|

نقش خانواده در پیشگیری از اعتیاد جوانان

سرهنگ نقی‌زاده، رئیس اداره مشاوره و مددکاری معاونت اجتماعی پلیس آذربایجان غربی: یکی از مشکلات عمده‌ای که نسل جوان جامعه با آن روبه‌روست، خطر اعتیاد و گرایش به مصرف مواد مخدر است. اغلب جوانان با گذر از دوران بلوغ و نوجوانی دچار تحولات جسمی - روانی گوناگونی می‌شوند که تأثیرات زیادی بر رفتارها و عکس‌العمل‌های هیجانی آنها نسبت به اطرافیان می‌گذارد. احساس نارضایتی، عصبانیت، بی‌حوصلگی، مخالفت، مبارزه‌جویی، عدم‌ همکاری، بی‌اعتنایی و عیب‌جویی از جمله بدخلقی‌هاست که زندگی نوجوانان را دشوارتر از پیش می‌کند، در مواردی این ویژگی‌های رفتاری-اخلاقی نوجوانان به ‌گونه‌ای است که آنان را شدیدا مستعد آلوده‌شدن به انواع کج‌روی‌ها و آسیب‌های اجتماعی می‌کند. تحقیقات نشان می‌دهند افرادی که به انواع مواد مخدر اعتیاد پیدا کرده‌اند، اغلب اولین تجربه‌شان را به‌ صورت تفریحی و در دوران نوجوانی کسب کرده بودند. به‌طورکلی عوامل متعددی موجب اعتیاد جوانان می‌شوند که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
1- زمینه‌های خانوادگی: الگوهای نامناسب رفتاری اطرافیان منجر به تقلید کورکورانه نوجوانان از آنان می‌شود. سیگارکشیدن، نوشیدن الکل و اعتیاد به مواد مخدر و سایر کج‌روی‌های اخلاقی در خانواده موجب بدآموزی و زمینه‌سازی برای شروع انحرافات و آسیب‌های اجتماعی در کودک و نوجوان می‌شود.
2- فقر مادی خانواده: با اینکه بین فقر مادی و اعتیاد به مواد مخدر هیچ ارتباطی وجود ندارد ولی فقر عامل مهمی در معتادشدن جوانان جامعه است، زیرا به دلیل تنگدستی و نداری امکان دسترسی به بسیاری از امکانات آموزشی را از دست می‌دهند و هیچ تخصص و حرفه‌ای پیشه نمی‌کنند.
3- ناآگاهی و کم‌سوادی: افرادی که از سواد و تحصیلات کمتری برخوردارند، آسیب‌پذیرتر از افرادی هستند که نسبت به مضرات و تأثیرات سوء مواد مخدر آگاهی دارند.
4- اختلافات خانوادگی: آمارها نشان می‌دهند نوجوانانی که والدینشان دچار مشکلات و مسائل اخلاقی-رفتاری هستند، بیشتر در معرض خطر اعتیاد و مصرف مواد مخدر هستند.
5- خصوصیات و ویژگی‌های جوانان و نوجوانان: در خیلی از موارد مشاهده می‌شود نوجوانانی که مضطرب، پریشان، افسرده و منزوی هستند، مرتب دچار شکست‌های گوناگون تحصیلی- اجتماعی می‌شوند. عزت نفس، خویشتن‌داری و اعتماد‌به‌نفس‌شان را از دست می‌دهند و سیگار، الکل، مواد مخدر و... جایگزینی برای رهایی از این مشکلات می‌شوند.
6- فشار دوستان و همسالان: گروهی از نوجوانان به‌ دلیل سازگاری با دوستان و همسالان‌شان و یک‌رنگ‌شدن با آنها چنان موجودیت فردی - خانوادگی خود را فراموش می‌کنند که در برابر هر تقاضایی سر تسلیم فرود می‌آورند، هرچه روابط بین والدین و فرزندان نوجوان‌شان کاهش یابد، ارزش همسالان و روابط گروهی برای آنان بیشتر می‌شود.
