|

رئیس‌جمهور 1400

سید‌مصطفی هاشمی‌طبا.معاون رئیس‌جمهور در دولت هفتم

می‌گویند دموکراسی، موضوع کامل و بی‌نقصی نیست و در برخی موارد هم نتیجه بد داده است؛ اما در برابر سایر روش‌های حکومت‌داری، چاره‌ای جز آن نیست. امام خمینی هم شاید به همین دلیل به جمهوری اسلامی روی آورد و رأی مردم را محترم شمرد؛ هرچند همه اینها در سایه ولی فقیه قرار می‌گرفت، ولی عملا هم امام خمینی و هم مقام معظم رهبری، همه نتایج انتخابات حاصل از رأی مردم را تنفیذ کردند. بنابراین عملا ولی فقیه دوران، رأی مردم را به‌طور کامل قبول کرده‌ و صدالبته انتخاب‌شوندگان با دیدگاه‌های مختلف و طرز تفکر متفاوت بوده‌اند؛ اما احترام به رأی مردم موجب تنفیذ از سوی ولی فقیه شده است و اینجا سخن امام خمینی که اصل رأی مردم است، تجلی می‌کند. حال ببینیم نتیجه عملکرد رؤسای جمهور پنج‌گانه جمهوری اسلامی چه بوده است؟ آیا رؤسای جمهور منتخب راهی را رفته‌اند که به بهروزی مردم و عظمت ایران انجامیده است؟ در طول دوران 42ساله پس از انقلاب، حرف همه رؤسای جمهور آن بود که برای مردم باید کار کرد. بدون مداهنه می‌توان این را باور کرد که همه رؤسای جمهور ایران واقعا خواسته‌اند مردم به وضعیت بهتری دسترسی پیدا کنند و رفاه مردم را در دستور کار قرار داده‌اند و به جز دوران دفاع مقدس -‌و حتی بعضا در همان زمان- سیاست‌های اقتصادی مختلف را پیشه کرده‌اند و برای رفاه مردم اقدامات مختلف و سیاست‌های مالی و اقتصادی متفاوتی را بر پایه هزینه‌کردن ثروت‌های کشور انجام داده‌اند؛ یعنی ثروت کشور را صرف بازسازی و پایه‌گذاری رشد اقتصادی نکرده و تنها آن را خرج کرده‌اند. منتخبان مردم برای رفاه مردم و کسب محبوبیت از ثروت کشور خرج مردم کردند. گازکشی، آب لوله‌کشی، برق سراسری، افزایش کارکنان دولت، ورود کالاهای خارجی با ارز ارزان، آب‌بهای صفر برای کشاورزی و اجازه حفر چاه‌های غیرمجاز، دادن یارانه‌های پنهان به آب، برق، گاز و... و در نهایت یارانه‌های نقدی، ازجمله این اقدامات بود. دولت به‌جای آنکه ماهیگیری یاد دهد، به مردم ماهی داد و نتیجه آن مصرف حدود دو میلیون بشکه نفت در روز، سترون‌شدن دشت‌های حاصلخیز، خشک‌شدن و عمیق‌شدن چاه‌های آب، آلودگی هوا، آلودگی رودخانه‌ها، قاچاق، کولبری و بسیاری مسائل اجتماعی دیگر شد و گرچه کمیته امداد و بهزیستی در راه کمک به ناتوانان اقدام کرده‌اند، ولی علاوه بر آنکه اقدامات آنها کافی نبوده، بلکه به دلیل مسائل اقتصادی ناشی از تحریم و تدوین‌نشدن سیستم اقتصادی مناسب علیه تحریم، فقر به صورت گسترده به جامعه روی آورده است. کسی نمی‌تواند بگوید اگر انتخابات نبود و این آدم‌ها رئیس‌جمهور نمی‌شدند و تنها یک حاکم زورمدار مثل رضاخان بود، وضع بهتر می‌شد؛ چرا‌که در تاریخ زورمداران بد و ظالم بسیار بیشتر از معدود زورمداران مفید (و نه خوب!) بوده است.
