|

فرود اجباری

مازیار معاونی

شاید مهران مدیری یکی از بهترین و دقیق‌ترین مصادیق برای عبارت معروف «در‌اوج‌ماندن بسیار سخت‌تر از اوج‌گرفتن است» باشد. عبارتی که به خصوص در دهه سوم و شروع دهه چهارم کارنامه مجموعه‌سازی این چهره نسبت به دو دهه اول فعالیتش بیشتر صدق می‌کند.
نگاه دقیق‌تر به ساخته‌های این کارگردان/ بازیگر در دهه‌های 70 و 80 نشان می‌دهد که روحیه همیشه درقاب‌بودن و ارجحیت‌دادن شهرت و منافع مالی آن به وزین‌کردن و وزین‌ماندن کارنامه کاری‌اش اولویت داشته است. شاید پاییز 74 که ساعت خوشی‌های در اوج با سیاست‌های بسته و تنگ‌نظرانه تلویزیون از ادامه فعالیت در این رسانه بازداشته شدند را هرگز نتوانیم ببخشیم و نادیده بگیریم اما الان که بعد از ربع قرن به این ماجرا نگاه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که آن سیاست بسته حداقل برای مهران مدیری که علاقه‌ای به فاصله‌گذاری منطقی و ضروری میان ساخته‌هایش نداشته و ندارد، ثمربخش بوده است چراکه سه سال بعد با «جنگ 77» با قدرت به صحنه بازگشت و البته جایگاه خوب و احیاشده‌اش با این مجموعه را با سریال‌های متوسط «ببخشید شما»، «پلاک 14» و «نود شب» که یکی پس از دیگری روی آنتن رفتند تا اندازه‌ای مخدوش کرد.
دهه 80 هم برای این چهره محبوب و پرطرفدار به همین شکل رقم خورد؛ از اوج «پاورچین» که تفکر و فاصله زمانی منطقی با ساخته قبلی مدیری پشتوانه‌اش بود تا ساخت مجموعه «نقطه‌چین» بدون استراحت‌دادن به ذهن و چشمه خلاقیت که اختلاف کیفی قابل توجه این دو سریال را در پی داشت، اتفاقی که برای مجموعه «خان مظفر» و دنباله‌اش «گنج مظفر» و دو سریال نوروزی «مرد هزارچهره» و «مرد دو هزار چهره» هم با همین نسبت قوت نسبی اولی و نزول کیفی و کلیشه‌ای‌شدن دومی تکرار شد.
مدیری از شهریور 89 هم که با مجموعه پربیننده «قهوه تلخ» به شبکه نمایش خانگی آمده تا همین الان که با سریال نازل و مورد انتقاد «دراکولا» باز هم در حال دیده‌شدن است، همین فرمول را در پیش گرفته است. پس از «قهوه تلخ» که رونق شبکه نمایش خانگی هم به کمک کیفیت متوسط و قابل قبول آن آمده بود، دوره افت طولانی مدتی در مسیر کاری مدیری آغاز شد. مجموعه‌های «شوخی کردم» و «عطسه» در حوزه نمایش خانگی و سریال دو فصلی «در حاشیه» در تلویزیون ساخته‌های ضعیف او در در این دوران تنزل بودند به خصوص «در حاشیه»‌ها که به هیچ وجه قابل باور نبود آدم طنازی به نام مهران مدیری پشت دوربین این مجموعه‌ها حضور داشته است. مدیری در این دوره اُفت، هم به فرمول سال‌های آغازین فعالیتش به عنوان کارگردان یعنی طنز آیتمی بازگشت و هم در آن دو ساخته بی‌ارزش تلویزیونی، طنز غیرآیتمی را در دستور کار قرار داد ولی در هر دو حوزه شکست سختی خورد تا بار دیگر ثابت شود که اسم و رسم و پیشینه تضمین‌کننده توفیق همیشگی نیست و بی‌تدبیری، تعجیل، عدم همکاری با نویسندگان درجه یک و اولویت‌های غیرهنری چگونه می‌توانند در یک دوره زمانی کوتاه تمام کارنامه هنری یک چهره موفق را خدشه‌دار کنند.
