|

خاطرات «زیباری» از 10 سال وزارت خارجه

مبارک به من علاقه داشت

منبع: الحیات . مترجم: محمد‌علی عسگری

موضع‌گیری حسنی مبارک، رییس‌جمهور مصر چگونه بود؟
رییس‌جمهور حسنی مبارک ازجمله افرادی بود که به من علاقه داشت. در بین روسای‌جمهور عرب او تنها کسی بود که اسم اول مرا درست و کامل تلفظ می‌کرد و ما با هم مزاح می‌کردیم. از آمریکایی‌ها ترس داشت و پیوسته مرا نسبت به آنها بیم می‌داد و می‌گفت: آنها نه دین دارند و نه خدا، با آنها احساس امنیت نمی‌کنی، دوستانشان را به‌آسانی یک آب‌خوردن می‌فروشند. بعد پرویز مشرف را مثال می‌زد که بدون اجازه بوش آب نمی‌خورد و کشورش را در اختیار آمریکایی‌ها گذاشته بود اما در آخر به‌راحتی او را کنار گذاشتند. مبارک پیوسته نصیحت می‌کرد که به دوستان آمریکایی خود اعتماد نکنیم بلکه به خودمان و ارتش و نیروهای خودمان تکیه داشته باشیم. خیلی عراق را دوست داشت. او یک خلبان نظامی بود و در عراق هم تجاربی داشت و به پایگاه حبانیه در غرب عراق هم رفته بود. می‌گفت بین عراقی‌ها، کرد و عرب و شیعه و سنی هستند حال آنکه مصری‌ها چنین نیستند و همه‌شان مصری هستند.
من تا بود بارها با او در شرم‌الشیخ دیدار داشتم و درباره ما و ایرانی‌ها و نفوذ آنها می‌پرسید. به او می‌گفتم جناب رییس‌جمهور، ایرانی‌ها هستند و سفارتخانه و کنسولگری هم دارند و مجموع کارمندانشان به حدود 120نفر می‌رسد، اما شما اعراب نیستید. شما از حضور ایرانی‌ها انتقاد می‌کنید و می‌گویید آنها نفوذ کرده‌اند پس چرا خودتان نمی‌آیید؟ رییس‌جمهور مبارک از نقش سوری‌ها در عراق خیلی آزرده بود و به من می‌گفت: «آنها بعثی هستند. ملاحظه کسی را نمی‌کنند. بشار اسد را نگاه کن. فقط خودش را می‌بیند و در هر کنفرانسی برای ما سخنرانی می‌کند.» از دخالت‌های سوریه در هر چیز کوچک و بزرگی ناراحت بود. می‌گفت: «نظام سوریه برپایه بحران‌هاست که به حیات خود ادامه می‌دهد»؛ بحران‌هایی مثل لبنان، عراق و فلسطین. از نقش سوریه در عراق و لبنان نگران بود.
مبارک بر این نکته تاکید داشت که مصر یک دولت بسیار بزرگ است و عراق می‌تواند قدرت خودش را دوباره به‌دست‌ آورد. روی قدرت مصر و عراق حساب باز می‌کرد. به‌نظر من باوجود دوستی ظاهری که با کشورهای خلیج (فارس) داشت از برخی سیاست‌های آنها خوشش نمی‌آمد.
مبارک تعریف می‌کرد که صدام بعد از جنگ عراق - ایران سعی کرد یک رابطه خانوادگی خوب با او برقرار کند. او دوست داشت درباره تشکیل یک ارتش بزرگ عربی (یکی از بلندپروازی‌های صدام حسین) اغراق نشود و تنها قدرتی برای حفاظت از منابع امت عربی باشد. مبارک صدام را «دیوانه» توصیف می‌کرد.
رابطه سوریه و مصر تیره شد. رییس‌جمهور مصر به من می‌گفت: «شما در عراق ماهیت نظام‌های بعثی و سازمان اطلاعات و بگیروببندها را می‌شناسید.» هشدار می‌داد که «روابط استراتژیک بشار اسد با ایران عمیق‌تر و قوی‌تر از آن چیزی است که ما تصور می‌کنیم. این روابط در ارتش، دولت، اقتصاد و مسایل متعدد دیگری امتداد داشت.» طی چند سال اخیر شخصا تمام خواسته‌های عراق را پیگیری می‌کرد؛ از جمله تاسیس سفارتخانه در بغداد و کنسولگری در اربیل. هیات‌های مصری به عراق رفت‌وآمد می‌کردند. از جمله بازرگانان مصری. با شرکت‌های مصری در بخش‌های مختلف قرارداد بسته شد و به‌شکلی قوی از این رویکرد پشتیبانی می‌کرد.
