|

سخنی درباره «غلامعباس توسلی» (1314- 25 مهر ۱۳۹۹)

تعهد علمی، مسئولیت اجتماعی

افسانه توسلی.فرزند غلامعباس توسلی و مدیر امور پژوهشی دانشگاه الزهرا

دکتر غلامعباس توسلی خردادماه 1314 در خراسان متولد شد. پس از طی دوران مکتب‌خانه وارد مدارس جدید شد و موفق به اخذ دیپلم در مشهد شد. دوره دانشسرای عالی را با رتبه شاگرد اولی گذراند و به دلیل کسب مدال فرهنگ برای ادامه تحصیلات راهی فرانسه شد. پس از ثبت‌نام در دانشگاه سوربن و مطالعه عمیقی که درمورد رشته‌های علمی انجام داد، رشته جامعه‌شناسی را انتخاب کرد و دوران لیسانس، فوق لیسانس و دکترای تخصصی خود را در پاریس گذراند. طی دوران تحصیل در فرانسه جهت ایفای مسئولیت اجتماعی همراه با دوستان و همفکران برای به‌دست‌آوردن استقلال و آزادی کشور تلاش کرد و با شرکت در کنفدراسیون‌های دانشجویی در اروپا انتخاب مسیر روشنفکری خود را که از مشهد و تهران آغاز شده بود، نهایی کرد. نوشته زیر ترجمه‌ای است از صفحه تقدیم رساله دکترای جامعه‌شناسی دکتر توسلی و نشانه‌ای بر اینکه او زیست علمی متعهدانه‌ای را از همان ابتدا نسبت به جامعه خود انتخاب کرده بود:
«این شاهدی است برای ملتم که طی سال‌ها رنج قرون را به‌دوش کشیده‌اند...»
اینکه او در این انتخاب موفق عمل کرد یا نه به این موضوع برمی‌گردد که تا چه حد اثربخش بوده است.
نام‌بردن از افراد تأثیرگذار در اجتماع، نیاز به شاخص‌ها و معیارهایی برای شناسایی دارد، اما قطعا یکی از راه‌های تشخیص از نوع کیفی، اجماع عمومی است که ورای هر نوع ملاکی می‌تواند شاهدی بر میزان اثربخشی افراد باشد. اینکه خرد جمعی بر چه اساسی بر اثربخشی یک فرد تأکید می‌کند، شاید به دلیل مسئولیت اجتماعی یا تعهد علمی است که اعضای جامعه از خود به نمایش می‌گذارند. «مشارکت اجتماعی» در مقابل «بی‌تفاوتی اجتماعی»، «التزام مدنی» در برابر «بی‌قیدی اجتماعی» و «حضور اجتماعی» در تقابل با «عزلت‌گزینی اجتماعی» شاید همگی از خصوصیاتی باشند که «اعتماد اجتماعی» را نسبت به دکتر توسلی جلب می‌کنند و او را یک عضو «اثربخش جامعه» در اذهان صاحبان علم، اندیشه و اجتماع معرفی می‌کنند.
ورود او به دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران هم‌زمان با تأسیس این دانشکده و توسعه جامعه‌شناسی با راه‌اندازی دوره‌های تحصیلات تکمیلی و دکتری در دانشگاه‌های مختلف و آموزش صدها دانشجو، مدیریت علمی و برنامه‌ریزی اساسی برای رشته‌های علوم انسانی و علوم اجتماعی، راه‌اندازی مجلات و نیز تأسیس انجمن جامعه‌شناسی ایران، شرکت در کنفرانس‌های مهم جهانی، تألیف و ترجمه کتب تخصصی و... همگی بیان از تعهد دانشی او در سراسر زندگی علمی‌اش دارد.
این تعهد علمی که با ایفای مسئولیت اجتماعی و حضور در جامعه قرین بود، باعث شد تا مسیر روشنفکری، روشنگری و آزادی‌خواهی را از راه‌های پرسنگلاخ دیگر تشخیص دهد و در آن گام بردارد. راهی که هزینه زیادی در بر داشت و تاریخ بر درستی یا نادرستی آن قضاوت خواهد کرد. بسپاریم به خرد جمعی همان‌طور که خود وی در کتاب «مفاخر جامعه‌شناسی ایران» می‌گوید: «این قضاوتش با دیگران است که ساختارهای جامعه‌شناسی ایران را حفظ کردم. ولی به هر حال سعی فراوان نمودم که در این زمینه اثرگذاری مناسبی داشته باشم و بتوانم دِین خودم را به کشورم و هم‌وطنانم ادا کنم».
