|

نگاهی به مجموعه «قورباغه»

مرثیه‌ای برای یک رؤیا

شهنام قاصدی

در آمریکای جنوبی پیش از آنکه انسان‌های معاصر پوینده علم، قورباغه روانگردان را کشف کنند، سرخپوستان ده‌ها سال پیش‌تر از استثمارشدن از پوست این قورباغه برای اهداف شمنی و عرفانی استفاده می‌کردند. شمن‌ها که به واسطه روانگردان‌های طبیعی در بطن طبیعت اقدام به درمان بیماری‌های روانی و جسمی می‌کردند، از این قوربا‌غه که حاوی روانگردان دی‌ام‌تی است، استفاده می‌کردند. دی‌ام‌تی شدیدترین روانگردانی است که تا به حال کشف شده و به علت تجربیات شدیدی که برای مصرف‌کننده ایجاد می‌کند، کمتر انسانی حاضر است بیشتر از یک بار از این روانگردان در طول زندگی استفاده کند و غالب افرادی که این روانگردان را استفاده کرده‌اند، اذعان داشته‌اند که حتی اگر برای درمان‌های روحی-روانی از این روانگردان استفاده کردند، همین یک بار برای آنها کفایت می‌کند. گزارش‌ها از تجربیات عجیب و شدید این روانگردان شامل مشاهده موجودات فرازمینی و به‌ظاهر واقعی گفته‌اند که بر حسب تجربه هر شخصی می‌تواند کاملا متفاوت باشد.
حالا هدف از ارائه توضیحات اجمالی قورباغه حاوی روانگردان در ابتدای این یادداشت این است که قورباغه قصه ما هیچ شباهتی به قورباغه روانگردان در دنیای واقعی ندارد؛ زیرافردی که روانگردان دی‌ام‌تی استفاده می‌کند، به‌طور کامل، هر‌چند برای دقایق اندکی، از دنیای واقعی رخت می‌بندد و بیهوش می‌شود و تأثیرات آن با چیزی که در سریال قورباغه شاهد هستیم، کاملا تفاوت دارد. ترجیح می‌دهم در نظر بگیرم که قورباغه هومن سیدی هیچ ارتباطی با هیچ روانگردانی در دنیای واقعی ندارد. قورباغه استعاره میل به قدرت، طمع و ایگوی سیری‌ناپذیر انسان معاصر در دنیای بیمار رقابت‌گونه است؛ عقده‌های فروخورده پرسوناژهای قورباغه که می‌تواند نماد انسان سرخورده امروزی باشد.
به‌رغم تمامی اظهار‌نظرهای این روزها درباره سریال جنجالی قورباغه در باب اورجینال‌نبودنش، قورباغه اثر مهمی در مدیوم تصویری ایران است و قیاس آن با سریال‌های مطرح آمریکایی تا حد زیادی دور از انصاف است و چه‌بسا که از بسیاری از سریال‌های اروپایی و شرقی نتفلیکس بهتر و جذاب‌تر باشد. سریال فراز‌و‌فرودهای بسیاری دارد و به باور من قسمت آغازین، ضعیف‌ترین و قسمت دوم بهترین آن هستند.