رییس‌جمهور مبارک به من خبر داد که شخصا مسوولیت انتقال هشدار ترکیه به حافظ اسد در سال 1998 را برعهده گرفته بود. مفاد این هشدار آن بود که اگر بخواهد سوریه همچنان به عبدالله اوجالان (رهبر حزب کارگران کردستان پ‌ک‌ک) پناه بدهد دخالت نظامی خواهد کرد. توضیح داد که همان زمان پیامی را هم در این‌باره به آمریکا برده و اینکه اسد ناچار شد برای پرهیز از درگیری با ترکیه از عبدالله اوجالان دست بکشد.
رابطه شما با مرحوم رفیق حریری، نخست‌وزیر لبنان چطور بود؟
رابطه ویژه‌ای بود. تاریخ را گواه می‌گیرم که در سال 1991 زمان مهاجرت گروهی ملت عراق و ملت کرد، که ما آن را مهاجرت میلیونی نامیدیم، به ترکیه و ایران یعنی بعد از سرکوب قیام (جنوب عراق) ما به‌همراه محسن دزایی، یکی از مشاوران سابق مرحوم ملا مصطفی بارزانی که وزیر هم بود در یک سفر رسمی به عربستان رفتیم. آنجا بود که رفیق حریری از طریق یکی از آشنایان خواست با ما دیدار کند. او مال زکاتی نزدش بود که می‌خواست نذر و آن را خرج ملت کرد کند. این پول حدود 200هزاردلار بود. ما قبلا همدیگر را نمی‌شناختیم اما او واقعا از حجم فاجعه‌ای که ما درگیر آن بودیم تحت‌تاثیر قرار گرفته بود.
قبل از تغییر رژیم عراق ما تماس‌های محدودی با او داشتیم. وقتی این تغییرات به وجود آمد، رفیق حریری یکی از افراد پیگیر این ماجرا بود و این مساله را از طریق تماس‌هایی که می‌گرفت احساس می‌کردیم. حریری گفت این فرصتی است برای تغییر اوضاع و تغییر رژیم‌های استبدادی که با اعمال سرکوبگرانه و ناکامی‌های اقتصادی‌شان مردم را به این شورش‌ها کشانده‌اند. می‌گفت مردم باید از آزادی و دموکراسی برخوردار باشند و ملت عراق خیلی از نظام تک‌حزبی ستم کشیده‌اند. در خلال دیداری که از عربستان داشتم، برای مثال از من خواست چند ساعت را منتظرش باشم. یک‌بار من می‌خواستم به کویت سفر کنم و قادر به تهیه هواپیما نبودم. بنابراین هواپیمای شخصی‌اش را در اختیار من گذاشت و به‌وسیله آن به کویت رفتم.
ادامه دارد...
موضع‌گیری حسنی مبارک، رییس‌جمهور مصر چگونه بود؟
رییس‌جمهور حسنی مبارک ازجمله افرادی بود که به من علاقه داشت. در بین روسای‌جمهور عرب او تنها کسی بود که اسم اول مرا درست و کامل تلفظ می‌کرد و ما با هم مزاح می‌کردیم. از آمریکایی‌ها ترس داشت و پیوسته مرا نسبت به آنها بیم می‌داد و می‌گفت: آنها نه دین دارند و نه خدا، با آنها احساس امنیت نمی‌کنی، دوستانشان را به‌آسانی یک آب‌خوردن می‌فروشند. بعد پرویز مشرف را مثال می‌زد که بدون اجازه بوش آب نمی‌خورد و کشورش را در اختیار آمریکایی‌ها گذاشته بود اما در آخر به‌راحتی او را کنار گذاشتند. مبارک پیوسته نصیحت می‌کرد که به دوستان آمریکایی خود اعتماد نکنیم بلکه به خودمان و ارتش و نیروهای خودمان تکیه داشته باشیم. خیلی عراق را دوست داشت. او یک خلبان نظامی بود و در عراق هم تجاربی داشت و به پایگاه حبانیه در غرب عراق هم رفته بود. می‌گفت بین عراقی‌ها، کرد و عرب و شیعه و سنی هستند حال آنکه مصری‌ها چنین نیستند و همه‌شان مصری هستند.
من تا بود بارها با او در شرم‌الشیخ دیدار داشتم و درباره ما و ایرانی‌ها و نفوذ آنها می‌پرسید. به او می‌گفتم جناب رییس‌جمهور، ایرانی‌ها هستند و سفارتخانه و کنسولگری هم دارند و مجموع کارمندانشان به حدود 120نفر می‌رسد، اما شما اعراب نیستید. شما از حضور ایرانی‌ها انتقاد می‌کنید و می‌گویید آنها نفوذ کرده‌اند پس چرا خودتان نمی‌آیید؟ رییس‌جمهور مبارک از نقش سوری‌ها در عراق خیلی آزرده بود و به من می‌گفت: «آنها بعثی هستند. ملاحظه کسی را نمی‌کنند. بشار اسد را نگاه کن. فقط خودش را می‌بیند و در هر کنفرانسی برای ما سخنرانی می‌کند.» از دخالت‌های سوریه در هر چیز کوچک و بزرگی ناراحت بود. می‌گفت: «نظام سوریه برپایه بحران‌هاست که به حیات خود ادامه می‌دهد»؛ بحران‌هایی مثل لبنان، عراق و فلسطین. از نقش سوریه در عراق و لبنان نگران بود.