نباید تردید کرد که همه رؤسای جمهور با رأی مردم انتخاب شده‌اند؛ اما نوعا (‌نه همه و همیشه) با وعده‌های دهان‌پرکن و امیدوارکننده در صحنه انتخابات حاضر شده‌اند و تجربه نشان داده که مردم به آن که این وعده‌ها را می‌دهد، بیشتر روی می‌آورند. چه باید کرد؟ این روند درباره انتخاب نمایندگان مجلس نیز صادق است. اگر هم مردم رأی ندهند، بالاخره تعدادی به مجلس می‌روند؛ مثل نمایندگان تهران در دوره اخیر مجلس که از رأی 25 درصد واجدان شرایط انتخاب شده‌اند. جانشین این دموکراسی و رأی مردم چه می‌تواند باشد؟ اگر رأی مردم در این زمان و این نظام چنین است، در هر نظام و هر زمان هم مشابه آن است. به آمریکا نگاه کنید که مردم چهار سال قبل یکی از ناپاک‌ترین و نامردمی‌ترین افراد را به ریاست‌جمهوری برگزیدند و تازه اقلیتی که مخالف برگزیده انتخابات است، چه گناهی کرده که باید تسلیم سیاست‌های اکثریت شود؟ به‌هرحال، دموکراسی با تمام اشکالاتی که گفته شد و بیش از اینها هم اشکال دارد، روشی است که چاره‌ای از آن نیست و این رشد، اطلاع و آینده‌‌نگری مردم است که نباید اسیر تبلیغات و کلام شیرین و اغواکننده شوند. برای انتخابات ریاست‌جمهوری که اواخر خرداد سال 1400 برگزار می‌شود، مجلس در تکاپوی مقررات‌گذاری است و البته خدا کند که این مقررات را برای فرد یا افراد خاص وضع نکرده باشند. به‌هرحال، با استقبال از قانون مصوب، مردم باید هم در انتخابات شرکت کنند و هم رأی خود را حتی رأی سفید، به صندوق بیندازند. بررسی قانون انتخابات که هنوز از تصویب نهایی نگذشته است، می‌تواند مفید نیز واقع شود و از آن جمله ارائه برنامه سه ماه قبل از نامزدی به شورای نگهبان است. اینکه شورای نگهبان تا چه حد قادر به تشخیص برنامه‌هاست، مسئله دیگری است؛ اما اصل ارائه برنامه، کار نیکویی است و البته این سؤال پیش می‌آید که چرا برنامه علاوه بر شورای نگهبان نباید به مردم عرضه شود تا صاحب‌نظران درباره آن اظهار‌نظر کنند. مشکل دیگری که در این راستا وجود دارد، آن است که هر‌یک از نامزدها با فرهنگ خود و با گمانه‌زنی‌های خود، برنامه‌هایی تدوین می‌کنند و طبعا هر برنامه روی نقاطی متمرکز می‌شود و فاقد جامعیت خواهد بود. اگر این قانون نهایی شود، پیشنهاد می‌شود شورای نگهبان به صورت مشخص و جامع، نکات کلیدی را درباره همه مسائل کشور مطرح کند و از نامزدها بخواهد برنامه خود را با جامعیت مطرح‌شده ارائه دهند و البته بدیهی است که هم به شورای نگهبان و هم به مردم نگویند؛ چون اظهار‌نظر شورای نگهبان ضرورت دارد، بنابراین نیازی به دانستن مردم نیست و آن‌ را محرمانه تلقی کنند. در آستانه انتخابات ریاست‌‌جمهوری سال 1400، شرایط جدیدی حادث شده که در انتخابات گذشته وجود نداشته است. نه آنکه در انتخابات گذشته همه چیز بر وفق مراد بوده باشد؛ زیرا در طول 42 سال