نقش خانواده در آگاه‌سازی جوانان و نوجوانان
نتایج تحقیقات بی‌شماری نشان می‌دهند نوجوانان و جوانانی که ارتباط صمیمانه و نزدیکی با اعضای خانواده‌شان دارند و از بودن در جمع آنها احساس رضایت و شادی می‌کنند، کمتر به ‌دنبال رفتارهای ناسالم می‌روند. راهکارهای مؤثری که والدین می‌توانند به‌ منظور پیشگیری از اعتیاد جوانان و نوجوانان به مصرف مواد مخدر به کار ببندند عبارت‌اند از:
1- معیارهای «خوب‌بودن» و «بدبودن» را به فرزندان یاد بدهید.
2- به نوجوانان بیاموزید در برابر اجرای مقررات و قوانین حاکم بر خانه، مدرسه و اجتماع، جدی، مسئول و هوشیار باشند.
3- سعی کنید الگوی رفتاری خوبی برای فرزندان نوجوان خود باشید.
4- عزت نفس، خویشتن‌داری و اعتمادبه‌نفس فرزندتان را تقویت کنید.
5- ارتباط مؤثر و صمیمانه‌ای با نوجوان یا جوان برقرار کنید.
6- فرصت‌هایی برای او ایجاد کنید تا مسئولانه درباره کارهای روزانه خودش تصمیم‌گیری کند.
7- نسبت به احساس افسردگی، بی‌حوصلگی و انزواطلبی فرزند نوجوانتان حساس و هوشیار باشید.
8- واقعیت‌های اجتماع را به فرزند نوجوانتان گوشزد کنید.
سخن آخر
به‌ طور خلاصه آنچه والدین می‌توانند درباره مواد مخدر به نوجوانان بیاموزند می‌تواند در زمینه پزشکی (آسیب‌های بدنی ناشی از مصرف مواد مثل ابتلا به ایدز و انواع بیماری‌های قابل انتقال از طریق تزریق) یا روان‌شناختی (آسیب‌های رفتاری ناشی از مصرف مواد مثل بزهکاری) یا حتی عواقب قانونی دستگیرشدن همراه با مواد مخدر و مسائل قضائی متعاقب آن باشد. آنها باید از همان ابتدا مواد را نپذیرند و باید چنان تعلیم ببینند که اساسا هیچ گرایشی به مواد مخدر پیدا نکنند و با قاطعیت تمام، دست رد به سینه دوستان و افراد ناباب جامعه بزنند.

سرهنگ نقی‌زاده، رئیس اداره مشاوره و مددکاری معاونت اجتماعی پلیس آذربایجان غربی: یکی از مشکلات عمده‌ای که نسل جوان جامعه با آن روبه‌روست، خطر اعتیاد و گرایش به مصرف مواد مخدر است. اغلب جوانان با گذر از دوران بلوغ و نوجوانی دچار تحولات جسمی - روانی گوناگونی می‌شوند که تأثیرات زیادی بر رفتارها و عکس‌العمل‌های هیجانی آنها نسبت به اطرافیان می‌گذارد. احساس نارضایتی، عصبانیت، بی‌حوصلگی، مخالفت، مبارزه‌جویی، عدم‌ همکاری، بی‌اعتنایی و عیب‌جویی از جمله بدخلقی‌هاست که زندگی نوجوانان را دشوارتر از پیش می‌کند، در مواردی این ویژگی‌های رفتاری-اخلاقی نوجوانان به ‌گونه‌ای است که آنان را شدیدا مستعد آلوده‌شدن به انواع کج‌روی‌ها و آسیب‌های اجتماعی می‌کند. تحقیقات نشان می‌دهند افرادی که به انواع مواد مخدر اعتیاد پیدا کرده‌اند، اغلب اولین تجربه‌شان را به‌ صورت تفریحی و در دوران نوجوانی کسب کرده بودند. به‌طورکلی عوامل متعددی موجب اعتیاد جوانان می‌شوند که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
1- زمینه‌های خانوادگی: الگوهای نامناسب رفتاری اطرافیان منجر به تقلید کورکورانه نوجوانان از آنان می‌شود. سیگارکشیدن، نوشیدن الکل و اعتیاد به مواد مخدر و سایر کج‌روی‌های اخلاقی در خانواده موجب بدآموزی و زمینه‌سازی برای شروع انحرافات و آسیب‌های اجتماعی در کودک و نوجوان می‌شود.