مبارک بر این نکته تاکید داشت که مصر یک دولت بسیار بزرگ است و عراق می‌تواند قدرت خودش را دوباره به‌دست‌ آورد. روی قدرت مصر و عراق حساب باز می‌کرد. به‌نظر من باوجود دوستی ظاهری که با کشورهای خلیج (فارس) داشت از برخی سیاست‌های آنها خوشش نمی‌آمد.
مبارک تعریف می‌کرد که صدام بعد از جنگ عراق - ایران سعی کرد یک رابطه خانوادگی خوب با او برقرار کند. او دوست داشت درباره تشکیل یک ارتش بزرگ عربی (یکی از بلندپروازی‌های صدام حسین) اغراق نشود و تنها قدرتی برای حفاظت از منابع امت عربی باشد. مبارک صدام را «دیوانه» توصیف می‌کرد.
رابطه سوریه و مصر تیره شد. رییس‌جمهور مصر به من می‌گفت: «شما در عراق ماهیت نظام‌های بعثی و سازمان اطلاعات و بگیروببندها را می‌شناسید.» هشدار می‌داد که «روابط استراتژیک بشار اسد با ایران عمیق‌تر و قوی‌تر از آن چیزی است که ما تصور می‌کنیم. این روابط در ارتش، دولت، اقتصاد و مسایل متعدد دیگری امتداد داشت.» طی چند سال اخیر شخصا تمام خواسته‌های عراق را پیگیری می‌کرد؛ از جمله تاسیس سفارتخانه در بغداد و کنسولگری در اربیل. هیات‌های مصری به عراق رفت‌وآمد می‌کردند. از جمله بازرگانان مصری. با شرکت‌های مصری در بخش‌های مختلف قرارداد بسته شد و به‌شکلی قوی از این رویکرد پشتیبانی می‌کرد.
رییس‌جمهور مبارک به من خبر داد که شخصا مسوولیت انتقال هشدار ترکیه به حافظ اسد در سال 1998 را برعهده گرفته بود. مفاد این هشدار آن بود که اگر بخواهد سوریه همچنان به عبدالله اوجالان (رهبر حزب کارگران کردستان پ‌ک‌ک) پناه بدهد دخالت نظامی خواهد کرد. توضیح داد که همان زمان پیامی را هم در این‌باره به آمریکا برده و اینکه اسد ناچار شد برای پرهیز از درگیری با ترکیه از عبدالله اوجالان دست بکشد.
رابطه شما با مرحوم رفیق حریری، نخست‌وزیر لبنان چطور بود؟
رابطه ویژه‌ای بود. تاریخ را گواه می‌گیرم که در سال 1991 زمان مهاجرت گروهی ملت عراق و ملت کرد، که ما آن را مهاجرت میلیونی نامیدیم، به ترکیه و ایران یعنی بعد از سرکوب قیام (جنوب عراق) ما به‌همراه محسن دزایی، یکی از مشاوران سابق مرحوم ملا مصطفی بارزانی که وزیر هم بود در یک سفر رسمی به عربستان رفتیم. آنجا بود که رفیق حریری از طریق یکی از آشنایان خواست با ما دیدار کند. او مال زکاتی نزدش بود که می‌خواست نذر و آن را خرج ملت کرد کند. این پول حدود 200هزاردلار بود. ما قبلا همدیگر را نمی‌شناختیم اما او واقعا از حجم فاجعه‌ای که ما درگیر آن بودیم تحت‌تاثیر قرار گرفته بود.
قبل از تغییر رژیم عراق ما تماس‌های محدودی با او داشتیم. وقتی این تغییرات به وجود آمد، رفیق حریری یکی از افراد پیگیر این ماجرا بود و این مساله را از طریق تماس‌هایی که می‌گرفت احساس می‌کردیم. حریری گفت این فرصتی است برای تغییر اوضاع و تغییر رژیم‌های استبدادی که با اعمال سرکوبگرانه و ناکامی‌های اقتصادی‌شان مردم را به این شورش‌ها کشانده‌اند. می‌گفت مردم باید از آزادی و دموکراسی برخوردار باشند و ملت عراق خیلی از نظام تک‌حزبی ستم کشیده‌اند. در خلال دیداری که از عربستان داشتم، برای مثال از من خواست چند ساعت را منتظرش باشم. یک‌بار من می‌خواستم به کویت سفر کنم و قادر به تهیه هواپیما نبودم. بنابراین هواپیمای شخصی‌اش را در اختیار من گذاشت و به‌وسیله آن به کویت رفتم.
ادامه دارد...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.