نقدی به سخنان اخیر فرمانده نیروی زمینی ارتش
رضا کدخدازاده: تقاضا برای حضور در نیروهای نظامی بهویژه ارتش، یکی از والاترین مظاهر وطنپرستی و ابراز عشق و علاقه به مام میهن است. بهوجودآمدن وضعیتی که امکان حضور متقاضیان خدمت در ارتش بهگونهای باشد که این نهاد صرفا خودش افراد را به حضور در ارتش دعوت کند، اتفاق تازهای است. تصمیمی که مخاطراتی را میتواند متوجه ایران عزیز کند. امیر سرتیپ کیومرث حیدری، فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، در گفتوگو با تارنمای «پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای» در روز بیستم اسفند سال جاری، اظهاراتی کرده که بسیار حاشیهساز شده است. آنچه بیشتر مورد توجه رسانههای داخلی و خارجی قرار گرفته و به تیتر اول آنها تبدیل شده، اظهارات فرمانده نزاجا مبنی بر «مشارکت نیروی زمینی ارتش در برقراری امنیت در ناآرامیهای دیماه سال 1397» بوده است. اما نکتهای که در این نوشتار کانون نقد اظهارات اخیر فرمانده نزاجاست، سخنانی است که به مراتب میتواند برای جایگاه مردمی ارتش و کشور بسیار خطرناکتر باشد؛ سخنانی که در حاشیه خبر مشارکت ارتش در برقراری امنیت در ناآرامیهای دی 1397 قرار گرفت و توجهی
به آن نشد. آنجا که سرتیپ حیدری بیان کرده است: «ما دیگر در ارتش عضوگیری نمیکنیم، بلکه عضویابی میکنیم؛ یعنی اطلاعیه نمیدهیم که هرکس جویای کار است در ارتش بیاید، بلکه خودمان نیروهایمان را انتخاب میکنیم و برایشان دعوتنامه میفرستیم که به دانشگاه افسری بیایند. این افراد را هم با معیارهای خاصی که داریم از قبل شناسایی میکنیم. وقتی این افراد وارد ارتش میشوند، فرهنگ ولایتمحوری و ولایتمداری و سیره فرماندهان قبلی به آنها انتقال داده میشود. افسری که از دانشگاه جمهوری اسلامی ایران فارغالتحصیل میشود، افسری است که در مکتب درس و بحث ولایی و ولایتمداری و امامت آموزش دیده است». ابتدا باید امیدوار بود که این اظهارات، «سهو کلامی» از سوی مصاحبهشونده بوده باشد یا اینکه مصاحبهکننده برداشت اشتباهی از سخنان سرتیپ حیدری داشته و آن را به اشتباه روی کاغذ آورده باشد. اگر هم این امیدواریِ ما اشتباه است، مقامات عالیتر ارتش یا تکذیب کنند یا در آن تجدیدنظر کنند. اولین مسئلهای که در پیگیری و اجرای این طرح وجود دارد، این است که اساسا شناسایی افراد مناسب برای خدمت در ارتش، در کشور وسیعی به مقیاس ایران -که هفدهمین کشور وسیع
جهان است- کاری فوقالعاده دشوار است و نیروی انسانی و بودجه فراوانی میطلبد؛ درحالیکه ورود داوطلبانه افراد به فرایند استخدام در ارتش میتواند بدون درگیرکردن بخش درخور توجهی از نیروی انسانی ارتش و با صرف کمترین هزینه، راه را برای هر ایرانی در جایجای ایران عزیز باز بگذارد تا در امنیت کشور خود سهیم شود. دومین مسئله این است که اگر به طراح و مجری این ایده انتقاد کنیم که چنین طرحی موجب تبعیض میان ایرانیان است، قطعا خواهد گفت در عمل هیچگونه تبعیضی -دینی، مذهبی، قومی و...- نخواهیم داشت؛ اما بافت جامعه ایرانی بهگونهای است که سلیقهایشدن گزینش افراد ممکن است سبب خطا یا تبعیض شود. حتی اگر فرض کنیم که در عمل هم چنین نشود و هیچگونه تبعیضی صورت نگیرد، دستکم ممکن است «احساس تبعیض» به وجود آورد؛ چراکه برخی اندیشمندان علوم اجتماعی معتقدند گاهی احساس تبعیض در یک گروه انسانی میتواند نتایج به مراتب بدتری از وجود واقعی تبعیض داشته باشد، به همین خاطر در «حکمرانی خوب» توصیه میشود که دولتمردان هم نسبت به تبعیض حساسیت داشته باشند، هم نسبت به احساس تبعیض و آنهایی که آن را ایجاد کرده یا ترویج میکنند. در این مورد خاص،