گذشته همواره بحران‌های مختلفی حادث شده؛ اما شرایط امروز در نوع خود بی‌نظیر است. نخست آنکه با تحریم سنگین آمریکا و دنباله‌رو‌های آن و قطع روابط بانکی بین‌المللی، شرایط اقتصادی کشور به‌شدت لرزان شده و همه مردم به‌شدت از آن متأثر شده‌اند و دوم آنکه تبلیغات علیه رئیس‌جمهور حاضر که بسیار فراتر از نقد معرفتی است و به دشمنی و کینه‌توزی می‌ماند، به‌نوعی به تبلیغات ضد‌نظام تبدیل شده است و صدالبته عملکرد ریاست‌‌جمهوری و وعده‌های انتخاباتی، بهانه‌ای برای این نوع تبلیغات می‌شود و مردم که این دو پیکان هم‌جهت را در ایجاد مشکلات روزمره خود احساس می‌کنند، به سوی ناامیدی روی آورده‌اند و در عین حال به دلیل همین تبلیغات و تأثیر تحریم و عملکردها، توقعات‌‌ از رئیس‌جمهور آینده بسیار بالا رفته است. جالب آنکه همه کسانی که علیه رئیس‌جمهور و دولت تبلیغ می‌کنند، نمی‌گویند دولت چه کار باید بکند که تا به حال نکرده است و از‌جمله اینان، مجلس حاضر است که با وعده گشایش معیشت مردم انتخاب شد و در طول هفت ماه گذشته، به‌جز چند مصوبه نامناسب و بعضا ضد‌دولت، هیچ رهنمونی نداد. بنابراین نوعا تبلیغات علیه دولت علاوه بر آنکه فاقد پایه‌های محکمی است، تنها موجب ناامیدی مردم در انتخاب رئیس‌جمهور می‌شود. این توقع به‌وجود‌آمده از چگونگی خدمات دولت، کار را برای رئیس‌جمهوری آینده بسیار سخت و دشوار می‌کند و یقینا رئیس‌جمهور هر‌کس و از هر جناحی که باشد، نمی‌تواند موجبات بهروزی مردم و کشور را فراهم کند. فراموش نکنیم که رئیس‌جمهور هم فردی عادی است و فاقد چراغ جادوی علاء‌الدین‌. نگاهی به افرادی که نامشان به‌عنوان نامزد مطرح است، ناامیدی‌ها را بیشتر می‌کند. برخی از آنان دارای سوابق برجسته ولی پراشتباه هستند و برخی دیگر هنوز آجری بر آجر استوار نکرده‌اند و سابقه کاری آنها تنها مذاکراتی ناموفق و سخنانی کلان بوده است و اگر با نظر مثبت به آنان نگاه کنیم، حداکثر آنها را می‌توانیم انسان‌هایی معمولی تلقی کنیم، نه ابر‌مردهایی که در مقابل سیاست‌های استکباری، تحریم‌ها، محیط زیست، قطع روابط بانکی، توطئه عبری- عربی، تورم، فساد، ناکارآمدی و صدها مسئله بزرگ دیگر بتوانند قد علم کند و واضح است که به‌جز معدودی متفکر توانمند، در کشورهای دیگر هم وضع چنین است و گاه بسیار بدتر. بااین‌حال، بدهایی نظیر ترامپ، مکرون، اردوغان، بن‌سلمان و مشابه‌ها به آنها حداقل در فکر استعلای کشورشان هستند و اگر رئیس‌جمهور ایران حداکثر بتواند به بقای ایران اندیشه روا دارد، از او سپاسگزار خواهیم بود. امید آن است که در طول زمان باقی‌مانده، به‌جای آنکه دنبال ادامه ملکوک‌کردن رئیس‌جمهور لزوما رفتنی باشیم، تلاش در تنظیم روابط حکمرانی با مردم داشته باشیم و آنان را امیدوار به آینده، متوقع منصفانه از دولت و حاضر در پای صندوق رأی کنیم.

