به یاد «صادق ملکشهمیرزادی» (۱۳۱۹ – 21 مهر ۱۳۹۹)
مَلکِ باستانشناسی ایران
شاهین آریامنش.باستانشناس
هنگام آغاز دانشاندوزی در رشته باستانشناسی همچون بسیاری دیگر، یکی از نخستین باستانشناسانی که شناختم، صادق ملکشهمیرزادی بود، نویسندۀ کتاب ایران در پیشازتاریخ، باستانشناسی ایران از آغاز تا سپیدهدم شهرنشینی؛ کتابی که افزون بر اینکه آگاهی جامعی درباره فرهنگهای پیشازتاریخ ایران به خواننده میدهد، او را با تاریخِ ایران و باستانشناسی ایران نیز آشنا میکند. بااینحال آشنایی بیشتر نگارنده با استاد ملکشهمیرزادی در نشست نقد و بررسی کتاب من هم باستانشناس شدم، نوشتۀ تانیا گیرشمن بود. هنگامی که وارد تالار برگزاری نشست شدم، مردی با موهای برفیگون دیدم که در ردیف پایانی تالار نشسته بود. او به من مینگریست و من به او. سلامی دادم و در نزدیکی او نشستم. پس از آغاز نشست، مجری دکتر ملکشهمیرزادی را برای سخنرانی فراخواند و همان مردی که موهای برفیگون داشت، به جایگاه سخنرانان رفت و با ادبیاتی ارزنده و اخلاقی و با دانشی گسترده به بررسی کتاب پرداخت. پس از پایان نشست، خود را به او رساندم و گفتم که دانشجوی باستانشناسی هستم. این معرفی همانا و آغاز گفتوگوی چندینساله با استاد همانا که تا یک روز پیش از درگذشتش ادامه یافت. هر از گاهی نیز میهمان استاد بودم و نهتنها از خرمنِ دانش او بلکه از منشِ او نیز خوشهها چیدم. سالها پیش استادِ دکتر ملکشهمیرزادی یعنی دکتر عزتالله نگهبان در باستانشناسی ایران طرحی نو درانداخت و باستانشناسی ایران را از تاریخ هنر فراتر برد و با پیشازتاریخ آشنایش کرد، اما گزاف نیست اگر بگوییم پیشازتاریخ ایران را بیش از هر باستانشناس دیگر، دکتر ملکشهمیرزادی به دانشجویان باستانشناسی شناساند و از همین راه بود که انگیزۀ بسیاری از دانشجویان باستانشناسی را برانگیخت و نسلی نو از دلبستگان به باستانشناسی پیشازتاریخ پرورش داد. او بود که به دانشجویان آموخت که باستانشناسی فقط دورۀ تاریخی نیست بلکه هر فرهنگ پیشازتاریخی از چُغامیشِ خوزستان تا شیرآشیانِ دامغان، از شهرسوختۀ سیستان تا حاجیفیروز آذربایجان رازهای نهفتهای از مردمِ زیسته در این سرزمین در دل خود دارد. دلبستگی به فرهنگِ ایران از پیشازتاریخ تا امروز که همگی دل و دین به آن سپردهایم و بیکرانه دوستش میداریم در لابهلای سطرهای کتابهای ملک، بسیار نمایان بود و همواره از ایران و برای ایران مینوشت. یاد ملک باستانشناسی ایران گرامی باد.
هنگام آغاز دانشاندوزی در رشته باستانشناسی همچون بسیاری دیگر، یکی از نخستین باستانشناسانی که شناختم، صادق ملکشهمیرزادی بود، نویسندۀ کتاب ایران در پیشازتاریخ، باستانشناسی ایران از آغاز تا سپیدهدم شهرنشینی؛ کتابی که افزون بر اینکه آگاهی جامعی درباره فرهنگهای پیشازتاریخ ایران به خواننده میدهد، او را با تاریخِ ایران و باستانشناسی ایران نیز آشنا میکند. بااینحال آشنایی بیشتر نگارنده با استاد ملکشهمیرزادی در نشست نقد و بررسی کتاب من هم باستانشناس شدم، نوشتۀ تانیا گیرشمن بود. هنگامی که وارد تالار برگزاری نشست شدم، مردی با موهای برفیگون دیدم که در ردیف پایانی تالار نشسته بود. او به من مینگریست و من به او. سلامی دادم و در نزدیکی او نشستم. پس از آغاز نشست، مجری دکتر ملکشهمیرزادی را برای سخنرانی فراخواند و همان مردی که موهای برفیگون داشت، به جایگاه سخنرانان رفت و با ادبیاتی ارزنده و اخلاقی و با دانشی گسترده به بررسی کتاب پرداخت. پس از پایان نشست، خود را به او رساندم و گفتم که دانشجوی باستانشناسی هستم. این معرفی همانا و آغاز گفتوگوی چندینساله با استاد همانا که تا یک روز پیش از درگذشتش ادامه یافت. هر از گاهی نیز میهمان استاد بودم و نهتنها از خرمنِ دانش او بلکه از منشِ او نیز خوشهها چیدم. سالها پیش استادِ دکتر ملکشهمیرزادی یعنی دکتر عزتالله نگهبان در باستانشناسی ایران طرحی نو درانداخت و باستانشناسی ایران را از تاریخ هنر فراتر برد و با پیشازتاریخ آشنایش کرد، اما گزاف نیست اگر بگوییم پیشازتاریخ ایران را بیش از هر باستانشناس دیگر، دکتر ملکشهمیرزادی به دانشجویان باستانشناسی شناساند و از همین راه بود که انگیزۀ بسیاری از دانشجویان باستانشناسی را برانگیخت و نسلی نو از دلبستگان به باستانشناسی پیشازتاریخ پرورش داد. او بود که به دانشجویان آموخت که باستانشناسی فقط دورۀ تاریخی نیست بلکه هر فرهنگ پیشازتاریخی از چُغامیشِ خوزستان تا شیرآشیانِ دامغان، از شهرسوختۀ سیستان تا حاجیفیروز آذربایجان رازهای نهفتهای از مردمِ زیسته در این سرزمین در دل خود دارد. دلبستگی به فرهنگِ ایران از پیشازتاریخ تا امروز که همگی دل و دین به آن سپردهایم و بیکرانه دوستش میداریم در لابهلای سطرهای کتابهای ملک، بسیار نمایان بود و همواره از ایران و برای ایران مینوشت. یاد ملک باستانشناسی ایران گرامی باد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.