مقامات ارتش و نظام در این نکته تأمل کنند که اگر در آینده در عمل هیچ تبعیضی در گزینش نیروهای ارتش انجام نشود، اما عدهای تلاش کردند که در یک گروه دینی، مذهبی، قومی، زبانی و... این احساس را ترویج کنند که نسبت به حضور و نقشآفرینی آنها در ارتش به صورت «سیستماتیک» تبعیض انجام میشود و به این اظهارات مقام عالی ارتش استناد کنند، چگونه میتوان این ادعا را رد کرد؟! ادعایی که میتواند توسط نخبگان سیاسی فرصتطلب، به ابزاری برای تضعیف وحدت ملی و یکپارچگی سرزمینی ایران تبدیل شود. در نتیجه بهتر است با کار کارشناسی عمیقتر، اصلا چنین فرصتی را در اختیار آنها قرار ندهیم. یادمان باشد ایران قابل مقایسه با بسیاری از کشورهای جهان نیست که بتوان مناسبات اجتماعی، سیاسی و نظامی در آن را بدون توجه به تجربیات تاریخی کشور صورتبندی و اجرا کرد. کانون این مناسبات در ایران، «وحدت در کثرت» و «کثرت در وحدت»ی است که تقابل و چشمپوشی از هریک آنها، برای ایران آسیبزا خواهد بود؛ بهویژه در حوزه مناسبات نظامی. قریب به هزار سال پیش، خواجه نظام -وزیر خردمند ایرانزمین- در «سیرالملوک» یا «سیاستنامه» نوشته است: «چون لشکر همه از یک نوع باشد،
از آن خطرها خیزد و تخلیط باید کنند و از هر جنسی باید باشند». این یعنی اگر نیروی نظامی کشور از یک منطقه، دین، مذهب، قوم، زبان و قبیله تشکیل شود، یا شرایطی به وجود آید که شائبه چنین رویکردی ایجاد شود، خطرات بسیاری دارد. از مسئولان امر خواهشمندیم که «نهاد ارتش» عزیز و مردمی ایران را در معرض چنین خطری قرار ندهند.
رضا کدخدازاده: تقاضا برای حضور در نیروهای نظامی بهویژه ارتش، یکی از والاترین مظاهر وطنپرستی و ابراز عشق و علاقه به مام میهن است. بهوجودآمدن وضعیتی که امکان حضور متقاضیان خدمت در ارتش بهگونهای باشد که این نهاد صرفا خودش افراد را به حضور در ارتش دعوت کند، اتفاق تازهای است. تصمیمی که مخاطراتی را میتواند متوجه ایران عزیز کند. امیر سرتیپ کیومرث حیدری، فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، در گفتوگو با تارنمای «پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای» در روز بیستم اسفند سال جاری، اظهاراتی کرده که بسیار حاشیهساز شده است. آنچه بیشتر مورد توجه رسانههای داخلی و خارجی قرار گرفته و به تیتر اول آنها تبدیل شده، اظهارات فرمانده نزاجا مبنی بر «مشارکت نیروی زمینی ارتش در برقراری امنیت در ناآرامیهای دیماه سال 1397» بوده است. اما نکتهای که در این نوشتار کانون نقد اظهارات اخیر فرمانده نزاجاست، سخنانی است که به مراتب میتواند برای جایگاه مردمی ارتش و کشور بسیار خطرناکتر باشد؛ سخنانی که در حاشیه خبر مشارکت ارتش در برقراری امنیت در ناآرامیهای دی 1397 قرار گرفت و توجهی
به آن نشد. آنجا که سرتیپ حیدری بیان کرده است: «ما دیگر در ارتش عضوگیری نمیکنیم، بلکه عضویابی میکنیم؛ یعنی اطلاعیه نمیدهیم که هرکس جویای کار است در ارتش بیاید، بلکه خودمان نیروهایمان را انتخاب میکنیم و برایشان دعوتنامه میفرستیم که به دانشگاه افسری بیایند. این افراد را هم با معیارهای خاصی که داریم از قبل شناسایی میکنیم. وقتی این افراد وارد ارتش میشوند، فرهنگ ولایتمحوری و ولایتمداری و سیره فرماندهان قبلی به آنها انتقال داده میشود. افسری که از دانشگاه جمهوری