2- فقر مادی خانواده: با اینکه بین فقر مادی و اعتیاد به مواد مخدر هیچ ارتباطی وجود ندارد ولی فقر عامل مهمی در معتادشدن جوانان جامعه است، زیرا به دلیل تنگدستی و نداری امکان دسترسی به بسیاری از امکانات آموزشی را از دست می‌دهند و هیچ تخصص و حرفه‌ای پیشه نمی‌کنند.
3- ناآگاهی و کم‌سوادی: افرادی که از سواد و تحصیلات کمتری برخوردارند، آسیب‌پذیرتر از افرادی هستند که نسبت به مضرات و تأثیرات سوء مواد مخدر آگاهی دارند.
4- اختلافات خانوادگی: آمارها نشان می‌دهند نوجوانانی که والدینشان دچار مشکلات و مسائل اخلاقی-رفتاری هستند، بیشتر در معرض خطر اعتیاد و مصرف مواد مخدر هستند.
5- خصوصیات و ویژگی‌های جوانان و نوجوانان: در خیلی از موارد مشاهده می‌شود نوجوانانی که مضطرب، پریشان، افسرده و منزوی هستند، مرتب دچار شکست‌های گوناگون تحصیلی- اجتماعی می‌شوند. عزت نفس، خویشتن‌داری و اعتماد‌به‌نفس‌شان را از دست می‌دهند و سیگار، الکل، مواد مخدر و... جایگزینی برای رهایی از این مشکلات می‌شوند.
6- فشار دوستان و همسالان: گروهی از نوجوانان به‌ دلیل سازگاری با دوستان و همسالان‌شان و یک‌رنگ‌شدن با آنها چنان موجودیت فردی - خانوادگی خود را فراموش می‌کنند که در برابر هر تقاضایی سر تسلیم فرود می‌آورند، هرچه روابط بین والدین و فرزندان نوجوان‌شان کاهش یابد، ارزش همسالان و روابط گروهی برای آنان بیشتر می‌شود.
نقش خانواده در آگاه‌سازی جوانان و نوجوانان
نتایج تحقیقات بی‌شماری نشان می‌دهند نوجوانان و جوانانی که ارتباط صمیمانه و نزدیکی با اعضای خانواده‌شان دارند و از بودن در جمع آنها احساس رضایت و شادی می‌کنند، کمتر به ‌دنبال رفتارهای ناسالم می‌روند. راهکارهای مؤثری که والدین می‌توانند به‌ منظور پیشگیری از اعتیاد جوانان و نوجوانان به مصرف مواد مخدر به کار ببندند عبارت‌اند از:
1- معیارهای «خوب‌بودن» و «بدبودن» را به فرزندان یاد بدهید.
2- به نوجوانان بیاموزید در برابر اجرای مقررات و قوانین حاکم بر خانه، مدرسه و اجتماع، جدی، مسئول و هوشیار باشند.
3- سعی کنید الگوی رفتاری خوبی برای فرزندان نوجوان خود باشید.
4- عزت نفس، خویشتن‌داری و اعتمادبه‌نفس فرزندتان را تقویت کنید.
5- ارتباط مؤثر و صمیمانه‌ای با نوجوان یا جوان برقرار کنید.
6- فرصت‌هایی برای او ایجاد کنید تا مسئولانه درباره کارهای روزانه خودش تصمیم‌گیری کند.
7- نسبت به احساس افسردگی، بی‌حوصلگی و انزواطلبی فرزند نوجوانتان حساس و هوشیار باشید.
8- واقعیت‌های اجتماع را به فرزند نوجوانتان گوشزد کنید.
سخن آخر
به‌ طور خلاصه آنچه والدین می‌توانند درباره مواد مخدر به نوجوانان بیاموزند می‌تواند در زمینه پزشکی (آسیب‌های بدنی ناشی از مصرف مواد مثل ابتلا به ایدز و انواع بیماری‌های قابل انتقال از طریق تزریق) یا روان‌شناختی (آسیب‌های رفتاری ناشی از مصرف مواد مثل بزهکاری) یا حتی عواقب قانونی دستگیرشدن همراه با مواد مخدر و مسائل قضائی متعاقب آن باشد. آنها باید از همان ابتدا مواد را نپذیرند و باید چنان تعلیم ببینند که اساسا هیچ گرایشی به مواد مخدر پیدا نکنند و با قاطعیت تمام، دست رد به سینه دوستان و افراد ناباب جامعه بزنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.