می‌گویند دموکراسی، موضوع کامل و بی‌نقصی نیست و در برخی موارد هم نتیجه بد داده است؛ اما در برابر سایر روش‌های حکومت‌داری، چاره‌ای جز آن نیست. امام خمینی هم شاید به همین دلیل به جمهوری اسلامی روی آورد و رأی مردم را محترم شمرد؛ هرچند همه اینها در سایه ولی فقیه قرار می‌گرفت، ولی عملا هم امام خمینی و هم مقام معظم رهبری، همه نتایج انتخابات حاصل از رأی مردم را تنفیذ کردند. بنابراین عملا ولی فقیه دوران، رأی مردم را به‌طور کامل قبول کرده‌ و صدالبته انتخاب‌شوندگان با دیدگاه‌های مختلف و طرز تفکر متفاوت بوده‌اند؛ اما احترام به رأی مردم موجب تنفیذ از سوی ولی فقیه شده است و اینجا سخن امام خمینی که اصل رأی مردم است، تجلی می‌کند. حال ببینیم نتیجه عملکرد رؤسای جمهور پنج‌گانه جمهوری اسلامی چه بوده است؟ آیا رؤسای جمهور منتخب راهی را رفته‌اند که به بهروزی مردم و عظمت ایران انجامیده است؟ در طول دوران 42ساله پس از انقلاب، حرف همه رؤسای جمهور آن بود که برای مردم باید کار کرد. بدون مداهنه می‌توان این را باور کرد که همه رؤسای جمهور ایران واقعا خواسته‌اند مردم به وضعیت بهتری دسترسی پیدا کنند و رفاه مردم را در دستور کار قرار داده‌اند و به جز دوران دفاع مقدس -‌و حتی بعضا در همان زمان- سیاست‌های اقتصادی مختلف را پیشه کرده‌اند و برای رفاه مردم اقدامات مختلف و سیاست‌های مالی و اقتصادی متفاوتی را بر پایه هزینه‌کردن ثروت‌های کشور انجام داده‌اند؛ یعنی ثروت کشور را صرف بازسازی و پایه‌گذاری رشد اقتصادی نکرده و تنها آن را خرج کرده‌اند. منتخبان مردم برای رفاه مردم و کسب محبوبیت از ثروت کشور خرج مردم کردند. گازکشی، آب لوله‌کشی، برق سراسری، افزایش کارکنان دولت، ورود کالاهای خارجی با ارز ارزان، آب‌بهای صفر برای کشاورزی و اجازه حفر چاه‌های غیرمجاز، دادن یارانه‌های پنهان به آب، برق، گاز و... و در نهایت یارانه‌های نقدی، ازجمله این اقدامات بود. دولت به‌جای آنکه ماهیگیری یاد دهد، به مردم ماهی داد و نتیجه آن مصرف حدود دو میلیون بشکه نفت در روز، سترون‌شدن دشت‌های حاصلخیز، خشک‌شدن و عمیق‌شدن چاه‌های آب، آلودگی هوا، آلودگی رودخانه‌ها، قاچاق، کولبری و بسیاری مسائل اجتماعی دیگر شد و گرچه کمیته امداد و بهزیستی در راه کمک به ناتوانان اقدام کرده‌اند، ولی علاوه بر آنکه اقدامات آنها کافی نبوده، بلکه به دلیل مسائل اقتصادی ناشی از تحریم و تدوین‌نشدن سیستم اقتصادی مناسب علیه تحریم، فقر به صورت گسترده به جامعه روی آورده است. کسی نمی‌تواند بگوید اگر انتخابات نبود و این آدم‌ها رئیس‌جمهور نمی‌شدند و تنها یک حاکم زورمدار مثل رضاخان بود، وضع بهتر می‌شد؛ چرا‌که در تاریخ زورمداران بد و ظالم بسیار بیشتر از معدود زورمداران مفید (و نه خوب!) بوده است.