اسلامی ایران فارغالتحصیل میشود، افسری است که در مکتب درس و بحث ولایی و ولایتمداری و امامت آموزش دیده است». ابتدا باید امیدوار بود که این اظهارات، «سهو کلامی» از سوی مصاحبهشونده بوده باشد یا اینکه مصاحبهکننده برداشت اشتباهی از سخنان سرتیپ حیدری داشته و آن را به اشتباه روی کاغذ آورده باشد. اگر هم این امیدواریِ ما اشتباه است، مقامات عالیتر ارتش یا تکذیب کنند یا در آن تجدیدنظر کنند. اولین مسئلهای که در پیگیری و اجرای این طرح وجود دارد، این است که اساسا شناسایی افراد مناسب برای خدمت در ارتش، در کشور وسیعی به مقیاس ایران -که هفدهمین کشور وسیع
جهان است- کاری فوقالعاده دشوار است و نیروی انسانی و بودجه فراوانی میطلبد؛ درحالیکه ورود داوطلبانه افراد به فرایند استخدام در ارتش میتواند بدون درگیرکردن بخش درخور توجهی از نیروی انسانی ارتش و با صرف کمترین هزینه، راه را برای هر ایرانی در جایجای ایران عزیز باز بگذارد تا در امنیت کشور خود سهیم شود. دومین مسئله این است که اگر به طراح و مجری این ایده انتقاد کنیم که چنین طرحی موجب تبعیض میان ایرانیان است، قطعا خواهد گفت در عمل هیچگونه تبعیضی -دینی، مذهبی، قومی و...- نخواهیم داشت؛ اما بافت جامعه ایرانی بهگونهای است که سلیقهایشدن گزینش افراد ممکن است سبب خطا یا تبعیض شود. حتی اگر فرض کنیم که در عمل هم چنین نشود و هیچگونه تبعیضی صورت نگیرد، دستکم ممکن است «احساس تبعیض» به وجود آورد؛ چراکه برخی اندیشمندان علوم اجتماعی معتقدند گاهی احساس تبعیض در یک گروه انسانی میتواند نتایج به مراتب بدتری از وجود واقعی تبعیض داشته باشد، به همین خاطر در «حکمرانی خوب» توصیه میشود که دولتمردان هم نسبت به تبعیض حساسیت داشته باشند، هم نسبت به احساس تبعیض و آنهایی که آن را ایجاد کرده یا ترویج میکنند. در این مورد خاص،
مقامات ارتش و نظام در این نکته تأمل کنند که اگر در آینده در عمل هیچ تبعیضی در گزینش نیروهای ارتش انجام نشود، اما عدهای تلاش کردند که در یک گروه دینی، مذهبی، قومی، زبانی و... این احساس را ترویج کنند که نسبت به حضور و نقشآفرینی آنها در ارتش به صورت «سیستماتیک» تبعیض انجام میشود و به این اظهارات مقام عالی ارتش استناد کنند، چگونه میتوان این ادعا را رد کرد؟! ادعایی که میتواند توسط نخبگان سیاسی فرصتطلب، به ابزاری برای تضعیف وحدت ملی و یکپارچگی سرزمینی ایران تبدیل شود. در نتیجه بهتر است با کار کارشناسی عمیقتر، اصلا چنین فرصتی را در اختیار آنها قرار ندهیم. یادمان باشد ایران قابل مقایسه با بسیاری از کشورهای جهان نیست که بتوان مناسبات اجتماعی، سیاسی و نظامی در آن را بدون توجه به تجربیات تاریخی کشور صورتبندی و اجرا کرد. کانون این مناسبات در ایران، «وحدت در کثرت» و «کثرت در وحدت»ی است که تقابل و چشمپوشی از هریک آنها، برای ایران آسیبزا خواهد بود؛ بهویژه در حوزه مناسبات نظامی. قریب به هزار سال پیش، خواجه نظام -وزیر خردمند ایرانزمین- در «سیرالملوک» یا «سیاستنامه» نوشته است: «چون لشکر همه از یک نوع باشد،
از آن خطرها خیزد و تخلیط باید کنند و از هر جنسی باید باشند». این یعنی اگر نیروی نظامی کشور از یک منطقه، دین، مذهب، قوم، زبان و قبیله تشکیل شود، یا شرایطی به وجود آید که شائبه چنین رویکردی ایجاد شود، خطرات بسیاری دارد. از مسئولان امر خواهشمندیم که «نهاد ارتش» عزیز و مردمی ایران را در معرض چنین خطری قرار ندهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.