوع رقابت‌ها با چین و روسیه و احتمالا و در درجه بعدی به تحولات روابط و مناسبات با جمهوری اسلامی ایران، آقای بایدن اعلام کرده است که در یازدهم سپتامبر سال جاری خروج کامل نیروهای نظامی ایالات متحده آمریکا از افغانستان تحقق می‌یابد.
باید توجه داشت که ایالات متحده با کمترین هماهنگی با هم‌پیمانان خود در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی «ناتو»، درباره خروج از افغانستان تصمیم به خروج گرفته است و به همین علت شاهد هستیم که این ناهماهنگی حداقل درباره آلمان که همچنان در حال اعزام نیرو به افغانستان است، مشهود است. فرانسه نیز که سال‌هاست در منطقه ساحل آفریقا حضور نظامی دارد، در قبال خروج آمریکا از افغانستان بی‌تفاوت و ساکت نبوده و اعلام کرده است که «پایان یک قرن دخالت خارجی غرب در حال رقم‎خوردن است» که این امر می‌تواند چشم‌اندازی برای آینده پاریس در آفریقا نیز تعبیر شود. در شرایط ژئوپلیتیکی فعلی و ترتیبات جدیدی که در حال شکل‌گیری است، جای این سؤال هم باقی است که اروپا در کجای معادله جاری قرار دارد؟ اروپای امروز مدتی است که در قبال پیچیدگی‌های رفتاری چین، حالت دفاعی به خود گرفته و تنها به وظایف هم‌پیمان‌بودن در جناح لیبرال غرب در برقراری همان میزان تحریم‌های آمریکایی‌ها علیه چین و روسیه در قبال ادعای نقض حقوق بشر در این دو کشور عمل می‌کند. به نظر می‌رسد اروپای به‌ظاهر متحده امروز نگران آن است که نتواند خود را درگیر برخوردها و منازعات «بلوک در مقابل بلوک» شرق و غرب ببیند. آقای امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، در اظهارنظر قابل توجهی برای راهبرد اروپا در شرایط فعلی اخیرا خاطرنشان کرده است که اروپا باید از «محاصره چین» و «فاصله یکسان‌داشتن با پکن و واشنگتن» اجتناب کند. مفهوم ساده‌‌تر این بیان، ناتوانی اروپا در ورود به منازعات بین‌المللی را که به ظرفیت‌های مشخصی نیاز دارد، تصویر می‌کند و شاید در چارچوب همین راهبرد بوده است که در سی‌ام دسامبر سال ۲۰۲۰ اتحادیه اروپایی تحت فشار و لابی خانم مرکل، صدراعظم آلمان، موافقت‌نامه سرمایه‌گذاری با چین را به امضا رساند تا دولت آینده آمریکا (بایدن) را در مقابل عمل انجام‌شده قرار داده باشد. همچنین در جریان برگزاری مناظره ویدئوکنفرانسی فوریه گذشته در کنفرانس امنیتی مونیخ با شرکت بایدن، مکرون و خانم مرکل، رئیس‌جمهور فرانسه و صدراعظم آلمان از پاسخ‌دادن به درخواست رئیس‌جمهور ایالات متحده برای تشکیل «ائتلاف دموکرات‌ها» در مقابل «مستبدان» تحت مدیریت آمریکا خودداری کردند و تنها چند هفته پس از این رخداد قابل توجه بود که آمریکا استراتژی و راهبرد مقابله با چین حول محور هم‌‌پیمانی با شرکای اصلی‌اش در هند و پاسفیک را که شامل هند، ژاپن و استرالیا می‌شوند، اعلام کرد و متعاقبا در ۱۲ مارس گذشته نیز نشست ویدئوکنفرانسی چهار کشور آسیایی به اولین اجلاس بین‌المللی رئیس‌جمهور آمریکا (بایدن) برای تهیه یک برنامه اقدام مشترک (اقتصادی، امنیتی و نیز دیپلماسی واکسن) تبدیل شد؛ بنابراین به نظر می‌رسد که رئیس‌جمهور جدید آمریکا در حقیقت و برخلاف عرف رایج، با اصلی‌‌ترین شرکای اروپایی خود تنها در اوایل ماه ژوئن آینده در چارچوب نشست سران کشورهای گروه هفت که این‌بار با اضافه‌شدن کشورهای استرالیا، کره جنوبی و هند برگزار می‌شود، دیدار می‌کند. آنچه گذشت بخش‌هایی از منازعات جدید منطقه‌ای و بین‌‌المللی است که در شرایط حاد و سخت ویروس کرونا در حال بروز بوده و ظاهرا هدف آن می‌باید طراحی آینده ژئوپلیتیکی برای تعیین جایگاه‌ها در فردای پس از عزیمت احتمالی ویروس باشد. اینکه نتیجه قهری چنین صحنه‌آرایی جهانی‌ای به کجا ختم خواهد شد و آیا آن‌گونه که آمریکای بایدن درصدد تحقق راهبرد خود برای خروج آبرومندانه آمریکا از خاورمیانه و تمرکز بر منطقه هند و پاسفیک با هم‌پیمانان جدید است، تحقق خواهد یافت یا خیر، موضوعی است که در سرنوشت منطقه حیاتی و پیرامونی جمهوری اسلامی ایران نقش تعیین‌کننده و تأثیرگذاری خواهد داشت که نباید در لابه‌لای تحولات داخلی و نزاع‌‌های جناحی- سیاسی کشور، در آستانه و کوران انتخابات خرداد ماه آینده، مورد غفلت و فراموشی قرار گیرد.

