از کلید تدبیر تا پاستور و برجام
فردی که با سوارشدن بر موج سرمایهداری و هاشمیزدایی بر مسند ریاستجمهوری نشست، چنان کشور را در دولت هشتساله مهرورزیاش به قهقرا برده و از ریل توسعه خارج کرد که امید به بازگشت آرامش و ثبات در کشور تقریبا به صفر رسیده بود. ازاینرو، بازگرداندن کشور به مسیر اصلی تعادل، عزم جزم و دیپلماتی کارکشته میطلبید. به همین دلیل اصلاحطلبان بنا بر توصیه و حمایت آیتالله هاشمی و خاتمی از حسن روحانی که در انتخابات 92 وعده چرخیدن سانتریفیوژها و چرخ اقتصاد و به تبع آن لغو تحریمها، حل مشکلات اقتصادی و سایر میراث بهجامانده از احمدینژاد و بازگشت ثبات و آرامش را داده بود، حمایت کردند. به این ترتیب با کنارهگیری محمدرضا عارف از انتخابات و حمایت هاشمیرفسنجانی و جریان اصلاحات از روحانی، موجی در انتخابات 92 ایجاد شد و روحانی با کلید تدبیر خود و وعده بازکردن قفلها، چرخیدن سانتریفیوژها و چرخ اقتصاد و از همه مهمتر لغو تحریمها، به پاستور راه یافت و پس از یک سال و نیم مذاکره سرانجام برجام، لغو تحریمها و کاهش تورم نقطه به نقطه 45درصدی به 13 درصد، افزایش رشد اقتصادی از منفی 9/1 درصد به مثبت چهار درصد و... را برای کشور و مردم به ارمغان آورد. اما در دولت دوازدهم به دلیل چرخش موضع و بازگشت یکباره تحریمها پس از خروج دونالد ترامپ و ناامیدی جامعه و بدنه جریان اصلاحات، همه چیز تغییر کرد؛ حتی موجی از پشیمانی و ناامیدی نسبت به انتخاب روحانی در میان بخشهایی از جامعه حاکم شد. بنابراین سؤال اینجاست که اگر اصلاحطلبان به عقب بازگردند، بازهم از حسن روحانی حمایت خواهند کرد یا کاندیدای خود را به هر جریان دیگری ترجیح خواهند داد؟ امروز با توجه به انتخابات 1400 و احتمال رد گزینههای اصلاحطلبی، آیا این جریان بنا بر مصلحتها و احتمالاتی نظیر به قدرت رسیدن نظامیها، تجربه 92 را تکرار خواهد کرد یا برعکس کنارهگیری از انتخابات و نشستن در پستو را به هر چیز دیگر ترجیح خواهد داد؟
پیچیده ترین دوران در سیاست خارجه و اقتصاد
اگر دوم خرداد ۷۶ را نقطه عطف تاریخ ایران در سیاست خارجه، مسائل اجتماعی و اقتصادی بنامیم، سوم تیر ۸۴ را باید زلزله سیاسی و اقتصادی ایران دانست؛ برههای که جمهوری اسلامی بعد از گذر دو دهه از عمرش و آزمون و خطاهای بسیار، بالاخره در حال رسیدن به مسیری منطقی در سیاست خارجه بود، اما با به قدرت رسیدن محمود احمدینژاد همه چیز یکباره تغییر کرد. دورانی که حتی برخی آن را تاریکترین دوره در تاریخ سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران میدانند؛ چراکه در این دوران فساد اقتصادی، بیکاری و تورم و به دنبال آن بحرانهای سیاسی و اجتماعی در کشور به حد اعلا رسیده بود و ایران از شریک تجاری آلمان به تهرانِ مصرفکننده کالاهای چینی تبدیل شد. غمانگیزتر آنکه در دوران مدیریت اصولگرایان، رتبه ایران از لحاظ مالی از ۸۸ در سال ۲۰۰۵ به ۱۳۳ در سال 2012 تنزل یافت و کشور در فهرست کشورهای فاسد جهان قرار گرفت. منتقدان به خاتمی هرگز گمان نمیکردند روزی دولت مهرورزی که با شعار بردن نفت سر سفرههای مردم آمد، بخواهد اینچنین آتش به تمام دستاوردهای سیاسی، مدنی، اقتصادی و بینالملل رئیس دولت اصلاحات بزند. آنها هرگز گمان نمیبردند احمدینژاد که او را روزی
رجایی زمان میخواندند، برایشان افزایش فقر، شکاف طبقاتی، تورم، تنزل ارزش پول ملی و رشد فساد سیستماتیک در کشور به ارمغان بیاورد و روزی برای گرفتن دوباره صندلی قدرت، حامیان رقبایش را خسوخاشاک صدا کند.
توهم جنگ با امپریالیسم جهانی
احمدینژاد با بهچالشکشیدن هژمون و نظم کنونی در سیستم جهانی، چالشهای عظیم بینالمللی بسیاری بهویژه در امور هستهای برای ایران به بار آورد. او با سرمایهگذاری در جنبش غیرمتعهدها و توهم جنگ با نظم جهانی، بحرانهای بسیار وحشتناکی در روابط ایران و اروپا ایجاد کرد؛ بهگونهای که او در هشت سال ریاستجمهوری خود، تنها سه بار به اروپا سفر کرد، درحالیکه در همین مدت ۱۵ بار به کشورهای آسیایی و ۱۳ بار به پایتختهای آسیایی رفت. نخستین سفر اروپایی او در ۱۴ خرداد ۸۷ برای حضور در اجلاس فائو به رم بود و او بدون هیچ استقبال رسمی وارد این کشور شد. هیچیک از مقامات ایتالیایی هم حاضر نشدند با او دیدار کنند؛ حتی پاپ بندیکت شانزدهم نیز درخواست او را برای دیدار رد کرد.
ایران در ذیل فصل هفتم منشور سازمان ملل
مهمترین پرونده سیاست خارجی در دوران رئیس دولت بهار، پرونده هستهای بود؛ مذاکراتی که با مدیریت او بلافاصله راهی شورای امنیت شد. در ۲۰ دی ۸۴ ایران بهمنظور غنیسازی اورانیوم مهروموم تأسیسات هستهای خود را شکست. در ۱۵ بهمن همان سال، شورای حکام آژانس تصویب کرد که پرونده هستهای ایران به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع دادده شود. ایران نیز در واکنش به این مسئله تمامی همکاریهای خود با آژانس را تعطیل کرد و در ۲۵ بهمن پلمب تأسیسات نطنز را برای غنیسازی اورانیوم شکست. ۱۰ فروردین ۸۵ پرونده ایران در شورای امنیت بررسی شد و به ایران ۳۰ روز فرصت داده شد که فعالیتهای هستهای خود را تعطیل کند. با عملنکردن ایران به این هشدارها، سرانجام در ۹ مرداد ۸۵ نخستین قطعنامه شورای امنیت علیه ایران به شماره ۱۶۹۶ به تصویب رسید. برخوردهای سفتوسخت جامعه بینالملل با ایران تازه آغاز شده بود. سیاستهای نادرست احمدینژاد تا جایی پیش رفت که در پی شدیدترین اقدام شورای امنیت سازمان ملل، ایران بر اساس قطعنامهای برای اولینبار ذیل ماده ۲ فصل هفتم منشور این سازمان قرار گرفت. عملا چنین وضعیتی به مفهوم دادن مجوز برای اقدام نظامی علیه ایران
بود و هرگونه صفآرایی، محاصره اقتصادی و سیاسی و عملیات دریایی و زمینی اعضای سازمان ملل را علیه ایران مجاز میشمارد. این در حالی بود که یک روز قبل، احمدینژاد با رؤسای جمهور وقت ترکیه و برزیل برای نگهداری هزارو ۲۰۰ کیلوگرم سوخت اورانیوم کمترغنیشده ایران در ترکیه به توافق رسیده و تصورش بر این بود که با این توافق سهجانبه، موضوع هستهای ایران حل شده است.
