جهان؛ ادامه بیثباتی
محسن گودرزی . استاد دانشگاه
بهتازگی «مجمع جهانی اقتصاد» (World Economic Forum) گزارشی را با عنوان Outlook on the Global Agenda 2014 منتشر کرده است. هدف این گزارش مشخصکردن چالشهای جهان در سال آینده میلادی و تعیین دستور کار جهانی برای مقابله با آن است. این گزارش ترکیبی از دو نظرسنجی است؛ یکی از نظرسنجیها در بین هزارو500نفر از کارشناسان در نقاط مختلف جهان (خاورمیانه، آفریقا، آمریکایشمالی و جنوبی، اروپا و آسیا) اجرا شده است. این عده از بین کارشناسان حکومت، نهادهای مدنی، فعالان اقتصادی و دانشگاهی انتخاب شدهاند. نظرسنجی دوم در کشورهای مختلف و از مردم انجام گرفته است. یافتههای این گزارش نشان میدهند که مساله اصلی جهان در سال 2014 مواجهه با بیثباتی سیاسی و اجتماعی است که عواملی مثل تنشهای «اجتماعی»، نابرابری و بیکاری به آن شدت میبخشند. کارشناسان «تشدید تنشهای اجتماعی در خاورمیانه و شمال آفریقا» را مهمترین روند جهان در سال آینده میدانند. بر اساس نتایج نظرسنجیها، نگرشهای سیاسی و اجتماعی در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا، قطبی شده و در نتیجه، اجماع میان اعضای جامعه در مورد شکل اداره جامعه از دست رفته است. وقتی که تغییرات سیاسی
در تونس، مصر و لیبی روی داد، بسیاری خوشبینانه تصور میکردند مسیر تغییرات در این کشورها بهسوی کثرتگرایی، دموکراسی و توسعه اقتصادی هموار شده است و موج آن کشورهای دیگر منطقه را نیز دربر خواهد گرفت. امروز کمتر کسی به این خوشبینی باور دارد. شکاف اجتماعی و سیاسی، مصر را دستخوش تلاطم سیاسی ساخته است و بهنظر نمیرسد در کوتاهمدت راهی برای خروج از این وضعیت وجود داشته باشد. وضعیت تونس و لیبی هم چیزی متفاوت از مصر نیست. بر اساس نتایج گزارش، تداوم بیثباتی در منطقه محصول قطبیشدن نگرشهای اجتماعی و سیاسی مردم است. بخشهایی از ساکنان این جوامع به نقش اسلام در فضای عمومی اعتقاد دارند و بهتعبیری که در گزارش آمده است، به «اسلام سیاسی» گرایش دارند و بخشهایی از جامعه نیز به جدایی دین از حکومت باور دارند. علاوه بر آن، تنشهای فرقهای و جدایی کشورهای منطقه در مورد موضوعات اساسی و کاهش همکاریهای بین آنان، از عواملی است که بیثباتی را تشدید میکند. بهنظر میرسد نگرشها در حدی قطبی شدهاند که راهی میانه وجود ندارد و از اینرو، فعلا چشماندازی برای حل این مساله وجود ندارد. روند دوم که بر ثبات اثر منفی میگذارد، تشدید
نابرابری است. بر اساس نتایج بهدستآمده، عواملی مثل فقدان دسترسی به آموزش باکیفیت در سطوح ابتدایی و متوسطه، مشکلات بهداشتی ناشی از بیماریهای مزمن، نابرابریهای اجتماعی مثل تبعیض جنسیتی و قومیتی به تشدید نابرابری درآمد منجر شده است. بخش بزرگی از مردم جهان، نسبت به نابرابری در کشورشان نگرانند. تشدید نابرابری منحصر به کشورهای فقیر و پرجمعیت نیست بلکه در کشورهای با درآمد متوسط نیز جمعیت فقیر بهصورت مدام افزایش یافته است. نظرسنجی پیو نشان میدهد که در 31 کشور از 39کشور، بیش از نیمی از مردم نابرابری را مشکل بزرگ کشور خود دانستهاند. علاوه بر آن، اکثریت قابلتوجهی از پاسخگویان در کشورهای مختلف جهان معتقدند که سیستم اقتصادی کشورشان بهنفع ثروتمندان عمل میکند. در آمریکا 60درصد پاسخگویان چنین نظری دارند. این نسبت در خاورمیانه 70درصد، اروپا 78درصد، مالزی 32درصد، ونزوئلا 32درصد و آسیا 64درصد است. جز یکی، دوکشور مثل مالزی و ونزوئلا، پاسخگویان کشورهای دیگر عملکرد سیستم اقتصادی را بهنفع ثروتمندان میدانند. از کارشناسان سوال شده است تا چه حد از توجه رسانهها به چالشها رضایت دارید. از بین 10 چالش، کمترین میزان رضایت
درباره توجه رسانه به نابرابری ابراز شده است.