در شرایطی که مرگ ناشی از کرونا در بین اهالی کره خاکی در حال تارومارکردن سکنه آن بوده و اوضاع اسفبار و تأسف‌برانگیز فجایع ویروس در هند، برزیل، آمریکا و اروپا انکارناپذیر است، سؤالی که می‌‌تواند اذهان و افکار عمومی را به خود جلب کند، می‌تواند این باشد که فردای بعد از این ناملایمات چگونه جهانی را برای سکنه آن تدارک خواهد دید؟ اگر اوضاع امروز بیماری کرونا در چین را که هنوز هم کاملا بر ویروس مرگ‌بار فائق نیامده، مستثنا کنیم، شرایط جاری بین‌المللی به گونه‌ای در حال شکل‌گیری است که از هم‌اکنون مسابقه ژئوپلیتیک بین دولت‌ها و رقابت برای تعیین جایگاه نه‌چندان دور در قطب‌بندی‌های جهانی به‌شدت در جریان است. به دنبال ورود تیم جدید به کاخ سفید که با افزایش تنش بین آمریکا و هم‌پیمانان این کشور از یک سو و چین از سوی دیگر همراه شده است، ناملایمات جهان غرب با روسیه نیز شکل تشدیدیافته به خود گرفته و در عین حال به نظر می‌رسد کشورهای مدعی در خاورمیانه نیز به دنبال تثبیت شرایط عمومی و تعیین جایگاه و آینده خود هستند. درحالی‌که تنش‌ها تقریبا در اکثر حوزه‌‌های جغرافیایی مورد منازعه در حال افزایش است، مبارزه بزرگ در منطقه هند و پاسیفیک به‌عنوان نمادی از رویارویی علنی چین و آمریکا در حال خودنمایی است و نمود عینی آن نیز در پی نشست اواسط ماه مارس گذشته پکن - واشنگتن در منطقه Anchorage آلاسکا خود را نشان داد و بلافاصله ایالات متحده برای قدرت‌‌نمایی، 24 نفر از افسران ارشد ارتش چین را که مدعی شده در وقایع هنگ‌کنگ دخالت داشته‌‌اند، در لیست تحریم قرار داد و متعاقبا دو افسر ارشد دیگر چین را هم که متهم به دخالت در حوادث

«Xinjiang» شده‌‌اند، به لیست تحریم اضافه کرد. چینی‌‌ها نیز عکس‌‌العمل سریع نشان داده و در اقدامی که تحریک‌آمیز نیز تلقی شده، جزیره فیلیپینی
«‏Whitsun» را که مورد اختلاف دو کشور است، توسط افراد نیروی دریایی چین تحت پوشش ماهی‌گیران چینی به اشغال درآوردند. ایالات متحده در حمایت از متحد فیلیپینی خود، ناو هواپیمابر تئودور روزولت را راهی دریای چین جنوبی کرد و متقابلا جمهوری خلق چین نیز گروه دریایی - هوایی خود را تحت نظارت ناو هواپیمابر «Liaoning» عازم منطقه کرد. همچنین فشارهای چین در تایوان نیز افزایش یافت و در
۱۳ آوریل گذشته ۲۵ فروند هواپیمای نظامی چینی وارد منطقه شناسایی‌شده هوایی تایوان شدند و به نوشته یک روزنامه تایوانی از آغاز سال جاری مسیحی، تحرک نظامی اخیر چین، هشتادوششمین مانور نظامی چین در فضای هوایی جزیره تایوان بوده است. در همین زمینه از اوایل آوریل گذشته نیز دولت آقای بایدن مقررات و ضوابط مربوط به تماس‌های بین نظامیان تایوانی با مقامات نظامی آمریکایی را آسان‌تر کرده و وزیر خارجه جدید آمریکا نیز نگرانی خود را از آنچه تجاوزات چین به تایوان