انتخابات 92 زیر سایه تحریمها و بحرانها
انتخابات 92 برخلاف سال 84 فضای بسیار ملتهبتری در کشور ایجاد کرده بود. در انتخابات 84 اگرچه مردم به خاطر عدم تحقق برخی از خواستههایشان انتقادهایی به خاتمی داشتند، ولی چون رئیس دولت هفتم و هشتم از خود کارنامه مطلوبی بهجا گذاشته بود، مردم از او انتظارهای زیادی داشتند، اما در رابطه با دولت احمدینژاد مسئله بهمراتب سختتر و متفاوتتر بود؛ زیرا او برخلاف شعارهایش عمل کرده بود و مردم او و اصولگرایان را عامل بیثباتی، بحران و چالشهای اقتصادی، امنیتی، روانی، سیاسی و بینالمللی بهویژه تحریمها در کشور میدانستند. با این همه، اصولگرایان همچنان با وجود بحرانآفرینی و حمایتهای بیحدواندازه خود از احمدینژاد، مشتاق آمدن به صحنه بودند. در چنین فضایی قرار بود دو جناح اصولگرا و اصلاحطلب خود را برای انتخابات آماده کنند. همان اصولگرایانی که در مجلس کت احمدینژاد را بهعنوان تبرک میبوسیدند و او را ناجی خود میپنداشتند، کمی قبل از انتخابات و در اواخر عمر دولت مهرورزی از او اعلام برائت کرده و با تغییر مواضع، دنبال جذب دوباره آرای مردم بودند. آنها هرچه در چنته داشتند به کار بردند تا بتوانند همچنان در قدرت باقی بمانند.
در مقابل اصلاحطلبان که ندای جامعه را شنیده بودند، دنبال ثبات و بازگشت تعادل در کشور بودند؛ به همین دلیل مهم بود که با چه کاندیدایی وارد صحنه شوند.
صفآرایی 2 جناح در برابر هم
اصولگرایان سرمست از قدرت هشتساله خود که گمانشان بر این بود این بار هم مانند چند دوره قبل در ریاستجمهوری، مجلس و شورای شهر بخت با آنها یار است و پیروز میدان انتخابات خواهند شد، در ابتدای کار هریک از احزابشان روی گزینههای متعددی همچون غلامعلی حدادعادل، علیاکبر ولایتی، محمدباقر قالیباف، محمدرضا باهنر، یحیی آلاسحاق، منوچهر متکی، محمدحسن ابوترابی، مصطفی پورمحمدی، علیرضا زاکانی، علی لاریجانی، سعید جلیلی، کامران باقریلنکرانی و... تمرکز کرده بود تا اینکه در نهایت عدهای به نفع دیگری از انتخابات کنارهگیری کرده و شورای نگهبان نیز صلاحیت برخی از آنها نظیر سعید جلیلی، دبیر شورای عالی امنیت ملی تیم هستهای و مذاکرهکننده ارشد ایران، محمدباقر قالیباف، فرمانده ناجا و شهردار تهران، محسن رضایی، فرمانده سپاه پاسداران در هشت سال دوران دفاع مقدس و دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، علیاکبر ولایتی، وزیر خارجه ایران در دولتهای موسوی و هاشمی، غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و رئیس مجلس هفتم از جناح اصولگرا، حسن روحانی، رئیس تیم هستهای و مذاکرهکننده ارشد ایران در دولت خاتمی و رئیس مجمع تحقیقات استراتژیک
مجمع تشخیص از جناح میانهرو و محمدرضا عارف، وزیر پست، تلگراف و تلفن دولت هفتم و معاوناول خاتمی در دولت هشتم از جناح اصلاحطلب و سیدمحمد غرضی، وزیر نفت دولت میرحسین موسوی و وزیر پست و تلگراف و تلفن دولت موسوی و هاشمی را تأیید کرد. دو نفر از کاندیداهای هر دو جناح چند روز قبل از انتخابات از ادامه حضور در صحنه انصراف دادند.
کنارهگیری عارف به نفع روحانی
ردصلاحیت هاشمیرفسنجانی منجر به شوک بزرگی به جریان اصلاحات شد. اصلاحطلبان که بعد از سال 88 به نحوی از قدرت کنار گذاشته شده بودند، امیدشان بر این بود که با آیتالله هاشمیرفسنجانی به ساختار قدرت در ایران بازگردند، اما هاشمی ردصلاحیت و امید اصلاحطلبان بر آب شد. با این همه، جریان اصلاحات محمدرضا عارف را در چنته داشت که اتفاقا تأیید صلاحیت هم شده بود. از سویی گزینه دیگری نیز وجود داشت که همواره خود را ادامهدهنده مسیر هاشمیرفسنجانی میخواند؛ فردی که دبیری شورای عالی امنیت ملی در دوره محمد خاتمی را بر عهده داشت و سالهای سال از سوی نماینده رهبر انقلاب در شورای امنیت ملی حضور فعال داشت. حسن روحانی و محمدرضا عارف تنها کاندیدای اصلاحطلب در برابر جریان اصولگرا بودند. همگان بر این اعتقاد بودند اگر اصلاحات میخواهد در انتخابات نتیجهساز باشد، تنها باید با یک گزینه به صحنه رقابت ورود پیدا کند. به همین دلیل بسیاری عارف را میپسندیدند، اما سیدمحمد خاتمی بنا بر آنچه روایت میشود، به توصیه هاشمی، شخصا از عارف خواست از انتخابات کنارهگیری کند. هاشمی نیز این خواسته را رسانهای کرده بود، اما محمدرضا عارف در بیانیهای
درباره انصراف خود از انتخابات ریاستجمهوری گفت «بنا بر خواست سیدمحمد خاتمی است که از انتخابات کنارهگیری میکنم». به این ترتیب محمدرضا عارف بعد از مناظرههای جنجالی، خود را از دور انتخابات بیرون کشید و با فداکاریاش مسیر پیروزی حسن روحانی را باز کرد. علاوه بر محمدرضا عارف، غلامعلی حدادعادل یکی دیگر از کاندیداهای جریان اصولگرا که مورد حمایت جمعیت رهپویان و جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی بود، چهار روز قبل از انتخابات ریاستجمهوری و به عبارتی در ۲۰ خرداد ۹۲ از ادامه رقابتها بدون آنکه اعلام کند به نفع چه کسی، کنارهگیری کرد.
حمایت تمامقد هاشمی و خاتمی از روحانی
پس از انصراف محمدرضا عارف از کاندیداتوری در نیمهشب ۲۰ خرداد ۹۲، هاشمیرفسنجانی، سیدمحمد خاتمی، سیدحسن خمینی و علیاکبر ناطقنوری با صدور اطلاعیهای تحت عنوان جبهه اعتدالگرایان، رسما از کاندیداتوری حسن روحانی حمایت کردند. ساعتی پس از آن، دختر امام، زهرا مصطفوی نیز که پیش از این در نامهای تجدیدنظر در ردصلاحیت هاشمیرفسنجانی را درخواست کرده بود، همراه با جمعیت زنان جمهوری اسلامی ایران از کاندیداتوری روحانی حمایت کرد. هاشمیرفسنجانی نیز در جمع جوانان فعال سیاسی اصلاحطلب و اصولگرا بهطور رسمی اظهار کرد با احترام نسبت به همه نامزدها، به حسن روحانی رأی خواهد داد. پس از هاشمی، محمد شریعتمداری، مجمع روحانیون، جمع کثیری از هنرمندان و فرهنگیان و ۲۵۵ نفر از استادان دانشگاههای کشور نیز با صدور بیانیههایی جداگانه، حمایت خود را از حسن روحانی اعلام کردند. آیتالله یوسف صانعی، سیدهادی خامنهای و مصطفی معین نیز از دیگر حامیان حسن روحانی بودند.