برداشت عموم کارشناسان این است که رسانهها به نابرابری توجه درخور ندارند. در حالی که مردم در کشورهای مختلف نسبت به نابرابری، نگرانی زیادی دارند، رسانهها به نابرابری و تبعیض توجه نمیکنند و این شکافی بین دغدغههای مردم و عملکرد رسانههاست. سومین روند که بر ثبات سیاسی و اجتماعی اثر منفی دارد، کمبود فرصتهای شغلی و بیکاری ساختاری جوانان است. در برخی کشورها 50درصد جمعیت بیکار را جوانان تشکیل میدهند. بیکاری در بین جوانان دارای تحصیلات دانشگاهی در حال رشد است. در گزارش آمده است که جوانان در واکنش به این وضعیت آماده اعتراض خیابانیاند زیرا چیزی برای ازدستدادن ندارند. بیکاری یکی از دلایل ناآرامیهای سیاسی و اجتماعی است و موجب گسترش خشونتهای اجتماعی و سیاسی میشود. این نکته بهویژه برای کشورهایی که بخش بزرگی از جمعیت آن زیر 30سال قرار دارند، صادق است. تعداد زیادی از افراد معتقدند بیکاری باید اولویت حکومت باشد. 53درصد پاسخگویان در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا، به این نظر گرایش دارند. در آمریکا و کشورهای اروپایی نیز همین نسبت دیده میشود. بر اساس این شواهد، به نظر میرسد جهان در سال آینده، درگیر بیثباتی سیاسی و اجتماعی باشد. بیثباتی بیش از هر چیز منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا را تهدید میکند. سه عامل شکافهای «اجتماعی»، نابرابری درآمد و بیکاری ساختاری جوانان، عواملی است که ثبات اجتماعی و سیاسی را تهدید و زمینههای مساعدی برای تشدید خشونت ایجاد میکند. کشور ما در منطقهای قرار گرفته که با چنین مشکلاتی روبهرو است و در نتیجه، تلاطم منطقه و بیثباتی اجتماعی و سیاسی کشورهای منطقه بر آن اثر میگذارد. علاوه بر آن، خود با روندهایی مشابه مثل روند شکافهای گرایشی و ارزشی، نابرابری و بیکاری روبهرو است. برای روبهروشدن با این وضعیت، گام نخست، پاسخ به این پرسش است: آینده جامعه ما چگونه است و ما برای مواجهه با آن چه تدبیری اندیشیدهایم؟
برداشت عموم کارشناسان این است که رسانهها به نابرابری توجه درخور ندارند. در حالی که مردم در کشورهای مختلف نسبت به نابرابری، نگرانی زیادی دارند، رسانهها به نابرابری و تبعیض توجه نمیکنند و این شکافی بین دغدغههای مردم و عملکرد رسانههاست. سومین روند که بر ثبات سیاسی و اجتماعی اثر منفی دارد، کمبود فرصتهای شغلی و بیکاری ساختاری جوانان است. در برخی کشورها 50درصد جمعیت بیکار را جوانان تشکیل میدهند. بیکاری در بین جوانان دارای تحصیلات دانشگاهی در حال رشد است. در گزارش آمده