نباید تردید کرد که همه رؤسای جمهور با رأی مردم انتخاب شده‌اند؛ اما نوعا (‌نه همه و همیشه) با وعده‌های دهان‌پرکن و امیدوارکننده در صحنه انتخابات حاضر شده‌اند و تجربه نشان داده که مردم به آن که این وعده‌ها را می‌دهد، بیشتر روی می‌آورند. چه باید کرد؟ این روند درباره انتخاب نمایندگان مجلس نیز صادق است. اگر هم مردم رأی ندهند، بالاخره تعدادی به مجلس می‌روند؛ مثل نمایندگان تهران در دوره اخیر مجلس که از رأی 25 درصد واجدان شرایط انتخاب شده‌اند. جانشین این دموکراسی و رأی مردم چه می‌تواند باشد؟ اگر رأی مردم در این زمان و این نظام چنین است، در هر نظام و هر زمان هم مشابه آن است. به آمریکا نگاه کنید که مردم چهار سال قبل یکی از ناپاک‌ترین و نامردمی‌ترین افراد را به ریاست‌جمهوری برگزیدند و تازه اقلیتی که مخالف برگزیده انتخابات است، چه گناهی کرده که باید تسلیم سیاست‌های اکثریت شود؟ به‌هرحال، دموکراسی با تمام اشکالاتی که گفته شد و بیش از اینها هم اشکال دارد، روشی است که چاره‌ای از آن نیست و این رشد، اطلاع و آینده‌‌نگری مردم است که نباید اسیر تبلیغات و کلام شیرین و اغواکننده شوند. برای انتخابات ریاست‌جمهوری که اواخر خرداد سال 1400 برگزار می‌شود، مجلس در تکاپوی مقررات‌گذاری است و البته خدا کند که این مقررات را برای فرد یا افراد خاص وضع نکرده باشند. به‌هرحال، با استقبال از قانون مصوب، مردم باید هم در انتخابات شرکت کنند و هم رأی خود را حتی رأی سفید، به صندوق بیندازند. بررسی قانون انتخابات که هنوز از تصویب نهایی نگذشته است، می‌تواند مفید نیز واقع شود و از آن جمله ارائه برنامه سه ماه قبل از نامزدی به شورای نگهبان است. اینکه شورای نگهبان تا چه حد قادر به تشخیص برنامه‌هاست، مسئله دیگری است؛ اما اصل ارائه برنامه، کار نیکویی است و البته این سؤال پیش می‌آید که چرا برنامه علاوه بر شورای نگهبان نباید به مردم عرضه شود تا صاحب‌نظران درباره آن اظهار‌نظر کنند. مشکل دیگری که در این راستا وجود دارد، آن است که هر‌یک از نامزدها با فرهنگ خود و با گمانه‌زنی‌های خود، برنامه‌هایی تدوین می‌کنند و طبعا هر برنامه روی نقاطی متمرکز می‌شود و فاقد جامعیت خواهد بود. اگر این قانون نهایی شود، پیشنهاد می‌شود شورای نگهبان به صورت مشخص و جامع، نکات کلیدی را درباره همه مسائل کشور مطرح کند و از نامزدها بخواهد برنامه خود را با جامعیت مطرح‌شده ارائه دهند و البته بدیهی است که هم به شورای نگهبان و هم به مردم نگویند؛ چون اظهار‌نظر شورای نگهبان ضرورت دارد، بنابراین نیازی به دانستن مردم نیست و آن‌ را محرمانه تلقی کنند. در آستانه انتخابات ریاست‌‌جمهوری سال 1400، شرایط جدیدی حادث شده که در انتخابات گذشته وجود نداشته است. نه آنکه در انتخابات گذشته همه چیز بر وفق مراد بوده باشد؛ زیرا در طول 42 سال گذشته همواره بحران‌های