وعدههای انتخاباتی رئیس دولت تدبیر
در اواخر دولت احمدینژاد و در آستانه انتخابات 92، همزمان با تشدید بحرانها، میلی جدی به ثبات، پیشرفت و آرامش در جامعه و رسیدن به نوعی بازگشت به یک تعادل نسبی در فضای سیاسی و اجتماعی به وجود آمده بود. به همین دلیل حسن روحانی با استناد به همین فضا، در وعدههای انتخاباتی خود کلیدی را به مردم نشان داد و آن را کلید تدبیر و گشاینده همه قفلها خواند. سپس احمدینژاد و جلیلی را مقصر مشکلات موجود در آن زمان دانست و گفت: «تمام مشکلات ما به این علت است که همه تلاشها برای جلوگیری از ارجاع پرونده هستهای به شورای امنیت صورت نگرفت». در میان هشت نامزد، تنها روحانی وعده میداد با حل مسئله هستهای از طریق مذاکره، وضعیت اقتصادی را بهبود خواهد بخشید. او با اشاره به مسئله هستهای و اینکه چگونه مردم ایران از تحریمها رنج میبرند، گفت: «خوب است که سانتریفیوژها بچرخند، اما مهم است که چرخ کشور و چرخ صنعت هم بچرخد». روحانی از کاهش ارزش پول ملی، تورم 30درصدی، کاهش قدرت خرید مردم، بیکاری بالای ۱۳ درصد و رشد اقتصادی منفی 9/1 درصد نیز انتقاد کرد و افزود: «چقدر شرمآور است که بانک مرکزی ما سکوت کند و IMF (صندوق بینالمللی پول) برای
ما اعلام کند که رشد امسال ما منفی بوده است. قرار بود رشد هشت درصد و نرخ تورم و بیکاری تکرقمی شود. همه ضعفها و ناکارآمدیها را نمیتوان پای تحریم نوشت. من دولت راستگویان و درستکاران را تشکیل خواهم داد».
پیروزی با کلید تدبیر و حمایت اصلاحات
حسن روحانی که با نماد کلید و وعده رفع تحریمها و چرخیدن سانتریفیوژها و چرخ اقتصاد در انتخابات حضور یافت، سرانجام با حمایت هاشمیرفسنجانی، جریان اصلاحات، میانهروها و بسیاری از بزرگان کشور در انتخابات 24 خرداد 92 با 18ونیم میلیون رأی بر رقبای خود پیروز شد و فصل تازهای از سیاست خارجی را در جمهوری اسلامی رقم زد. او محمدجواد ظریف را که سالها در نیویورک و در مقام نماینده ایران در سازمان ملل متحد حضور داشت، بهعنوان وزیر امور خارجه خود برگزید و در نتیجه پس از 20 ماه مذاکره، در 24 تیر 94 توافقنامه وین میان ایران، اتحادیه اروپا و گروه 1+5 به امضا رسید. در پی این توافق، گشایشهای اقتصادی بسیاری در کشور ایجاد شد و ایران جایگاهش را یک بار دیگر در جامعه جهانی بازیافت. با لغو تحریمهای بینالمللی، چشمانداز گستردهای از تأثیر برجام بر اقتصاد ایران و همچنین اقتصاد جهانی بهویژه در حوزه نفت و گاز به وجود آمد. شرکتهای خارجی زیادی نیز بعد از اجرائیشدن برجام برای بازگشت یا ورود به بازار ایران، ابراز تمایل یا اقدام کردند.
مخالفت نجفی با کاندیداتوری عارف
محمدصادق جوادیحصار درباره چرایی حمایت اصلاحطلبان از روحانی در سال 92 به «شرق» میگوید: سامانههایی در رفتارهای سیاسی کشور بهویژه در حوزه اصلاحطلبان دخالت داشتند. شاید بتوان گفت آنها دغدغه یا تعهد لازم را برای روی کار آمدن یک مجموعه منسجم اصلاحطلب از خود نشان نمیدادند. این فعال سیاسی اصلاحطلب ادامه داد: عدهای اطراف خاتمی حضور داشتند که به مجمع مشورتی رئیس دولت اصلاحات معروف بودند و نجفی در رأس آنها بود. نجفی خود شخصا موافق کاندیداتوری عارف بهعنوان گزینه جریان اصلاحات نبود. عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی افزود: چراکه او معتقد بود اصلاحطلبان باید روی گزینه دیگری غیر از عارف اجماع کنند. اگرچه این نگاه در تصمیمگیری شخص او مؤثر نبود، اما در شکلگیری تصمیمها و روشهای رسیدن به کاندیدای نهایی در میان مشاوران خاتمی بدون تأثیر نبوده است. به هر روی نمیتوان نگاهش به این مسئله را نشان از حسننیتنداشتن او دانست. احتمالا این استنباط در میان مشاوران خاتمی در آن مقطع مؤثر واقع شد. در نهایت مدیریت حوزه سیاستگذاری اصلاحطلبان به جایی رسید که از عارف به انصراف و از روحانی نیز به حضور در صحنه انتخابات دعوت کرد.
حمایت به خاطر نگرانی از تکرار تجربه 84
عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی با اشاره به اینکه خاتمی در بیانیهای از مردم خواست به روحانی رأی دهند، گفت: زیرا تجربه هشت سال دولت احمدینژاد پیشروی مردم و جریان اصلاحات بود. به همین دلیل بسیاری از اصلاحطلبان نیز مجاب شده بودند از روحانی در انتخابات ریاستجمهوری یازدهم حمایت کنند. جوادیحصار افزود: بزرگترین علت حمایت اصلاحطلبان از روحانی، این بود که اردوگاه پشت سر هاشمیرفسنجانی، در غیاب ایشان به سمت روحانی خواهد رفت. در چین شرایطی اگر اصلاحطلبان از روحانی حمایت نمیکردند، ممکن بود باز هم تجربه شکست 84 تکرار و این شکست به پای خاتمی نوشته شود. این دغدغه خاتمی را دچار تردید در حمایت از کاندیدای اصلاحطلب کرد. او ادامه داد: تحلیل خاتمی این بود که اگر ما با یک نیروی اعتدالی در انتخابات پیروز شویم، بهتر از ورود به انتخابات و شکست در آن با کاندیدای اصلاحطلب است. در مجموع، چند عامل نخست، حمایت شخص هاشمی بهعنوان پشتیبان روحانی، دوم ردصلاحیت و افزایش محبوبیت هاشمی، سوم مناظره جذاب روحانی در صداوسیما و تأکیدش بر تنشزدایی در سیاست خارجه و تعامل با جهان و برداشتن فشار جوامع بینالمللی از روی ایران به دلیل
تصویب قطعنامههای متعدد و گرداندن چرخ اقتصاد همگام با چرخش سانتریفیوژها در آن مقطع، منجر به حمایت اصلاحطلبان از روحانی شد.
تعامل تنها راه ممکن اصلاحات
جوادیحصار با بیان اینکه دیگر شرایط به آن دوره برنمیگردد تا هاشمی بخواهد موجی از امید در حمایت از یک کاندیدا ایجاد کند، گفت: از سویی کاندیدایی هم وجود ندارد که ظرفیت فعالسازی بدنه اصلاحطلبان را حداقل در حدود 50 درصد داشته باشد. این تحلیلگر سیاسی ادامه داد: شرایط با گذشته قابل قیاس نیست، اما باید تدبیر گذشته را تکرار کرد. به این مفهوم که جریان اصلاحات چارهای جز رفتن به سمت گزینش بهترین روشهای تعامل با جریانهای همسو درون اصلاحات و جریانهای میانی بیرون حوزه اصلاحطلبی و در نهایت تعامل مثبت و سازنده با حاکمیت ندارند. او اظهار کرد: اصلاحطلبان باید با کارتهای خود بازی کنند و نباید در رؤیا سیر کرد. اگر این جریان در شرایطی قرار دارد که بتواند کاندیدایی اجماعساز نظیر خاتمی، عبدالله نوری و بهطور کل هر فردی که کارنامه قابلقبولی از خود در دوران مدیریتش باقی گذاشته باشد، معرفی کند، باید آن را انجام دهد. جوادیحصار بیان کرد: البته نباید شرایط و جایگاه افراد محل مقایسه قرار بگیرد. برای مثال، اگر دوران وزارت عارف با نمایندگیاش در مجلس مقایسه شود، جفا در حق او است؛ چراکه او در دوران مدیریتش در وزارت پست،
تلگراف و تلفن، عملکرد قابلقبولی داشته و اکثر دستاوردهای خاتمی بهویژه در دولت دوم، مرهون مدیریت ستادی عارف در قامت معاوناول بوده است. عبدالله نوری نیز از خود کارنامه موفقی در وزارت کشور بهجا گذاشته است و در جایی دیگر مسئولیتی قبول نکرد تا به او آسیبی وارد شود. اصلاحطلبان باید روی فردی با کارنامه موفق به اجماع برسند.