حالا در شروع قرن جدید خورشیدی مدیری سده را با «دراکولا» آغاز کرده است، یک سال پس از پایان پخش «هیولا» که به نوعی فصل نخست «دراکولا» به حساب می‌آید و پایین‌بودن کیفیتش صدای خیلی‌ها را در آورده است. در سال‌هایی که موضوع پول‌شویی و ورود پول‌های مشکوک به سینما و شبکه نمایش خانگی و افراط در تجمل‌گرایی بحث داغ محافل هنری است ساخت هر اثری که همین آسیب خطرناک سریال‌های نمایشی را تشدید کند، اشتباه بزرگی است که مدیری برای دومین بار مرتکب آن شده است. اگر در مورد سریال «هیولا» می‌شد این‌گونه استدلال کرد که بافت داستانی کار به آن میزان تجمل تا اندازه‌ای راه می‌داده است ولی این همه تجمل بی‌مورد و غیرمنطقی در «دراکولا» که از نظر دراماتیک تقریبا هیچ نقطه قابل دفاعی ندارد را چگونه می‌توان توجیه کرد؟ البته موضوع تنها به ساخته‌های نمایشی مدیری ختم نمی‌شود و ظرف پنج شش سال اخیر او آن‌قدر در استمرار ساخت برنامه تلویزیونی «دورهمی» زیاده‌روی کرده که آن اثرگذاری اولیه این برنامه که تا حدود قابل توجهی از کاریزمای خودش ناشی می‌شد هم از بین رفته است و البته مدیری بدون توجه به این وجوه مهم از تولید فصل تازه‌ای از آن خبر می‌دهد، تصمیمات فکرنشده‌ای که به اعتقاد نگارنده فرود اجباری این چهره بااستعداد در آینده‌ای نه چندان دور در هر دو عرصه تلویزیون و نمایش خانگی را به دنبال خواهد داشت.
شاید مهران مدیری یکی از بهترین و دقیق‌ترین مصادیق برای عبارت معروف «در‌اوج‌ماندن بسیار سخت‌تر از اوج‌گرفتن است» باشد. عبارتی که به خصوص در دهه سوم و شروع دهه چهارم کارنامه مجموعه‌سازی این چهره نسبت به دو دهه اول فعالیتش بیشتر صدق می‌کند.
نگاه دقیق‌تر به ساخته‌های این کارگردان/ بازیگر در دهه‌های 70 و 80 نشان می‌دهد که روحیه همیشه درقاب‌بودن و ارجحیت‌دادن شهرت و منافع مالی آن به وزین‌کردن و وزین‌ماندن کارنامه کاری‌اش اولویت داشته است. شاید پاییز 74 که ساعت خوشی‌های در اوج با سیاست‌های بسته و تنگ‌نظرانه تلویزیون از ادامه فعالیت در این رسانه بازداشته شدند را هرگز نتوانیم ببخشیم و نادیده بگیریم اما الان که بعد از ربع قرن به این ماجرا نگاه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که آن سیاست بسته حداقل برای مهران مدیری که علاقه‌ای به فاصله‌گذاری منطقی و ضروری میان ساخته‌هایش نداشته و ندارد، ثمربخش بوده است چراکه سه سال بعد با «جنگ 77» با قدرت به صحنه بازگشت و البته جایگاه خوب و احیاشده‌اش با این مجموعه را با سریال‌های متوسط «ببخشید شما»، «پلاک 14» و «نود شب» که یکی پس از دیگری روی آنتن رفتند تا اندازه‌ای مخدوش کرد.