است که جوانان در واکنش به این وضعیت آماده اعتراض خیابانیاند زیرا چیزی برای ازدستدادن ندارند. بیکاری یکی از دلایل ناآرامیهای سیاسی و اجتماعی است و موجب گسترش خشونتهای اجتماعی و سیاسی میشود. این نکته بهویژه برای کشورهایی که بخش بزرگی از جمعیت آن زیر 30سال قرار دارند، صادق است. تعداد زیادی از افراد معتقدند بیکاری باید اولویت حکومت باشد. 53درصد پاسخگویان در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا، به این نظر گرایش دارند. در آمریکا و کشورهای اروپایی نیز همین نسبت دیده میشود. بر اساس این شواهد، به نظر میرسد جهان در سال آینده، درگیر بیثباتی سیاسی و اجتماعی باشد. بیثباتی بیش از هر چیز منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا را تهدید میکند. سه عامل شکافهای «اجتماعی»، نابرابری درآمد و بیکاری ساختاری جوانان، عواملی است که ثبات اجتماعی و سیاسی را تهدید و زمینههای مساعدی برای تشدید خشونت ایجاد میکند. کشور ما در منطقهای قرار گرفته که با چنین مشکلاتی روبهرو است و در نتیجه، تلاطم منطقه و بیثباتی اجتماعی و سیاسی کشورهای منطقه بر آن اثر میگذارد. علاوه بر آن، خود با روندهایی مشابه مثل روند شکافهای گرایشی و ارزشی، نابرابری و بیکاری روبهرو است. برای روبهروشدن با این وضعیت، گام نخست، پاسخ به این پرسش است: آینده جامعه ما چگونه است و ما برای مواجهه با آن چه تدبیری اندیشیدهایم؟
بهتازگی «مجمع جهانی اقتصاد» (World Economic Forum) گزارشی را با عنوان Outlook on the Global Agenda 2014 منتشر کرده است. هدف این گزارش مشخصکردن چالشهای جهان در سال آینده میلادی و تعیین دستور کار جهانی برای مقابله با آن است. این گزارش ترکیبی از دو نظرسنجی است؛ یکی از نظرسنجیها در بین هزارو500نفر از کارشناسان در نقاط مختلف جهان (خاورمیانه، آفریقا، آمریکایشمالی و جنوبی، اروپا و آسیا) اجرا شده است. این عده از بین کارشناسان حکومت، نهادهای مدنی، فعالان اقتصادی و دانشگاهی انتخاب شدهاند. نظرسنجی دوم در کشورهای مختلف و از مردم انجام گرفته است. یافتههای این گزارش نشان میدهند که مساله اصلی جهان در سال 2014 مواجهه با بیثباتی سیاسی و اجتماعی است که عواملی مثل تنشهای «اجتماعی»، نابرابری و بیکاری به آن شدت میبخشند. کارشناسان «تشدید تنشهای اجتماعی در خاورمیانه و شمال آفریقا» را مهمترین روند جهان در سال آینده میدانند. بر اساس نتایج نظرسنجیها، نگرشهای سیاسی و اجتماعی در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا، قطبی شده و در نتیجه، اجماع میان اعضای جامعه در مورد شکل اداره جامعه از دست رفته است. وقتی که تغییرات سیاسی