کنارهگیری از انتخابات رؤیای اصولگرایان
عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی با اشاره به اینکه اصلاحطلبان باید بتوانند کاندیدای اجماعسازی را پیدا کنند، اضافه کرد: رفتن به سمت ائتلاف با جریانهای میانهرو بدون پشتوانه، خطایی استراتژیک خواهد بود. بااینحال، اگر شرایط بهگونهای باشد که نه میانهروها بتوانند نیروی فراتری ارائه دهند و نه اصلاحطلبان بتوانند نیروی شاخص و اجماعسازی وارد عرصه کنند، نباید با انتخابات قهر کرد. جوادیحصار ادامه داد: قهر با انتخابات نقشهای است که جریان مقابل برای اصلاحات در سر میپروراند. آرزوی آنها عصبانیکردن اصلاحطلبان است تا این جریان را وادار به کنارهگیری از عرصه انتخابات کنند. این رؤیای هر شب جریان اصولگراست. او افزود: اگر آنها نمیگذارند این جریان با نیروی اجماعساز و قوی وارد میدان شود، میتوان یک ائتلاف بزرگ ایجاد کرد. البته نه مانند دوره قبل که خاتمی چک سفیدامضا به روحانی بدهد و بگوید ما از شما حمایت میکنیم، اما هیچ تعهدی در قبال شما نداریم. این تحلیلگر سیاسی اظهار کرد: اصلاحطلبان میتوانند با یک یا دو تیم جبههای تشکیل دهند از میان دو حزب برتر اصلاحطلبی یا اعتدالی. البته با مانیفست یا پیماننامه سیاسی وارد
توافق و عرصه انتخابات شوند.
لزوم تشریح فواید حضور مردم در انتخابات
جوادیحصار درباره رویکرد اصلاحطلبان و چگونگی ترغیب مردم برای آمدن پای صندوقهای رأِی گفت: اصلاحطلبان باید نتیجه رفتار مسئولان را به اطلاع مردم برسانند. برای مثال، برخی معتقد بودند با مقوله کرونا در ایران برخورد واقعی، سازنده و متعهدانهای صورت نگرفته است. دولت و سایر تصمیمسازان با کرونا برخورد مناسبی نکردهاند. او ادامه داد: به همین دلیل ممکن است مردم بگویند دولت اقداماتی انجام داد که پختگی و سنجیدگی کارشناسانه در آن وجود نداشت. در اینجا عدهای از موج ایجادشده به نفع خود استفاده کردند و توصیههای وزارت بهداشت و درمان را زیر سؤال بردند. عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی اظهار کرد: تصمیمسازان متوجه جدیبودن و وخامت اوضاع در کشور شدند؛ به همین دلیل ستاد مبارزه با کرونا را تشکیل دادند و همه ارکان نظام به مسئله ورود پیدا کردند و گفتند همگان باید به تمهیدات ستاد مبارزه با کرونا متعهد باشند. این فعال سیاسی اصلاحطلب افزود: حتی مسئولان نیز قرنطینه را رعایت کردند. در نهایت مردم با تعطیلی کشور متوجه کاهش مرگومیر روزانه شدند و دریافتند که با بیتوجهی، آمار مرگومیر افزایش پیدا میکند. او اضافه کرد: بنابراین مردم
باید احساس کنند با نرفتن پای صندوقهای رأی، آمار تلفات کشور افزایش مییابد؛ اما وقتی نسبت به صندوقهای رأی حساسیت نشان میدهند و افراد مناسب را وارد عرصه تصمیمگیری میکنند، آمار تلفات کاهش پیدا میکند. این تحلیلگر سیاسی ادامه داد: مردم چه بخواهند چه نخواهند که پای صندوق رأی بروند، در نهایت فردی بهعنوان رئیسجمهور انتخاب میشود؛ بنابراین ضرر را کسی میکند که نه در انتخابات حضور یافته و نه چارهای جز گردننهادن به تصمیماتی که دولت و مجلس برایش اتخاذ میکنند، دارد. او نیز باید چهار سال به تصمیماتی که برایش گرفته میشود، عمل کند و به عوارضش هم تن دهد. جوادیحصار در پایان گفت: بنابراین مردم باید با حساسیت نتیجه حضورداشتن یا حضورنداشتن خود را در انتخابات حس کنند. اگر بتوان بدون اغراق، کوچکنمایی یا بزرگنمایی خاص، فایده حضور را برای مردم تشریح کرد، در این صورت مردم قطعا در انتخابات شرکت کرده و برای تعیین سرنوشتشان به یک گزینه مطلوب خواهند اندیشید؛ حتی اگر آن گزینه مطلوب از ائتلاف باشد، به آن نیز میاندیشند. به هر روی، در عالم سیاست صفر و صدی وجود ندارد.
ائتلاف اصلاحات و میانهروها
رسیدگی به صلاحیت نامزدها، ابتدا به مدت پنج روز از ۲۲ تا ۲۶ اردیبهشت از سوی شورای نگهبان صورت پذیرفت. سپس شورای نگهبان یک تمدید پنجروزه را برای بررسی بیشتر صلاحیت نامزدها درخواست کرد و در نهایت اسامی نامزدهای احراز صلاحیت شده را در ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۲ به وزارت کشور فرستاد. به دنبال آن، وزارت کشور در ساعتهای پایانی ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۲ اسامی نامزدهای تأییدصلاحیتشده را اعلام کرد. تبلیغات رسمی نامزدها از ساعت هشت صبح سوم خرداد ۱۳۹۲ آغاز و به مدت ۲۰ روز ادامه یافت. رأیگیری در روز جمعه ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ برگزار شد. در مجموع، ۶۸۶ نفر در این انتخابات ثبتنام کردند که تنها حدود ۳۷ نفر از آنها چهرههای برجسته سیاسی بودند. از این ۳۷ نامزد شناختهشده، ۹ نفر به اسامی محمدحسن ابوترابیفرد، کامران باقریلنکرانی، رامین مهمانپرست، داوود احمدینژاد، صادق واعظزاده، علیاکبر جوانفکر، محمدرضا رحیمی، صادق خلیلیان و جواد اطاعت قبل از اعلام گزارش نهایی بررسی صلاحیتها انصراف دادند.
نامزدهای حاضر در انتخابات
وزارت کشور در ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۲ نتیجه احراز صلاحیت کاندیداهای ریاستجمهوری از سوی شورای نگهبان را به شرح زیر اعلام کرد که از هشت نفر، دو نفر بعدها کنار کشیدند. نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری ۹۲ شامل سعید جلیلی از حامیان جبهه پایداری و دبیر شورای عالی امنیت ملی تیم هستهای و مذاکرهکننده ارشد ایران، محمدباقر قالیباف، فرمانده نیروی هوایی سپاه و فرمانده ناجا و شهردار تهران، علیاکبر ولایتی از جبهه پیروان خط امام و رهبری جامعه اسلامی، وزیر خارجه ایران در دولت موسوی و هاشمی و مشاور امور بینالملل رهبری، محسن رضایی از جبهه ایستادگی، فرمانده سپاه پاسداران در هشت سال دوران دفاع مقدس و دبیر مجمع تشخیص مصلحت و روحانی از جناح اعتدال و توسعه جامعه روحانیت، رئیس تیم هستهای و مذاکرهکننده ارشد ایران در دولت خاتمی و رئیس مجمع تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص.
مناظره تلویزیونی حسن روحانی
در هفتم خرداد ۹۲، پس از آنکه حسن روحانی در برنامه زنده تلویزیونی، کلیدی را بهعنوان «کلید تدبیر» به مردم نشان داد، ستاد انتخاباتی وی اعلام کرد که «کلید» نماد ستاد انتخاباتی اوست.