به‌طور قطع قورباغه را باید در قالب الگوهای ژانری دید و وام‌گیری برخی از صحنه‌های آن از فیلم‌ها و سریال‌های خارجی مطرح، بالقوه هیچ ایرادی ندارد و حتی بسیاری از فیلم‌سازان مؤلف متأخر از قدمای خود وام گرفته بودند. ژانر‌محور‌بودن سریال شاید بتواند اغراق در تصاویر اثر و تا حد زیادی غیر‌واقعی‌بودن برخی از آنان و به‌طور کل فرم سریال را توجیه کند. همان‌قدر که دنیای اگزجره و اغراق‌آمیز و حتی غلط قسمت اول قورباغه و پرسه‌زنی‌های کاراکترها در شهرک اکباتان که به‌عنوان جامعه‌ای از طبقه متوسط رو به بالا و عدم تناسب آن با فضای آدم‌های آن در ذوق می‌زند که شاید جذابیت بصری این شهرک برای دنیای تصویری سیدی غالب بر واقعیت موجود شده است، قسمت دوم سریال که فرازی مهم از زندگی و آشنایی سروش و آباد با یکدیگر است، حتی با وجود سکانس به‌شدت غیرمنطقی اشتباه‌گرفتن یک انسان به جای سگ ولگرد در روز روشن، بسیار درخور تقدیر و جذاب بوده و به‌خوبی با سناریوی این قسمت سازگار و هماهنگ است و در پیشبرد روایت داستان و دگردیسی شخصیت‌ها اهمیت بسزایی دارد. شاید برخی اعتقاد دارند جمله آغازین قورباغه در باب روایت واقعیت داستان، توجیهی بر واقعه‌های غیر‌منطقی در سریال باشد که شاید درست و شاید غلط نیز باشد. به‌ هر حال باید پذیرفت اگر همین واقعه‌ها باعث ضعف در سناریو و روایت قورباغه شده باشد، جذابیت قورباغه هم ناشی از همین واقعه‌های غیر‌واقعی است و در اثری که تا این حد قائل به ژانر است، با توجه به در‌نظر‌گرفتن نو‌بودن آن در این اقلیم، چنین خوانش‌ها و رویدادهایی می‌تواند کاملا اجتناب‌ناپذیر باشد.
قورباغه روایت اراده معطوف به قدرت است؛ اراده‌ای که بر تمامی خصایص انسانی غالب می‌شود تا بر نوک قله برسد. قله‌ای که فتح‌پذیر نیست؛ زیرا که صعودی بر آن وجود ندارد. رانه‌های این اراده، عقده‌های فروخورده و تحقیرهای به‌جا‌مانده هستند. قسمت آخر سریال که به عقیده من تا حد زیادی ناامید‌کننده بود و تنها واپسین سکانس آن که کاملا هوشمندانه و عامدانه وامدار از سکانس آخر مگنولیای پل توماس اندرسون بود، بر این حقیقت جاودان صحه می‌گذارد که زمانی که تصور می‌کنی در حال قورت‌دادن قورباغه هستی، قورباغه تو را قورت می‌دهد.
قورباغه با وجود تمام ضعف‌هایی که به‌‌ویژه در روایت و سناریو دارد، اثر مهمی در مدیوم تصویری ایران محسوب می‌شود و می‌تواند آغازگر جریانی باشد تا به ژانر به‌عنوان عنصر غایب در جریان غالب سینمایی کشور، بیش از پیش اهمیت داده شود.