نامیده، ابراز کرده است. به موازات شرایطی که تنش در مناسبات چین و آمریکا در حال وقوع و شکل‌‌گیری است، کشورهای اروپایی نیز از اواخر ماه مارس گذشته، به‌طور جداگانه و به روش معمول خود، تحریم نظامیان چینی را در دستور کار قرار دادند و متقابلا چینی‌ها نیز این تصمیم اروپا را با تحریم مسئولان دولتی، مؤسسات مطالعاتی و به‌خصوص منابع فرانسوی پاسخ دادند. از سوی دیگر و در قاره اروپا نیز از اوایل ماه مارس روس‌ها به تجمع وسیع نیروهای نظامی خود در شبه‌جزیره کریمه پرداخته و این ذهنیت را ایجاد کرده‌‌اند که اشغال منطقه «دونباس» مد‌نظر آنهاست. از منظر غرب تمایلات روس‌ها در این تحرکات به‌خوبی روشن نیست و این سؤال را مطرح کرده که آیا روسیه درصدد مقابله با تحولات داخلی اوکراین که با منافع آنها همخوانی ندارد، است یا طراحی‌های دیگری را در ورای این تحرکات در نظر گرفته است؟ پاسخ آقای بایدن به تحرکات روسیه هم نسبتا سخت بود و رئیس‌جمهور آمریکا در یک گفت‌وگوی تلویزیونی آقای پوتین را با صفت «قاتل» یاد کرد و متعاقبا در پانزدهم آوریل و به بهانه حملات سایبری روس‌ها و دخالت مسکو در جریان آخرین مبارزات انتخاباتی آمریکا، تحریم‌هایی را علیه روسیه اعلام کرد و نشان داده شد که آمریکا نمی‌تواند نسبت به دشمن قدیمی خود بی‌تفاوت باقی بماند. البته آقای بایدن در دومین مکالمه تلفنی خود بعد از ورود به کاخ سفید با آقای پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، نگرانی خود را درباره اوضاع اوکراین ابراز کرد و درعین‌حال به او پیشنهاد داد دیدار سران دو کشور در پاییز آینده در کشور ثالث انجام شود که در پاسخ کرملین گفته بود موضوع را بررسی می‌کند. منطقه حساس و حیاتی خاورمیانه هم در جریان تحولات جاری بین‌المللی، ناظر بر اتفاقاتی بوده است که می‌توان ادعا کرد در تمامی فعل و انفعالاتی که موضع امنیت بین‌المللی هدف‌گذاری شده باشد، خاورمیانه جایگاه ویژه خود را حفظ خواهد کرد. در چنین فضای تیره و تاری از تنش و درگیری در مناسبات مدعیان قطب‌بندی‌های جهانی، وجود عوامل و نشانه‌های مثبت در جریان گفت‌وگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا در وین درباره موافقت‌نامه هسته‌‌ای ایران با جامعه بین‌المللی که با وساطت سایر امضاکنندگان برجام در جریان است، توجهات را به خود جلب کرده است. اگرچه در شرایط فعلی هیچ‌کس انتظار نتایج سریع از این گفت‌وگو‌ها را ندارد و موضوع بازگشت آمریکا به برجام در ازای رفع تمامی تحریم‌‌های واشنگتن علیه جمهوری اسلامی ایران و بازگشت ایران به تعهدات دور‌شده خود از برجام، مذاکرات معنادار و مشکلی را می‌طلبد، ولی همین که مذاکرات در حال انجام است، نوید و امیدواری حداقلی برای ایجاد تصویر ثبات و آرامش در اوضاع خاورمیانه را ایجاد کرده است. با وجود این در ۲۲ فروردین‌ گذشته خراب‌کاری در فعالیت‌های سایت هسته‌ای نطنز که به اسرائیل نسبت داده شد، روند برنامه هسته‌ای ایران را متحول کرد و تهران تصمیم گرفت در پاسخ به این خراب‌کاری و بی‌مسئولیتی جهان در قبال تروریسم هسته‌‌ای رژیم صهیونیستی، غنی‌سازی اورانیوم را به سطح ۶۰ درصد برساند و به این ترتیب و از دیدگاه مخالفان همیشگی توانایی هسته‌‌ای صلح‌‌آمیز، جمهوری اسلامی ایران به مرحله انحراف نزدیک‌تر شده و مشکل مضاعفی برای مذاکرات وین ایجاد کرده است. رژیم صهیونیستی نیز در این معرکه‌ بازار بین‌المللی، ظرفیت‌های خود را در همراهی با دستور کار دولت جدید آمریکا به خدمت گرفت و ضمن مخالفت در مشارکت با روسیه در تحولات جاری سوریه و لیبی، با تحرکات و سیاست‌های اردوغان در تأمین پهپاد‌های پیشرفته برای اوکراین در حال منازعه با روسیه، همراه شد؛ به‌گونه‌ای که امکانات جدید، به کی‌یف امکان داد تا برای اولین‌بار در دوازدهم آوریل گذشته پهپاد‌ها را بر فراز منطقه سوق‌الجیشی «دو‌نباس» به پرواز درآورد. ترکیه نیز روند مشارکت استراتژیک خود با اوکراین را وارد فاز جدی عملیاتی کرد تا نگرانی‌های مسکو از تکرار سناریوی قره‌باغ افزایش یابد. در اروپا برخی‌ها معتقدند بخشی از تنش‌های فعلی بین‌المللی، ناشی از رفتارهای نابجای رئیس‌جمهور جدید آمریکاست که برداشت‌های تهاجمی از آنها می‌شود، درحالی‌که اصولا نظر حاکمان جدید کاخ‌ سفید بر اساس آنچه اعلام می‌کنند، تنش‌آفرینی نیست. رئیس‌جمهور جدید آمریکا که بسیاری او را بر اثر سال‌ها فعالیت در سطوح مختلف مدیریتی آمریکا، یک مرکزگرا قلمداد می‌کنند، قبل از هر اقدامی نگران تداوم خارج‌بودن ایالات متحده از برخی روند‌های تحولات جهانی است که او را مجبور به فعالیت‌ها و تلاش‌های بی‌وقفه در صحنه جهانی کرده که همگان را متعجب کرده است. هم‌زمان با تنش‌های موجود، مذاکرات جداگانه واشنگتن - پکن و واشنگتن - مسکو نیز با حساسیت‌های فراوان در دست پیگیری است. روشن است که اقدامات اعلام‌شده در پانزدهم آوریل گذشته از سوی رئیس‌جمهور آمریکا که با پیشنهاد ملاقات سران دو کشور به روسیه همراه بود، به این منظور ارائه شده که به روس‌ها نشان دهد امکان بازگشت به روابط عادی واشنگتن - مسکو منوط به جایگزینی احتمالی آن به‌جای اتحاد
روسیه - جمهوری خلق چین است. محور دیگر توجهات و راهبرد دولت بایدن که احتمالا از دوران اوباما به ارث مانده، ضرورت تسریع در فائق‌آمدن بر غائله افغانستان است و به همین علت و به بهانه تمرکز ایالات متحده و توجه کامل دولت جدید آمریکا به موضوع رقابت‌ها با چین و روسیه و احتمالا و در درجه بعدی به تحولات روابط و مناسبات با جمهوری اسلامی ایران، آقای بایدن اعلام کرده است که در یازدهم سپتامبر سال جاری خروج کامل نیروهای نظامی ایالات متحده آمریکا از افغانستان تحقق می‌یابد.