در تونس، مصر و لیبی روی داد، بسیاری خوشبینانه تصور میکردند مسیر تغییرات در این کشورها بهسوی کثرتگرایی، دموکراسی و توسعه اقتصادی هموار شده است و موج آن کشورهای دیگر منطقه را نیز دربر خواهد گرفت. امروز کمتر کسی به این خوشبینی باور دارد. شکاف اجتماعی و سیاسی، مصر را دستخوش تلاطم سیاسی ساخته است و بهنظر نمیرسد در کوتاهمدت راهی برای خروج از این وضعیت وجود داشته باشد. وضعیت تونس و لیبی هم چیزی متفاوت از مصر نیست. بر اساس نتایج گزارش، تداوم بیثباتی در منطقه محصول قطبیشدن نگرشهای اجتماعی و سیاسی مردم است. بخشهایی از ساکنان این جوامع به نقش اسلام در فضای عمومی اعتقاد دارند و بهتعبیری که در گزارش آمده است، به «اسلام سیاسی» گرایش دارند و بخشهایی از جامعه نیز به جدایی دین از حکومت باور دارند. علاوه بر آن، تنشهای فرقهای و جدایی کشورهای منطقه در مورد موضوعات اساسی و کاهش همکاریهای بین آنان، از عواملی است که بیثباتی را تشدید میکند. بهنظر میرسد نگرشها در حدی قطبی شدهاند که راهی میانه وجود ندارد و از اینرو، فعلا چشماندازی برای حل این مساله وجود ندارد. روند دوم که بر ثبات اثر منفی میگذارد، تشدید
نابرابری است. بر اساس نتایج بهدستآمده، عواملی مثل فقدان دسترسی به آموزش باکیفیت در سطوح ابتدایی و متوسطه، مشکلات بهداشتی ناشی از بیماریهای مزمن، نابرابریهای اجتماعی مثل تبعیض جنسیتی و قومیتی به تشدید نابرابری درآمد منجر شده است. بخش بزرگی از مردم جهان، نسبت به نابرابری در کشورشان نگرانند. تشدید نابرابری منحصر به کشورهای فقیر و پرجمعیت نیست بلکه در کشورهای با درآمد متوسط نیز جمعیت فقیر بهصورت مدام افزایش یافته است. نظرسنجی پیو نشان میدهد که در 31 کشور از 39کشور، بیش از نیمی از مردم نابرابری را مشکل بزرگ کشور خود دانستهاند. علاوه بر آن، اکثریت قابلتوجهی از پاسخگویان در کشورهای مختلف جهان معتقدند که سیستم اقتصادی کشورشان بهنفع ثروتمندان عمل میکند. در آمریکا 60درصد پاسخگویان چنین نظری دارند. این نسبت در خاورمیانه 70درصد، اروپا 78درصد، مالزی 32درصد، ونزوئلا 32درصد و آسیا 64درصد است. جز یکی، دوکشور مثل مالزی و ونزوئلا، پاسخگویان کشورهای دیگر عملکرد سیستم اقتصادی را بهنفع ثروتمندان میدانند. از کارشناسان سوال شده است تا چه حد از توجه رسانهها به چالشها رضایت دارید. از بین 10 چالش، کمترین میزان رضایت
درباره توجه رسانه به نابرابری ابراز شده است.