فردی که با سوارشدن بر موج سرمایهداری و هاشمیزدایی بر مسند ریاستجمهوری نشست، چنان کشور را در دولت هشتساله مهرورزیاش به قهقرا برده و از ریل توسعه خارج کرد که امید به بازگشت آرامش و ثبات در کشور تقریبا به صفر رسیده بود. ازاینرو، بازگرداندن کشور به مسیر اصلی تعادل، عزم جزم و دیپلماتی کارکشته میطلبید. به همین دلیل اصلاحطلبان بنا بر توصیه و حمایت آیتالله هاشمی و خاتمی از حسن روحانی که در انتخابات 92 وعده چرخیدن سانتریفیوژها و چرخ اقتصاد و به تبع آن لغو تحریمها، حل مشکلات اقتصادی و سایر میراث بهجامانده از احمدینژاد و بازگشت ثبات و آرامش را داده بود، حمایت کردند. به این ترتیب با کنارهگیری محمدرضا عارف از انتخابات و حمایت هاشمیرفسنجانی و جریان اصلاحات از روحانی، موجی در انتخابات 92 ایجاد شد و روحانی با کلید تدبیر خود و وعده بازکردن قفلها، چرخیدن سانتریفیوژها و چرخ اقتصاد و از همه مهمتر لغو تحریمها، به پاستور راه یافت و پس از یک سال و نیم مذاکره سرانجام برجام، لغو تحریمها و کاهش تورم نقطه به نقطه 45درصدی به 13 درصد، افزایش رشد اقتصادی از منفی 9/1 درصد به مثبت چهار درصد و... را برای کشور و مردم به ارمغان آورد. اما در دولت دوازدهم به دلیل چرخش موضع و بازگشت یکباره تحریمها پس از خروج دونالد ترامپ و ناامیدی جامعه و بدنه جریان اصلاحات، همه چیز تغییر کرد؛ حتی موجی از پشیمانی و ناامیدی نسبت به انتخاب روحانی در میان بخشهایی از جامعه حاکم شد. بنابراین سؤال اینجاست که اگر اصلاحطلبان به عقب بازگردند، بازهم از حسن روحانی حمایت خواهند کرد یا کاندیدای خود را به هر جریان دیگری ترجیح خواهند داد؟ امروز با توجه به انتخابات 1400 و احتمال رد گزینههای اصلاحطلبی، آیا این جریان بنا بر مصلحتها و احتمالاتی نظیر به قدرت رسیدن نظامیها، تجربه 92 را تکرار خواهد کرد یا برعکس کنارهگیری از انتخابات و نشستن در پستو را به هر چیز دیگر ترجیح خواهد داد؟
پیچیده ترین دوران در سیاست خارجه و اقتصاد
اگر دوم خرداد ۷۶ را نقطه عطف تاریخ ایران در سیاست خارجه، مسائل اجتماعی و اقتصادی بنامیم، سوم تیر ۸۴ را باید زلزله سیاسی و اقتصادی ایران دانست؛ برههای که جمهوری اسلامی بعد از گذر دو دهه از عمرش و آزمون و خطاهای بسیار، بالاخره در حال رسیدن به مسیری منطقی در سیاست خارجه بود، اما با به قدرت رسیدن محمود احمدینژاد همه چیز یکباره تغییر کرد. دورانی که حتی برخی آن را تاریکترین دوره در تاریخ سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران میدانند؛ چراکه در این دوران فساد اقتصادی، بیکاری و تورم و به دنبال آن بحرانهای سیاسی و اجتماعی در کشور به حد اعلا رسیده بود و ایران از شریک تجاری آلمان به تهرانِ مصرفکننده کالاهای چینی تبدیل شد. غمانگیزتر آنکه در دوران مدیریت اصولگرایان، رتبه ایران از لحاظ مالی از ۸۸ در سال ۲۰۰۵ به ۱۳۳ در سال 2012 تنزل یافت و کشور در فهرست کشورهای فاسد جهان قرار گرفت. منتقدان به خاتمی هرگز گمان نمیکردند روزی دولت مهرورزی که با شعار بردن نفت سر سفرههای مردم آمد، بخواهد اینچنین آتش به تمام دستاوردهای سیاسی، مدنی، اقتصادی و بینالملل رئیس دولت اصلاحات بزند. آنها هرگز گمان نمیبردند احمدینژاد که او را روزی
رجایی زمان میخواندند، برایشان افزایش فقر، شکاف طبقاتی، تورم، تنزل ارزش پول ملی و رشد فساد سیستماتیک در کشور به ارمغان بیاورد و روزی برای گرفتن دوباره صندلی قدرت، حامیان رقبایش را خسوخاشاک صدا کند.
توهم جنگ با امپریالیسم جهانی
احمدینژاد با بهچالشکشیدن هژمون و نظم کنونی در سیستم جهانی، چالشهای عظیم بینالمللی بسیاری بهویژه در امور هستهای برای ایران به بار آورد. او با سرمایهگذاری در جنبش غیرمتعهدها و توهم جنگ با نظم جهانی، بحرانهای بسیار وحشتناکی در روابط ایران و اروپا ایجاد کرد؛ بهگونهای که او در هشت سال ریاستجمهوری خود، تنها سه بار به اروپا سفر کرد، درحالیکه در همین مدت ۱۵ بار به کشورهای آسیایی و ۱۳ بار به پایتختهای آسیایی رفت. نخستین سفر اروپایی او در ۱۴ خرداد ۸۷ برای حضور در اجلاس فائو به رم بود و او بدون هیچ استقبال رسمی وارد این کشور شد. هیچیک از مقامات ایتالیایی هم حاضر نشدند با او دیدار کنند؛ حتی پاپ بندیکت شانزدهم نیز درخواست او را برای دیدار رد کرد.
ایران در ذیل فصل هفتم منشور سازمان ملل
مهمترین پرونده سیاست خارجی در دوران رئیس دولت بهار، پرونده هستهای بود؛ مذاکراتی که با مدیریت او بلافاصله راهی شورای امنیت شد. در ۲۰ دی ۸۴ ایران بهمنظور غنیسازی اورانیوم مهروموم تأسیسات هستهای خود را شکست. در ۱۵ بهمن همان سال، شورای حکام آژانس تصویب کرد که پرونده هستهای ایران به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع دادده شود. ایران نیز در واکنش به این مسئله تمامی همکاریهای خود با آژانس را تعطیل کرد و در ۲۵ بهمن پلمب تأسیسات نطنز را برای غنیسازی اورانیوم شکست. ۱۰ فروردین ۸۵ پرونده ایران در شورای امنیت بررسی شد و به ایران ۳۰ روز فرصت داده شد که فعالیتهای هستهای خود را تعطیل کند. با عملنکردن ایران به این هشدارها، سرانجام در ۹ مرداد ۸۵ نخستین قطعنامه شورای امنیت علیه ایران به شماره ۱۶۹۶ به تصویب رسید. برخوردهای سفتوسخت جامعه بینالملل با ایران تازه آغاز شده بود. سیاستهای نادرست احمدینژاد تا جایی پیش رفت که در پی شدیدترین اقدام شورای امنیت سازمان ملل، ایران بر اساس قطعنامهای برای اولینبار ذیل ماده ۲ فصل هفتم منشور این سازمان قرار گرفت. عملا چنین وضعیتی به مفهوم دادن مجوز برای اقدام نظامی علیه ایران
بود و هرگونه صفآرایی، محاصره اقتصادی و سیاسی و عملیات دریایی و زمینی اعضای سازمان ملل را علیه ایران مجاز میشمارد. این در حالی بود که یک روز قبل، احمدینژاد با رؤسای جمهور وقت ترکیه و برزیل برای نگهداری هزارو ۲۰۰ کیلوگرم سوخت اورانیوم کمترغنیشده ایران در ترکیه به توافق رسیده و تصورش بر این بود که با این توافق سهجانبه، موضوع هستهای ایران حل شده است.