باید توجه داشت که ایالات متحده با کمترین هماهنگی با هم‌پیمانان خود در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی «ناتو»، درباره خروج از افغانستان تصمیم به خروج گرفته است و به همین علت شاهد هستیم که این ناهماهنگی حداقل درباره آلمان که همچنان در حال اعزام نیرو به افغانستان است، مشهود است. فرانسه نیز که سال‌هاست در منطقه ساحل آفریقا حضور نظامی دارد، در قبال خروج آمریکا از افغانستان بی‌تفاوت و ساکت نبوده و اعلام کرده است که «پایان یک قرن دخالت خارجی غرب در حال رقم‎خوردن است» که این امر می‌تواند چشم‌اندازی برای آینده پاریس در آفریقا نیز تعبیر شود. در شرایط ژئوپلیتیکی فعلی و ترتیبات جدیدی که در حال شکل‌گیری است، جای این سؤال هم باقی است که اروپا در کجای معادله جاری قرار دارد؟ اروپای امروز مدتی است که در قبال پیچیدگی‌های رفتاری چین، حالت دفاعی به خود گرفته و تنها به وظایف هم‌پیمان‌بودن در جناح لیبرال غرب در برقراری همان میزان تحریم‌های آمریکایی‌ها علیه چین و روسیه در قبال ادعای نقض حقوق بشر در این دو کشور عمل می‌کند. به نظر می‌رسد اروپای به‌ظاهر متحده امروز نگران آن است که نتواند خود را درگیر برخوردها و منازعات «بلوک در مقابل بلوک» شرق و غرب ببیند. آقای امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، در اظهارنظر قابل توجهی برای راهبرد اروپا در شرایط فعلی اخیرا خاطرنشان کرده است که اروپا باید از «محاصره چین» و «فاصله یکسان‌داشتن با پکن و واشنگتن» اجتناب کند. مفهوم ساده‌‌تر این بیان، ناتوانی اروپا در ورود به منازعات بین‌المللی را که به ظرفیت‌های مشخصی نیاز دارد، تصویر می‌کند و شاید در چارچوب همین راهبرد بوده است که در سی‌ام دسامبر سال ۲۰۲۰ اتحادیه اروپایی تحت فشار و لابی خانم مرکل، صدراعظم آلمان، موافقت‌نامه سرمایه‌گذاری با چین را به امضا رساند تا دولت آینده آمریکا (بایدن) را در مقابل عمل انجام‌شده قرار داده باشد. همچنین در جریان برگزاری مناظره ویدئوکنفرانسی فوریه گذشته در کنفرانس امنیتی مونیخ با شرکت بایدن، مکرون و خانم مرکل، رئیس‌جمهور فرانسه و صدراعظم آلمان از پاسخ‌دادن به درخواست رئیس‌جمهور ایالات متحده برای تشکیل «ائتلاف دموکرات‌ها» در مقابل «مستبدان» تحت مدیریت آمریکا خودداری کردند و تنها چند هفته پس از این رخداد قابل توجه بود که آمریکا استراتژی و راهبرد مقابله با چین حول محور هم‌‌پیمانی با شرکای اصلی‌اش در هند و پاسفیک را که شامل هند، ژاپن و استرالیا می‌شوند، اعلام کرد و متعاقبا در ۱۲ مارس گذشته نیز نشست ویدئوکنفرانسی چهار کشور آسیایی به اولین اجلاس بین‌المللی رئیس‌جمهور آمریکا (بایدن) برای تهیه یک برنامه اقدام مشترک (اقتصادی، امنیتی و نیز دیپلماسی واکسن) تبدیل شد؛ بنابراین به نظر می‌رسد که رئیس‌جمهور جدید آمریکا در حقیقت و برخلاف عرف رایج، با اصلی‌‌ترین شرکای اروپایی خود تنها در اوایل ماه ژوئن آینده در چارچوب نشست سران کشورهای گروه هفت که این‌بار با اضافه‌شدن کشورهای استرالیا، کره جنوبی و هند برگزار می‌شود، دیدار می‌کند. آنچه گذشت بخش‌هایی از منازعات جدید منطقه‌ای و بین‌‌المللی است که در شرایط حاد و سخت ویروس کرونا در حال بروز بوده و ظاهرا هدف آن می‌باید طراحی آینده ژئوپلیتیکی برای تعیین جایگاه‌ها در فردای پس از عزیمت احتمالی ویروس باشد. اینکه نتیجه قهری چنین صحنه‌آرایی جهانی‌ای به کجا ختم خواهد شد و آیا آن‌گونه که آمریکای بایدن درصدد تحقق راهبرد خود برای خروج آبرومندانه آمریکا از خاورمیانه و تمرکز بر منطقه هند و پاسفیک با هم‌پیمانان جدید است، تحقق خواهد یافت یا خیر، موضوعی است که در سرنوشت منطقه حیاتی و پیرامونی جمهوری اسلامی ایران نقش تعیین‌کننده و تأثیرگذاری خواهد داشت که نباید در لابه‌لای تحولات داخلی و نزاع‌‌های جناحی- سیاسی کشور، در آستانه و کوران انتخابات خرداد ماه آینده، مورد غفلت و فراموشی قرار گیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.