دکتر غلامعباس توسلی خردادماه 1314 در خراسان متولد شد. پس از طی دوران مکتب‌خانه وارد مدارس جدید شد و موفق به اخذ دیپلم در مشهد شد. دوره دانشسرای عالی را با رتبه شاگرد اولی گذراند و به دلیل کسب مدال فرهنگ برای ادامه تحصیلات راهی فرانسه شد. پس از ثبت‌نام در دانشگاه سوربن و مطالعه عمیقی که درمورد رشته‌های علمی انجام داد، رشته جامعه‌شناسی را انتخاب کرد و دوران لیسانس، فوق لیسانس و دکترای تخصصی خود را در پاریس گذراند. طی دوران تحصیل در فرانسه جهت ایفای مسئولیت اجتماعی همراه با دوستان و همفکران برای به‌دست‌آوردن استقلال و آزادی کشور تلاش کرد و با شرکت در کنفدراسیون‌های دانشجویی در اروپا انتخاب مسیر روشنفکری خود را که از مشهد و تهران آغاز شده بود، نهایی کرد. نوشته زیر ترجمه‌ای است از صفحه تقدیم رساله دکترای جامعه‌شناسی دکتر توسلی و نشانه‌ای بر اینکه او زیست علمی متعهدانه‌ای را از همان ابتدا نسبت به جامعه خود انتخاب کرده بود:
«این شاهدی است برای ملتم که طی سال‌ها رنج قرون را به‌دوش کشیده‌اند...»
اینکه او در این انتخاب موفق عمل کرد یا نه به این موضوع برمی‌گردد که تا چه حد اثربخش بوده است.
نام‌بردن از افراد تأثیرگذار در اجتماع، نیاز به شاخص‌ها و معیارهایی برای شناسایی دارد، اما قطعا یکی از راه‌های تشخیص از نوع کیفی، اجماع عمومی است که ورای هر نوع ملاکی می‌تواند شاهدی بر میزان اثربخشی افراد باشد. اینکه خرد جمعی بر چه اساسی بر اثربخشی یک فرد تأکید می‌کند، شاید به دلیل مسئولیت اجتماعی یا تعهد علمی است که اعضای جامعه از خود به نمایش می‌گذارند. «مشارکت اجتماعی» در مقابل «بی‌تفاوتی اجتماعی»، «التزام مدنی» در برابر «بی‌قیدی اجتماعی» و «حضور اجتماعی» در تقابل با «عزلت‌گزینی اجتماعی» شاید همگی از خصوصیاتی باشند که «اعتماد اجتماعی» را نسبت به دکتر توسلی جلب می‌کنند و او را یک عضو «اثربخش جامعه» در اذهان صاحبان علم، اندیشه و اجتماع معرفی می‌کنند.
ورود او به دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران هم‌زمان با تأسیس این دانشکده و توسعه جامعه‌شناسی با راه‌اندازی دوره‌های تحصیلات تکمیلی و دکتری در دانشگاه‌های مختلف و آموزش صدها دانشجو، مدیریت علمی و برنامه‌ریزی اساسی برای رشته‌های علوم انسانی و علوم اجتماعی، راه‌اندازی مجلات و نیز تأسیس انجمن جامعه‌شناسی ایران، شرکت در کنفرانس‌های مهم جهانی، تألیف و ترجمه کتب تخصصی و... همگی بیان از تعهد دانشی او در سراسر زندگی علمی‌اش دارد.
این تعهد علمی که با ایفای مسئولیت اجتماعی و حضور در جامعه قرین بود، باعث شد تا مسیر روشنفکری، روشنگری و آزادی‌خواهی را از راه‌های پرسنگلاخ دیگر تشخیص دهد و در آن گام بردارد. راهی که هزینه زیادی در بر داشت و تاریخ بر درستی یا نادرستی آن قضاوت خواهد کرد. بسپاریم به خرد جمعی همان‌طور که خود وی در کتاب «مفاخر جامعه‌شناسی ایران» می‌گوید: «این قضاوتش با دیگران است که ساختارهای جامعه‌شناسی ایران را حفظ کردم. ولی به هر حال سعی فراوان نمودم که در این زمینه اثرگذاری مناسبی داشته باشم و بتوانم دِین خودم را به کشورم و هم‌وطنانم ادا کنم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.