انتخابات 92 زیر سایه تحریمها و بحرانها
انتخابات 92 برخلاف سال 84 فضای بسیار ملتهبتری در کشور ایجاد کرده بود. در انتخابات 84 اگرچه مردم به خاطر عدم تحقق برخی از خواستههایشان انتقادهایی به خاتمی داشتند، ولی چون رئیس دولت هفتم و هشتم از خود کارنامه مطلوبی بهجا گذاشته بود، مردم از او انتظارهای زیادی داشتند، اما در رابطه با دولت احمدینژاد مسئله بهمراتب سختتر و متفاوتتر بود؛ زیرا او برخلاف شعارهایش عمل کرده بود و مردم او و اصولگرایان را عامل بیثباتی، بحران و چالشهای اقتصادی، امنیتی، روانی، سیاسی و بینالمللی بهویژه تحریمها در کشور میدانستند. با این همه، اصولگرایان همچنان با وجود بحرانآفرینی و حمایتهای بیحدواندازه خود از احمدینژاد، مشتاق آمدن به صحنه بودند. در چنین فضایی قرار بود دو جناح اصولگرا و اصلاحطلب خود را برای انتخابات آماده کنند. همان اصولگرایانی که در مجلس کت احمدینژاد را بهعنوان تبرک میبوسیدند و او را ناجی خود میپنداشتند، کمی قبل از انتخابات و در اواخر عمر دولت مهرورزی از او اعلام برائت کرده و با تغییر مواضع، دنبال جذب دوباره آرای مردم بودند. آنها هرچه در چنته داشتند به کار بردند تا بتوانند همچنان در قدرت باقی بمانند.
در مقابل اصلاحطلبان که ندای جامعه را شنیده بودند، دنبال ثبات و بازگشت تعادل در کشور بودند؛ به همین دلیل مهم بود که با چه کاندیدایی وارد صحنه شوند.
صفآرایی 2 جناح در برابر هم
اصولگرایان سرمست از قدرت هشتساله خود که گمانشان بر این بود این بار هم مانند چند دوره قبل در ریاستجمهوری، مجلس و شورای شهر بخت با آنها یار است و پیروز میدان انتخابات خواهند شد، در ابتدای کار هریک از احزابشان روی گزینههای متعددی همچون غلامعلی حدادعادل، علیاکبر ولایتی، محمدباقر قالیباف، محمدرضا باهنر، یحیی آلاسحاق، منوچهر متکی، محمدحسن ابوترابی، مصطفی پورمحمدی، علیرضا زاکانی، علی لاریجانی، سعید جلیلی، کامران باقریلنکرانی و... تمرکز کرده بود تا اینکه در نهایت عدهای به نفع دیگری از انتخابات کنارهگیری کرده و شورای نگهبان نیز صلاحیت برخی از آنها نظیر سعید جلیلی، دبیر شورای عالی امنیت ملی تیم هستهای و مذاکرهکننده ارشد ایران، محمدباقر قالیباف، فرمانده ناجا و شهردار تهران، محسن رضایی، فرمانده سپاه پاسداران در هشت سال دوران دفاع مقدس و دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، علیاکبر ولایتی، وزیر خارجه ایران در دولتهای موسوی و هاشمی، غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و رئیس مجلس هفتم از جناح اصولگرا، حسن روحانی، رئیس تیم هستهای و مذاکرهکننده ارشد ایران در دولت خاتمی و رئیس مجمع تحقیقات استراتژیک
مجمع تشخیص از جناح میانهرو و محمدرضا عارف، وزیر پست، تلگراف و تلفن دولت هفتم و معاوناول خاتمی در دولت هشتم از جناح اصلاحطلب و سیدمحمد غرضی، وزیر نفت دولت میرحسین موسوی و وزیر پست و تلگراف و تلفن دولت موسوی و هاشمی را تأیید کرد. دو نفر از کاندیداهای هر دو جناح چند روز قبل از انتخابات از ادامه حضور در صحنه انصراف دادند.
کنارهگیری عارف به نفع روحانی
ردصلاحیت هاشمیرفسنجانی منجر به شوک بزرگی به جریان اصلاحات شد. اصلاحطلبان که بعد از سال 88 به نحوی از قدرت کنار گذاشته شده بودند، امیدشان بر این بود که با آیتالله هاشمیرفسنجانی به ساختار قدرت در ایران بازگردند، اما هاشمی ردصلاحیت و امید اصلاحطلبان بر آب شد. با این همه، جریان اصلاحات محمدرضا عارف را در چنته داشت که اتفاقا تأیید صلاحیت هم شده بود. از سویی گزینه دیگری نیز وجود داشت که همواره خود را ادامهدهنده مسیر هاشمیرفسنجانی میخواند؛ فردی که دبیری شورای عالی امنیت ملی در دوره محمد خاتمی را بر عهده داشت و سالهای سال از سوی نماینده رهبر انقلاب در شورای امنیت ملی حضور فعال داشت. حسن روحانی و محمدرضا عارف تنها کاندیدای اصلاحطلب در برابر جریان اصولگرا بودند. همگان بر این اعتقاد بودند اگر اصلاحات میخواهد در انتخابات نتیجهساز باشد، تنها باید با یک گزینه به صحنه رقابت ورود پیدا کند. به همین دلیل بسیاری عارف را میپسندیدند، اما سیدمحمد خاتمی بنا بر آنچه روایت میشود، به توصیه هاشمی، شخصا از عارف خواست از انتخابات کنارهگیری کند. هاشمی نیز این خواسته را رسانهای کرده بود، اما محمدرضا عارف در بیانیهای
درباره انصراف خود از انتخابات ریاستجمهوری گفت «بنا بر خواست سیدمحمد خاتمی است که از انتخابات کنارهگیری میکنم». به این ترتیب محمدرضا عارف بعد از مناظرههای جنجالی، خود را از دور انتخابات بیرون کشید و با فداکاریاش مسیر پیروزی حسن روحانی را باز کرد. علاوه بر محمدرضا عارف، غلامعلی حدادعادل یکی دیگر از کاندیداهای جریان اصولگرا که مورد حمایت جمعیت رهپویان و جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی بود، چهار روز قبل از انتخابات ریاستجمهوری و به عبارتی در ۲۰ خرداد ۹۲ از ادامه رقابتها بدون آنکه اعلام کند به نفع چه کسی، کنارهگیری کرد.
حمایت تمامقد هاشمی و خاتمی از روحانی
پس از انصراف محمدرضا عارف از کاندیداتوری در نیمهشب ۲۰ خرداد ۹۲، هاشمیرفسنجانی، سیدمحمد خاتمی، سیدحسن خمینی و علیاکبر ناطقنوری با صدور اطلاعیهای تحت عنوان جبهه اعتدالگرایان، رسما از کاندیداتوری حسن روحانی حمایت کردند. ساعتی پس از آن، دختر امام، زهرا مصطفوی نیز که پیش از این در نامهای تجدیدنظر در ردصلاحیت هاشمیرفسنجانی را درخواست کرده بود، همراه با جمعیت زنان جمهوری اسلامی ایران از کاندیداتوری روحانی حمایت کرد. هاشمیرفسنجانی نیز در جمع جوانان فعال سیاسی اصلاحطلب و اصولگرا بهطور رسمی اظهار کرد با احترام نسبت به همه نامزدها، به حسن روحانی رأی خواهد داد. پس از هاشمی، محمد شریعتمداری، مجمع روحانیون، جمع کثیری از هنرمندان و فرهنگیان و ۲۵۵ نفر از استادان دانشگاههای کشور نیز با صدور بیانیههایی جداگانه، حمایت خود را از حسن روحانی اعلام کردند. آیتالله یوسف صانعی، سیدهادی خامنهای و مصطفی معین نیز از دیگر حامیان حسن روحانی بودند.