برداشت عموم کارشناسان این است که رسانهها به نابرابری توجه درخور ندارند. در حالی که مردم در کشورهای مختلف نسبت به نابرابری، نگرانی زیادی دارند، رسانهها به نابرابری و تبعیض توجه نمیکنند و این شکافی بین دغدغههای مردم و عملکرد رسانههاست. سومین روند که بر ثبات سیاسی و اجتماعی اثر منفی دارد، کمبود فرصتهای شغلی و بیکاری ساختاری جوانان است. در برخی کشورها 50درصد جمعیت بیکار را جوانان تشکیل میدهند. بیکاری در بین جوانان دارای تحصیلات دانشگاهی در حال رشد است. در گزارش آمده است که جوانان در واکنش به این وضعیت آماده اعتراض خیابانیاند زیرا چیزی برای ازدستدادن ندارند. بیکاری یکی از دلایل ناآرامیهای سیاسی و اجتماعی است و موجب گسترش خشونتهای اجتماعی و سیاسی میشود. این نکته بهویژه برای کشورهایی که بخش بزرگی از جمعیت آن زیر 30سال قرار دارند، صادق است. تعداد زیادی از افراد معتقدند بیکاری باید اولویت حکومت باشد. 53درصد پاسخگویان در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا، به این نظر گرایش دارند. در آمریکا و کشورهای اروپایی نیز همین نسبت دیده میشود. بر اساس این شواهد، به نظر میرسد جهان در سال آینده، درگیر بیثباتی سیاسی و اجتماعی باشد. بیثباتی بیش از هر چیز منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا را تهدید میکند. سه عامل شکافهای «اجتماعی»، نابرابری درآمد و بیکاری ساختاری جوانان، عواملی است که ثبات اجتماعی و سیاسی را تهدید و زمینههای مساعدی برای تشدید خشونت ایجاد میکند. کشور ما در منطقهای قرار گرفته که با چنین مشکلاتی روبهرو است و در نتیجه، تلاطم منطقه و بیثباتی اجتماعی و سیاسی کشورهای منطقه بر آن اثر میگذارد. علاوه بر آن، خود با روندهایی مشابه مثل روند شکافهای گرایشی و ارزشی، نابرابری و بیکاری روبهرو است. برای روبهروشدن با این وضعیت، گام نخست، پاسخ به این پرسش است: آینده جامعه ما چگونه است و ما برای مواجهه با آن چه تدبیری اندیشیدهایم؟
برداشت عموم کارشناسان این است که رسانهها به نابرابری توجه درخور ندارند. در حالی که مردم در کشورهای مختلف نسبت به نابرابری، نگرانی زیادی دارند، رسانهها به نابرابری و تبعیض توجه نمیکنند و این شکافی بین دغدغههای مردم و عملکرد رسانههاست. سومین روند که بر ثبات سیاسی و اجتماعی اثر منفی دارد، کمبود فرصتهای شغلی و بیکاری ساختاری جوانان است. در برخی کشورها 50درصد جمعیت بیکار را جوانان تشکیل میدهند. بیکاری در بین جوانان دارای تحصیلات دانشگاهی در حال رشد است. در گزارش آمده است که جوانان در واکنش به این وضعیت آماده اعتراض خیابانیاند زیرا چیزی برای ازدستدادن ندارند. بیکاری یکی از دلایل ناآرامیهای سیاسی و اجتماعی است و موجب گسترش خشونتهای اجتماعی و سیاسی میشود. این نکته بهویژه برای کشورهایی که بخش بزرگی از جمعیت آن زیر 30سال قرار دارند، صادق است. تعداد زیادی از افراد معتقدند بیکاری باید اولویت حکومت باشد. 53درصد پاسخگویان در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا، به این نظر گرایش دارند. در آمریکا و کشورهای اروپایی نیز همین نسبت دیده میشود. بر اساس این شواهد، به نظر میرسد جهان در سال آینده، درگیر بیثباتی سیاسی و اجتماعی باشد. بیثباتی بیش از هر چیز منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا را تهدید میکند. سه عامل شکافهای «اجتماعی»، نابرابری درآمد و بیکاری ساختاری جوانان، عواملی است که ثبات اجتماعی و سیاسی را تهدید و زمینههای مساعدی برای تشدید خشونت ایجاد میکند. کشور ما در منطقهای قرار گرفته که با چنین مشکلاتی روبهرو است و در نتیجه، تلاطم منطقه و بیثباتی اجتماعی و سیاسی کشورهای منطقه بر آن اثر میگذارد. علاوه بر آن، خود با روندهایی مشابه مثل روند شکافهای گرایشی و ارزشی، نابرابری و بیکاری روبهرو است. برای روبهروشدن با این وضعیت، گام نخست، پاسخ به این پرسش است: آینده جامعه ما چگونه است و ما برای مواجهه با آن چه تدبیری اندیشیدهایم؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.