دهه 80 هم برای این چهره محبوب و پرطرفدار به همین شکل رقم خورد؛ از اوج «پاورچین» که تفکر و فاصله زمانی منطقی با ساخته قبلی مدیری پشتوانه‌اش بود تا ساخت مجموعه «نقطه‌چین» بدون استراحت‌دادن به ذهن و چشمه خلاقیت که اختلاف کیفی قابل توجه این دو سریال را در پی داشت، اتفاقی که برای مجموعه «خان مظفر» و دنباله‌اش «گنج مظفر» و دو سریال نوروزی «مرد هزارچهره» و «مرد دو هزار چهره» هم با همین نسبت قوت نسبی اولی و نزول کیفی و کلیشه‌ای‌شدن دومی تکرار شد.
مدیری از شهریور 89 هم که با مجموعه پربیننده «قهوه تلخ» به شبکه نمایش خانگی آمده تا همین الان که با سریال نازل و مورد انتقاد «دراکولا» باز هم در حال دیده‌شدن است، همین فرمول را در پیش گرفته است. پس از «قهوه تلخ» که رونق شبکه نمایش خانگی هم به کمک کیفیت متوسط و قابل قبول آن آمده بود، دوره افت طولانی مدتی در مسیر کاری مدیری آغاز شد. مجموعه‌های «شوخی کردم» و «عطسه» در حوزه نمایش خانگی و سریال دو فصلی «در حاشیه» در تلویزیون ساخته‌های ضعیف او در در این دوران تنزل بودند به خصوص «در حاشیه»‌ها که به هیچ وجه قابل باور نبود آدم طنازی به نام مهران مدیری پشت دوربین این مجموعه‌ها حضور داشته است. مدیری در این دوره اُفت، هم به فرمول سال‌های آغازین فعالیتش به عنوان کارگردان یعنی طنز آیتمی بازگشت و هم در آن دو ساخته بی‌ارزش تلویزیونی، طنز غیرآیتمی را در دستور کار قرار داد ولی در هر دو حوزه شکست سختی خورد تا بار دیگر ثابت شود که اسم و رسم و پیشینه تضمین‌کننده توفیق همیشگی نیست و بی‌تدبیری، تعجیل، عدم همکاری با نویسندگان درجه یک و اولویت‌های غیرهنری چگونه می‌توانند در یک دوره زمانی کوتاه تمام کارنامه هنری یک چهره موفق را خدشه‌دار کنند.
حالا در شروع قرن جدید خورشیدی مدیری سده را با «دراکولا» آغاز کرده است، یک سال پس از پایان پخش «هیولا» که به نوعی فصل نخست «دراکولا» به حساب می‌آید و پایین‌بودن کیفیتش صدای خیلی‌ها را در آورده است. در سال‌هایی که موضوع پول‌شویی و ورود پول‌های مشکوک به سینما و شبکه نمایش خانگی و افراط در تجمل‌گرایی بحث داغ محافل هنری است ساخت هر اثری که همین آسیب خطرناک سریال‌های نمایشی را تشدید کند، اشتباه بزرگی است که مدیری برای دومین بار مرتکب آن شده است. اگر در مورد سریال «هیولا» می‌شد این‌گونه استدلال کرد که بافت داستانی کار به آن میزان تجمل تا اندازه‌ای راه می‌داده است ولی این همه تجمل بی‌مورد و غیرمنطقی در «دراکولا» که از نظر دراماتیک تقریبا هیچ نقطه قابل دفاعی ندارد را چگونه می‌توان توجیه کرد؟ البته موضوع تنها به ساخته‌های نمایشی مدیری ختم نمی‌شود و ظرف پنج شش سال اخیر او آن‌قدر در استمرار ساخت برنامه تلویزیونی «دورهمی» زیاده‌روی کرده که آن اثرگذاری اولیه این برنامه که تا حدود قابل توجهی از کاریزمای خودش ناشی می‌شد هم از بین رفته است و البته مدیری بدون توجه به این وجوه مهم از تولید فصل تازه‌ای از آن خبر می‌دهد، تصمیمات فکرنشده‌ای که به اعتقاد نگارنده فرود اجباری این چهره بااستعداد در آینده‌ای نه چندان دور در هر دو عرصه تلویزیون و نمایش خانگی را به دنبال خواهد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.