وعدههای انتخاباتی رئیس دولت تدبیر
در اواخر دولت احمدینژاد و در آستانه انتخابات 92، همزمان با تشدید بحرانها، میلی جدی به ثبات، پیشرفت و آرامش در جامعه و رسیدن به نوعی بازگشت به یک تعادل نسبی در فضای سیاسی و اجتماعی به وجود آمده بود. به همین دلیل حسن روحانی با استناد به همین فضا، در وعدههای انتخاباتی خود کلیدی را به مردم نشان داد و آن را کلید تدبیر و گشاینده همه قفلها خواند. سپس احمدینژاد و جلیلی را مقصر مشکلات موجود در آن زمان دانست و گفت: «تمام مشکلات ما به این علت است که همه تلاشها برای جلوگیری از ارجاع پرونده هستهای به شورای امنیت صورت نگرفت». در میان هشت نامزد، تنها روحانی وعده میداد با حل مسئله هستهای از طریق مذاکره، وضعیت اقتصادی را بهبود خواهد بخشید. او با اشاره به مسئله هستهای و اینکه چگونه مردم ایران از تحریمها رنج میبرند، گفت: «خوب است که سانتریفیوژها بچرخند، اما مهم است که چرخ کشور و چرخ صنعت هم بچرخد». روحانی از کاهش ارزش پول ملی، تورم 30درصدی، کاهش قدرت خرید مردم، بیکاری بالای ۱۳ درصد و رشد اقتصادی منفی 9/1 درصد نیز انتقاد کرد و افزود: «چقدر شرمآور است که بانک مرکزی ما سکوت کند و IMF (صندوق بینالمللی پول) برای
ما اعلام کند که رشد امسال ما منفی بوده است. قرار بود رشد هشت درصد و نرخ تورم و بیکاری تکرقمی شود. همه ضعفها و ناکارآمدیها را نمیتوان پای تحریم نوشت. من دولت راستگویان و درستکاران را تشکیل خواهم داد».
پیروزی با کلید تدبیر و حمایت اصلاحات
حسن روحانی که با نماد کلید و وعده رفع تحریمها و چرخیدن سانتریفیوژها و چرخ اقتصاد در انتخابات حضور یافت، سرانجام با حمایت هاشمیرفسنجانی، جریان اصلاحات، میانهروها و بسیاری از بزرگان کشور در انتخابات 24 خرداد 92 با 18ونیم میلیون رأی بر رقبای خود پیروز شد و فصل تازهای از سیاست خارجی را در جمهوری اسلامی رقم زد. او محمدجواد ظریف را که سالها در نیویورک و در مقام نماینده ایران در سازمان ملل متحد حضور داشت، بهعنوان وزیر امور خارجه خود برگزید و در نتیجه پس از 20 ماه مذاکره، در 24 تیر 94 توافقنامه وین میان ایران، اتحادیه اروپا و گروه 1+5 به امضا رسید. در پی این توافق، گشایشهای اقتصادی بسیاری در کشور ایجاد شد و ایران جایگاهش را یک بار دیگر در جامعه جهانی بازیافت. با لغو تحریمهای بینالمللی، چشمانداز گستردهای از تأثیر برجام بر اقتصاد ایران و همچنین اقتصاد جهانی بهویژه در حوزه نفت و گاز به وجود آمد. شرکتهای خارجی زیادی نیز بعد از اجرائیشدن برجام برای بازگشت یا ورود به بازار ایران، ابراز تمایل یا اقدام کردند.
مخالفت نجفی با کاندیداتوری عارف
محمدصادق جوادیحصار درباره چرایی حمایت اصلاحطلبان از روحانی در سال 92 به «شرق» میگوید: سامانههایی در رفتارهای سیاسی کشور بهویژه در حوزه اصلاحطلبان دخالت داشتند. شاید بتوان گفت آنها دغدغه یا تعهد لازم را برای روی کار آمدن یک مجموعه منسجم اصلاحطلب از خود نشان نمیدادند. این فعال سیاسی اصلاحطلب ادامه داد: عدهای اطراف خاتمی حضور داشتند که به مجمع مشورتی رئیس دولت اصلاحات معروف بودند و نجفی در رأس آنها بود. نجفی خود شخصا موافق کاندیداتوری عارف بهعنوان گزینه جریان اصلاحات نبود. عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی افزود: چراکه او معتقد بود اصلاحطلبان باید روی گزینه دیگری غیر از عارف اجماع کنند. اگرچه این نگاه در تصمیمگیری شخص او مؤثر نبود، اما در شکلگیری تصمیمها و روشهای رسیدن به کاندیدای نهایی در میان مشاوران خاتمی بدون تأثیر نبوده است. به هر روی نمیتوان نگاهش به این مسئله را نشان از حسننیتنداشتن او دانست. احتمالا این استنباط در میان مشاوران خاتمی در آن مقطع مؤثر واقع شد. در نهایت مدیریت حوزه سیاستگذاری اصلاحطلبان به جایی رسید که از عارف به انصراف و از روحانی نیز به حضور در صحنه انتخابات دعوت کرد.
حمایت به خاطر نگرانی از تکرار تجربه 84
عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی با اشاره به اینکه خاتمی در بیانیهای از مردم خواست به روحانی رأی دهند، گفت: زیرا تجربه هشت سال دولت احمدینژاد پیشروی مردم و جریان اصلاحات بود. به همین دلیل بسیاری از اصلاحطلبان نیز مجاب شده بودند از روحانی در انتخابات ریاستجمهوری یازدهم حمایت کنند. جوادیحصار افزود: بزرگترین علت حمایت اصلاحطلبان از روحانی، این بود که اردوگاه پشت سر هاشمیرفسنجانی، در غیاب ایشان به سمت روحانی خواهد رفت. در چین شرایطی اگر اصلاحطلبان از روحانی حمایت نمیکردند، ممکن بود باز هم تجربه شکست 84 تکرار و این شکست به پای خاتمی نوشته شود. این دغدغه خاتمی را دچار تردید در حمایت از کاندیدای اصلاحطلب کرد. او ادامه داد: تحلیل خاتمی این بود که اگر ما با یک نیروی اعتدالی در انتخابات پیروز شویم، بهتر از ورود به انتخابات و شکست در آن با کاندیدای اصلاحطلب است. در مجموع، چند عامل نخست، حمایت شخص هاشمی بهعنوان پشتیبان روحانی، دوم ردصلاحیت و افزایش محبوبیت هاشمی، سوم مناظره جذاب روحانی در صداوسیما و تأکیدش بر تنشزدایی در سیاست خارجه و تعامل با جهان و برداشتن فشار جوامع بینالمللی از روی ایران به دلیل
تصویب قطعنامههای متعدد و گرداندن چرخ اقتصاد همگام با چرخش سانتریفیوژها در آن مقطع، منجر به حمایت اصلاحطلبان از روحانی شد.
تعامل تنها راه ممکن اصلاحات
جوادیحصار با بیان اینکه دیگر شرایط به آن دوره برنمیگردد تا هاشمی بخواهد موجی از امید در حمایت از یک کاندیدا ایجاد کند، گفت: از سویی کاندیدایی هم وجود ندارد که ظرفیت فعالسازی بدنه اصلاحطلبان را حداقل در حدود 50 درصد داشته باشد. این تحلیلگر سیاسی ادامه داد: شرایط با گذشته قابل قیاس نیست، اما باید تدبیر گذشته را تکرار کرد. به این مفهوم که جریان اصلاحات چارهای جز رفتن به سمت گزینش بهترین روشهای تعامل با جریانهای همسو درون اصلاحات و جریانهای میانی بیرون حوزه اصلاحطلبی و در نهایت تعامل مثبت و سازنده با حاکمیت ندارند. او اظهار کرد: اصلاحطلبان باید با کارتهای خود بازی کنند و نباید در رؤیا سیر کرد. اگر این جریان در شرایطی قرار دارد که بتواند کاندیدایی اجماعساز نظیر خاتمی، عبدالله نوری و بهطور کل هر فردی که کارنامه قابلقبولی از خود در دوران مدیریتش باقی گذاشته باشد، معرفی کند، باید آن را انجام دهد. جوادیحصار بیان کرد: البته نباید شرایط و جایگاه افراد محل مقایسه قرار بگیرد. برای مثال، اگر دوران وزارت عارف با نمایندگیاش در مجلس مقایسه شود، جفا در حق او است؛ چراکه او در دوران مدیریتش در وزارت پست،
تلگراف و تلفن، عملکرد قابلقبولی داشته و اکثر دستاوردهای خاتمی بهویژه در دولت دوم، مرهون مدیریت ستادی عارف در قامت معاوناول بوده است. عبدالله نوری نیز از خود کارنامه موفقی در وزارت کشور بهجا گذاشته است و در جایی دیگر مسئولیتی قبول نکرد تا به او آسیبی وارد شود. اصلاحطلبان باید روی فردی با کارنامه موفق به اجماع برسند.
