|

یادی از «داود فیرحی» (۱۳۴۳ – ۲۱ آبان ۱۳۹۹)

به‌دنبال پلی میان سنت و تجدد

سیدعلی میرموسوی.دانشیار علوم سیاسی دانشگاه مفید قم

واپسین سال قرن چهاردهم در سایه کرونا و ازدست‌رفتن بسیاری از عزیزان و چهره‌های نامدار ایران بسی تلخ بود و دست طبیعت گلی نقاب‌ناگشوده از بوستان نواندیشی در ایران را چید. استاد «دکتر داود فیرحی» ستاره درخشان آسمان نواندیشی دینی، در پرتو جایگاه و شخصیت علمی و اخلاقی والا و ارزشمند خویش، نقشی بااهمیت و درخور ستایش در اعتلا و تقویت بنیادهای نظری نوگرایی دینی در ایران داشت و درگذشت او خسارتی جبران‌ناپذیر برای همگان به‌ویژه جامعه علمی و اصلاح‌طلبان بود. او در دوران کوتاه اما ثمربخش زندگی علمی خویش کوشید تا پلی میان سنت و تجدد بزند و در برهوت سنگلاخ و ناهموار اقتدارگرایی، راهی برای گذار به حکمرانی خردمندانه و دموکراتیک بیابد.
در زمانه‌ای که نگاه ابزاری به دین و سنت‌گرایی ایدئولوژیک، سکه رایج عرصه اندیشه و تفکر در ایران بود، او کار خویش را با نگاهی انتقادی به سنت آغاز کرد. او با تحلیل وجوه اقتدارگرایانه سنت اندیشه سیاسی در ایران و اسلام و تبیین نسبت آن با ساختار و روابط قدرت، در پی آن بود تا امکانات نهفته در نصوص و آموزه‌های دینی برای توجیه و مشروعیت‌بخشی به ساختاری از قدرت را واکاوی کند که پاسخ‌گوی نیازها و در گذار از بحران‌ها و دشواری‌های موجود کارگر باشد. در این راستا به کاوش در تجربه دولت در تمدن اسلامی و الگوهای نظریه‌پردازی درباره آن در بین اندیشمندان مسلمان پرداخت و ناکارآمدی آنها را در حل دشواری‌های کنونی نشان داد.
او با توجه به جایگاه برتر فقه در میان دانش‌های عملی مسلمانان، نقش فقه سیاسی در گذار به دموکراسی را بااهمیت و برجسته می‌دانست. بر این اساس بازسازی سنت فقهی فقهای مشروطه‌خواه و نائینی‌گرایی جدید را در دستور کار قرار داد و کوشید وجوه دموکراتیک و همساز با دولت مدرن اندیشه رهبر فقید انقلاب را برجسته سازد. در آثار اخیرش نیز با تمرکز بر دو مفهوم تحزب و قانون، گام‌هایی مؤثر در بررسی و تحلیل تاریخ تحول مفاهیم مدرن در اندیشه سیاسی معاصر برداشت. بی‌تردید اگر اجل مهلت می‌داد او می‌توانست در تداوم این راه گام‌هایی بااهمیت‌تر در نظریه‌پردازی و حل دشواره دولت مدرن در ایران بردارد. روحش شاد و یاد و راهش زنده و برقرار باد.
واپسین سال قرن چهاردهم در سایه کرونا و ازدست‌رفتن بسیاری از عزیزان و چهره‌های نامدار ایران بسی تلخ بود و دست طبیعت گلی نقاب‌ناگشوده از بوستان نواندیشی در ایران را چید. استاد «دکتر داود فیرحی» ستاره درخشان آسمان نواندیشی دینی، در پرتو جایگاه و شخصیت علمی و اخلاقی والا و ارزشمند خویش، نقشی بااهمیت و درخور ستایش در اعتلا و تقویت بنیادهای نظری نوگرایی دینی در ایران داشت و درگذشت او خسارتی جبران‌ناپذیر برای همگان به‌ویژه جامعه علمی و اصلاح‌طلبان بود. او در دوران کوتاه اما ثمربخش زندگی علمی خویش کوشید تا پلی میان سنت و تجدد بزند و در برهوت سنگلاخ و ناهموار اقتدارگرایی، راهی برای گذار به حکمرانی خردمندانه و دموکراتیک بیابد.
در زمانه‌ای که نگاه ابزاری به دین و سنت‌گرایی ایدئولوژیک، سکه رایج عرصه اندیشه و تفکر در ایران بود، او کار خویش را با نگاهی انتقادی به سنت آغاز کرد. او با تحلیل وجوه اقتدارگرایانه سنت اندیشه سیاسی در ایران و اسلام و تبیین نسبت آن با ساختار و روابط قدرت، در پی آن بود تا امکانات نهفته در نصوص و آموزه‌های دینی برای توجیه و مشروعیت‌بخشی به ساختاری از قدرت را واکاوی کند که پاسخ‌گوی نیازها و در گذار از بحران‌ها و دشواری‌های موجود کارگر باشد. در این راستا به کاوش در تجربه دولت در تمدن اسلامی و الگوهای نظریه‌پردازی درباره آن در بین اندیشمندان مسلمان پرداخت و ناکارآمدی آنها را در حل دشواری‌های کنونی نشان داد.
او با توجه به جایگاه برتر فقه در میان دانش‌های عملی مسلمانان، نقش فقه سیاسی در گذار به دموکراسی را بااهمیت و برجسته می‌دانست. بر این اساس بازسازی سنت فقهی فقهای مشروطه‌خواه و نائینی‌گرایی جدید را در دستور کار قرار داد و کوشید وجوه دموکراتیک و همساز با دولت مدرن اندیشه رهبر فقید انقلاب را برجسته سازد. در آثار اخیرش نیز با تمرکز بر دو مفهوم تحزب و قانون، گام‌هایی مؤثر در بررسی و تحلیل تاریخ تحول مفاهیم مدرن در اندیشه سیاسی معاصر برداشت. بی‌تردید اگر اجل مهلت می‌داد او می‌توانست در تداوم این راه گام‌هایی بااهمیت‌تر در نظریه‌پردازی و حل دشواره دولت مدرن در ایران بردارد. روحش شاد و یاد و راهش زنده و برقرار باد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.