در آمریکای جنوبی پیش از آنکه انسان‌های معاصر پوینده علم، قورباغه روانگردان را کشف کنند، سرخپوستان ده‌ها سال پیش‌تر از استثمارشدن از پوست این قورباغه برای اهداف شمنی و عرفانی استفاده می‌کردند. شمن‌ها که به واسطه روانگردان‌های طبیعی در بطن طبیعت اقدام به درمان بیماری‌های روانی و جسمی می‌کردند، از این قوربا‌غه که حاوی روانگردان دی‌ام‌تی است، استفاده می‌کردند. دی‌ام‌تی شدیدترین روانگردانی است که تا به حال کشف شده و به علت تجربیات شدیدی که برای مصرف‌کننده ایجاد می‌کند، کمتر انسانی حاضر است بیشتر از یک بار از این روانگردان در طول زندگی استفاده کند و غالب افرادی که این روانگردان را استفاده کرده‌اند، اذعان داشته‌اند که حتی اگر برای درمان‌های روحی-روانی از این روانگردان استفاده کردند، همین یک بار برای آنها کفایت می‌کند. گزارش‌ها از تجربیات عجیب و شدید این روانگردان شامل مشاهده موجودات فرازمینی و به‌ظاهر واقعی گفته‌اند که بر حسب تجربه هر شخصی می‌تواند کاملا متفاوت باشد.
حالا هدف از ارائه توضیحات اجمالی قورباغه حاوی روانگردان در ابتدای این یادداشت این است که قورباغه قصه ما هیچ شباهتی به قورباغه روانگردان در دنیای واقعی ندارد؛ زیرافردی که روانگردان دی‌ام‌تی استفاده می‌کند، به‌طور کامل، هر‌چند برای دقایق اندکی، از دنیای واقعی رخت می‌بندد و بیهوش می‌شود و تأثیرات آن با چیزی که در سریال قورباغه شاهد هستیم، کاملا تفاوت دارد. ترجیح می‌دهم در نظر بگیرم که قورباغه هومن سیدی هیچ ارتباطی با هیچ روانگردانی در دنیای واقعی ندارد. قورباغه استعاره میل به قدرت، طمع و ایگوی سیری‌ناپذیر انسان معاصر در دنیای بیمار رقابت‌گونه است؛ عقده‌های فروخورده پرسوناژهای قورباغه که می‌تواند نماد انسان سرخورده امروزی باشد.
به‌رغم تمامی اظهار‌نظرهای این روزها درباره سریال جنجالی قورباغه در باب اورجینال‌نبودنش، قورباغه اثر مهمی در مدیوم تصویری ایران است و قیاس آن با سریال‌های مطرح آمریکایی تا حد زیادی دور از انصاف است و چه‌بسا که از بسیاری از سریال‌های اروپایی و شرقی نتفلیکس بهتر و جذاب‌تر باشد. سریال فراز‌و‌فرودهای بسیاری دارد و به باور من قسمت آغازین، ضعیف‌ترین و قسمت دوم بهترین آن هستند.
به‌طور قطع قورباغه را باید در قالب الگوهای ژانری دید و وام‌گیری برخی از صحنه‌های آن از فیلم‌ها و سریال‌های خارجی مطرح، بالقوه هیچ ایرادی ندارد و حتی بسیاری از فیلم‌سازان مؤلف متأخر از قدمای خود وام گرفته بودند. ژانر‌محور‌بودن سریال شاید بتواند اغراق در تصاویر اثر و تا حد زیادی غیر‌واقعی‌بودن برخی از آنان و به‌طور کل فرم سریال را توجیه کند. همان‌قدر که دنیای اگزجره و اغراق‌آمیز و حتی غلط قسمت اول قورباغه و پرسه‌زنی‌های کاراکترها در شهرک اکباتان که به‌عنوان جامعه‌ای از طبقه متوسط رو به بالا و عدم تناسب آن با فضای آدم‌های آن در ذوق می‌زند که شاید جذابیت بصری این شهرک برای دنیای تصویری سیدی غالب بر واقعیت موجود شده است، قسمت دوم سریال که فرازی مهم از زندگی و آشنایی سروش و آباد با یکدیگر است، حتی با وجود سکانس به‌شدت غیرمنطقی اشتباه‌گرفتن یک انسان به جای سگ ولگرد در روز روشن، بسیار درخور تقدیر و جذاب بوده و به‌خوبی با سناریوی این قسمت سازگار و هماهنگ است و در پیشبرد روایت داستان و دگردیسی شخصیت‌ها اهمیت بسزایی دارد. شاید برخی اعتقاد دارند جمله آغازین قورباغه در باب روایت واقعیت داستان، توجیهی بر واقعه‌های غیر‌منطقی در سریال باشد که شاید درست و شاید غلط نیز باشد. به‌ هر حال باید پذیرفت اگر همین واقعه‌ها باعث ضعف در سناریو و روایت قورباغه شده باشد، جذابیت قورباغه هم ناشی از همین واقعه‌های غیر‌واقعی است و در اثری که تا این حد قائل به ژانر است، با توجه به در‌نظر‌گرفتن نو‌بودن آن در این اقلیم، چنین خوانش‌ها و رویدادهایی می‌تواند کاملا اجتناب‌ناپذیر باشد.
قورباغه روایت اراده معطوف به قدرت است؛ اراده‌ای که بر تمامی خصایص انسانی غالب می‌شود تا بر نوک قله برسد. قله‌ای که فتح‌پذیر نیست؛ زیرا که صعودی بر آن وجود ندارد. رانه‌های این اراده، عقده‌های فروخورده و تحقیرهای به‌جا‌مانده هستند. قسمت آخر سریال که به عقیده من تا حد زیادی ناامید‌کننده بود و تنها واپسین سکانس آن که کاملا هوشمندانه و عامدانه وامدار از سکانس آخر مگنولیای پل توماس اندرسون بود، بر این حقیقت جاودان صحه می‌گذارد که زمانی که تصور می‌کنی در حال قورت‌دادن قورباغه هستی، قورباغه تو را قورت می‌دهد.
قورباغه با وجود تمام ضعف‌هایی که به‌‌ویژه در روایت و سناریو دارد، اثر مهمی در مدیوم تصویری ایران محسوب می‌شود و می‌تواند آغازگر جریانی باشد تا به ژانر به‌عنوان عنصر غایب در جریان غالب سینمایی کشور، بیش از پیش اهمیت داده شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.