کنارهگیری از انتخابات رؤیای اصولگرایان
عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی با اشاره به اینکه اصلاحطلبان باید بتوانند کاندیدای اجماعسازی را پیدا کنند، اضافه کرد: رفتن به سمت ائتلاف با جریانهای میانهرو بدون پشتوانه، خطایی استراتژیک خواهد بود. بااینحال، اگر شرایط بهگونهای باشد که نه میانهروها بتوانند نیروی فراتری ارائه دهند و نه اصلاحطلبان بتوانند نیروی شاخص و اجماعسازی وارد عرصه کنند، نباید با انتخابات قهر کرد. جوادیحصار ادامه داد: قهر با انتخابات نقشهای است که جریان مقابل برای اصلاحات در سر میپروراند. آرزوی آنها عصبانیکردن اصلاحطلبان است تا این جریان را وادار به کنارهگیری از عرصه انتخابات کنند. این رؤیای هر شب جریان اصولگراست. او افزود: اگر آنها نمیگذارند این جریان با نیروی اجماعساز و قوی وارد میدان شود، میتوان یک ائتلاف بزرگ ایجاد کرد. البته نه مانند دوره قبل که خاتمی چک سفیدامضا به روحانی بدهد و بگوید ما از شما حمایت میکنیم، اما هیچ تعهدی در قبال شما نداریم. این تحلیلگر سیاسی اظهار کرد: اصلاحطلبان میتوانند با یک یا دو تیم جبههای تشکیل دهند از میان دو حزب برتر اصلاحطلبی یا اعتدالی. البته با مانیفست یا پیماننامه سیاسی وارد
توافق و عرصه انتخابات شوند.
لزوم تشریح فواید حضور مردم در انتخابات
جوادیحصار درباره رویکرد اصلاحطلبان و چگونگی ترغیب مردم برای آمدن پای صندوقهای رأِی گفت: اصلاحطلبان باید نتیجه رفتار مسئولان را به اطلاع مردم برسانند. برای مثال، برخی معتقد بودند با مقوله کرونا در ایران برخورد واقعی، سازنده و متعهدانهای صورت نگرفته است. دولت و سایر تصمیمسازان با کرونا برخورد مناسبی نکردهاند. او ادامه داد: به همین دلیل ممکن است مردم بگویند دولت اقداماتی انجام داد که پختگی و سنجیدگی کارشناسانه در آن وجود نداشت. در اینجا عدهای از موج ایجادشده به نفع خود استفاده کردند و توصیههای وزارت بهداشت و درمان را زیر سؤال بردند. عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی اظهار کرد: تصمیمسازان متوجه جدیبودن و وخامت اوضاع در کشور شدند؛ به همین دلیل ستاد مبارزه با کرونا را تشکیل دادند و همه ارکان نظام به مسئله ورود پیدا کردند و گفتند همگان باید به تمهیدات ستاد مبارزه با کرونا متعهد باشند. این فعال سیاسی اصلاحطلب افزود: حتی مسئولان نیز قرنطینه را رعایت کردند. در نهایت مردم با تعطیلی کشور متوجه کاهش مرگومیر روزانه شدند و دریافتند که با بیتوجهی، آمار مرگومیر افزایش پیدا میکند. او اضافه کرد: بنابراین مردم
باید احساس کنند با نرفتن پای صندوقهای رأی، آمار تلفات کشور افزایش مییابد؛ اما وقتی نسبت به صندوقهای رأی حساسیت نشان میدهند و افراد مناسب را وارد عرصه تصمیمگیری میکنند، آمار تلفات کاهش پیدا میکند. این تحلیلگر سیاسی ادامه داد: مردم چه بخواهند چه نخواهند که پای صندوق رأی بروند، در نهایت فردی بهعنوان رئیسجمهور انتخاب میشود؛ بنابراین ضرر را کسی میکند که نه در انتخابات حضور یافته و نه چارهای جز گردننهادن به تصمیماتی که دولت و مجلس برایش اتخاذ میکنند، دارد. او نیز باید چهار سال به تصمیماتی که برایش گرفته میشود، عمل کند و به عوارضش هم تن دهد. جوادیحصار در پایان گفت: بنابراین مردم باید با حساسیت نتیجه حضورداشتن یا حضورنداشتن خود را در انتخابات حس کنند. اگر بتوان بدون اغراق، کوچکنمایی یا بزرگنمایی خاص، فایده حضور را برای مردم تشریح کرد، در این صورت مردم قطعا در انتخابات شرکت کرده و برای تعیین سرنوشتشان به یک گزینه مطلوب خواهند اندیشید؛ حتی اگر آن گزینه مطلوب از ائتلاف باشد، به آن نیز میاندیشند. به هر روی، در عالم سیاست صفر و صدی وجود ندارد.
ائتلاف اصلاحات و میانهروها
رسیدگی به صلاحیت نامزدها، ابتدا به مدت پنج روز از ۲۲ تا ۲۶ اردیبهشت از سوی شورای نگهبان صورت پذیرفت. سپس شورای نگهبان یک تمدید پنجروزه را برای بررسی بیشتر صلاحیت نامزدها درخواست کرد و در نهایت اسامی نامزدهای احراز صلاحیت شده را در ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۲ به وزارت کشور فرستاد. به دنبال آن، وزارت کشور در ساعتهای پایانی ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۲ اسامی نامزدهای تأییدصلاحیتشده را اعلام کرد. تبلیغات رسمی نامزدها از ساعت هشت صبح سوم خرداد ۱۳۹۲ آغاز و به مدت ۲۰ روز ادامه یافت. رأیگیری در روز جمعه ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ برگزار شد. در مجموع، ۶۸۶ نفر در این انتخابات ثبتنام کردند که تنها حدود ۳۷ نفر از آنها چهرههای برجسته سیاسی بودند. از این ۳۷ نامزد شناختهشده، ۹ نفر به اسامی محمدحسن ابوترابیفرد، کامران باقریلنکرانی، رامین مهمانپرست، داوود احمدینژاد، صادق واعظزاده، علیاکبر جوانفکر، محمدرضا رحیمی، صادق خلیلیان و جواد اطاعت قبل از اعلام گزارش نهایی بررسی صلاحیتها انصراف دادند.
نامزدهای حاضر در انتخابات
وزارت کشور در ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۲ نتیجه احراز صلاحیت کاندیداهای ریاستجمهوری از سوی شورای نگهبان را به شرح زیر اعلام کرد که از هشت نفر، دو نفر بعدها کنار کشیدند. نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری ۹۲ شامل سعید جلیلی از حامیان جبهه پایداری و دبیر شورای عالی امنیت ملی تیم هستهای و مذاکرهکننده ارشد ایران، محمدباقر قالیباف، فرمانده نیروی هوایی سپاه و فرمانده ناجا و شهردار تهران، علیاکبر ولایتی از جبهه پیروان خط امام و رهبری جامعه اسلامی، وزیر خارجه ایران در دولت موسوی و هاشمی و مشاور امور بینالملل رهبری، محسن رضایی از جبهه ایستادگی، فرمانده سپاه پاسداران در هشت سال دوران دفاع مقدس و دبیر مجمع تشخیص مصلحت و روحانی از جناح اعتدال و توسعه جامعه روحانیت، رئیس تیم هستهای و مذاکرهکننده ارشد ایران در دولت خاتمی و رئیس مجمع تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص.
مناظره تلویزیونی حسن روحانی
در هفتم خرداد ۹۲، پس از آنکه حسن روحانی در برنامه زنده تلویزیونی، کلیدی را بهعنوان «کلید تدبیر» به مردم نشان داد، ستاد انتخاباتی وی اعلام کرد که «کلید» نماد ستاد انتخاباتی اوست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.