مختلفی حادث شده؛ اما شرایط امروز در نوع خود بی‌نظیر است. نخست آنکه با تحریم سنگین آمریکا و دنباله‌رو‌های آن و قطع روابط بانکی بین‌المللی، شرایط اقتصادی کشور به‌شدت لرزان شده و همه مردم به‌شدت از آن متأثر شده‌اند و دوم آنکه تبلیغات علیه رئیس‌جمهور حاضر که بسیار فراتر از نقد معرفتی است و به دشمنی و کینه‌توزی می‌ماند، به‌نوعی به تبلیغات ضد‌نظام تبدیل شده است و صدالبته عملکرد ریاست‌‌جمهوری و وعده‌های انتخاباتی، بهانه‌ای برای این نوع تبلیغات می‌شود و مردم که این دو پیکان هم‌جهت را در ایجاد مشکلات روزمره خود احساس می‌کنند، به سوی ناامیدی روی آورده‌اند و در عین حال به دلیل همین تبلیغات و تأثیر تحریم و عملکردها، توقعات‌‌ از رئیس‌جمهور آینده بسیار بالا رفته است. جالب آنکه همه کسانی که علیه رئیس‌جمهور و دولت تبلیغ می‌کنند، نمی‌گویند دولت چه کار باید بکند که تا به حال نکرده است و از‌جمله اینان، مجلس حاضر است که با وعده گشایش معیشت مردم انتخاب شد و در طول هفت ماه گذشته، به‌جز چند مصوبه نامناسب و بعضا ضد‌دولت، هیچ رهنمونی نداد. بنابراین نوعا تبلیغات علیه دولت علاوه بر آنکه فاقد پایه‌های محکمی است، تنها موجب ناامیدی مردم در انتخاب رئیس‌جمهور می‌شود. این توقع به‌وجود‌آمده از چگونگی خدمات دولت، کار را برای رئیس‌جمهوری آینده بسیار سخت و دشوار می‌کند و یقینا رئیس‌جمهور هر‌کس و از هر جناحی که باشد، نمی‌تواند موجبات بهروزی مردم و کشور را فراهم کند. فراموش نکنیم که رئیس‌جمهور هم فردی عادی است و فاقد چراغ جادوی علاء‌الدین‌. نگاهی به افرادی که نامشان به‌عنوان نامزد مطرح است، ناامیدی‌ها را بیشتر می‌کند. برخی از آنان دارای سوابق برجسته ولی پراشتباه هستند و برخی دیگر هنوز آجری بر آجر استوار نکرده‌اند و سابقه کاری آنها تنها مذاکراتی ناموفق و سخنانی کلان بوده است و اگر با نظر مثبت به آنان نگاه کنیم، حداکثر آنها را می‌توانیم انسان‌هایی معمولی تلقی کنیم، نه ابر‌مردهایی که در مقابل سیاست‌های استکباری، تحریم‌ها، محیط زیست، قطع روابط بانکی، توطئه عبری- عربی، تورم، فساد، ناکارآمدی و صدها مسئله بزرگ دیگر بتوانند قد علم کند و واضح است که به‌جز معدودی متفکر توانمند، در کشورهای دیگر هم وضع چنین است و گاه بسیار بدتر. بااین‌حال، بدهایی نظیر ترامپ، مکرون، اردوغان، بن‌سلمان و مشابه‌ها به آنها حداقل در فکر استعلای کشورشان هستند و اگر رئیس‌جمهور ایران حداکثر بتواند به بقای ایران اندیشه روا دارد، از او سپاسگزار خواهیم بود. امید آن است که در طول زمان باقی‌مانده، به‌جای آنکه دنبال ادامه ملکوک‌کردن رئیس‌جمهور لزوما رفتنی باشیم، تلاش در تنظیم روابط حکمرانی با مردم داشته باشیم و آنان را امیدوار به آینده، متوقع منصفانه از دولت و حاضر در پای صندوق رأی کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.