|

«زائر صلح» با چه هدفی پا به عراق گذاشت؟

عبدالرحمن فتح‌الهی: در‌حالی جمعه گذشته پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان در سفری سه‌روزه وارد عراق شد که به ‌دلیل تداوم شیوع ویروس کرونا بسیاری از سران، مقامات، وزرای خارجه و دیپلمات‌های دیگر کشورها حتی‌المقدور از سفر و رایزنی‌های مستقیم خودداری می‌کنند؛ آن‌هم در شرایطی که کشور عراق با انبوهی از چالش‌های امنیتی ناشی از تداوم حیات داعش و نیز تقابل برخی نیروهای شبه‌نظامی با ایالات‌ متحده آمریکا روبه‌روست. به‌ویژه که در این سفر تقریبا بازدید از کل مناطق عراق از موصل تا اقلیم کردستان، از نجف تا بغداد و دیدار با بسیاری از علمای شیعی و مسیحی در دستور کار است که بخشی از آن نیز صورت گرفته است.
مجموعه این نکات نشان می‌دهد که انجام این سفر برای پاپ فرانسیس از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده و اهداف مهمی در پشت پرده حضور رهبر کاتولیک‌های جهان به‌عنوان «زائر صلح» در عراق نهفته است. اگر‌چه سفر پاپ فرانسیس به عراق، ذیل پاسخ مثبت به دعوت رسمی جولای ۲۰۱۹ برهم صالح، رئیس‌جمهوری این کشور بود‌ اما ضرورت انجام این سفر تنها محدود به پاپ فرانسیس نمی‌شود‌ بلکه پاپ ژان پل دوم، رهبر اسبق کاتولیک‌های جهان نیز در سال 1999 خواهان سفر به عراق بود که به دلیل محاصره بین‌المللی و جنجالی که قصد او برای سفر به عراق در زمان صدام‌حسین در آن برهه برپا کرد و مهم‌تر از آن ‌ناتوانی بغداد در میزبانی از او لغو شد. کما اینکه بندیکت شانزدهم، رهبر پیشین (کاتولیک‌های جهان) نیز که برای حضور در عراق به این کشور دعوت شده بود، به دلیل ناامنی گسترده و تبعات ناشی از جنگ نتوانست این سفر را در دستور کار قرار دهد. از این‌رو پاپ فرانسیس با حضور در عراق به دنبال پایان‌دادن به ناامیدی مسیحیان عراقی برای دیدار با رهبر کاتولیک‌ها بود. به‌ویژه که او در همین رابطه به‌صراحت اعلام کرد که نمی‌خواهد مردم عراق، به‌ویژه جمعیت مسیحی رنج‌دیده این کشور را از حضورش در این کشور ناامید کند. به‌هر‌حال جمعیت مسیحیان عراق متشکل از آیین‌های مختلف ارمنی، آشوری، کلدانی، ملکیتی و سریانی با تبعات مخرب ناشی از یک دهه جنگ در این کشور پس از حمله ایالات متحده در سال ۲۰۰۳ و بعد از آن هجوم داعش در فاصله سه سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ بسیار محدود شده است. در همین سه سال حدود 60 کلیسا یا آسیب ‌دیده یا نابود شده‌اند. ضمن اینکه پس از حمله داعش نیز بسیاری از مسیحیان موصل کشته و بسیاری دیگر به شهر اربیل در اقلیم کردستان عراق گریختند؛ جایی که امروز میزبان یکی از بزرگ‌ترین جوامع مسیحیان عراق است. در کنار آن شمار زیادی از مسیحیان بازمانده این کشور در این یک دهه مهاجرت به کانادا، اردن، ترکیه و آمریکا را تنها راه گریز از جنگ دانستند. این شرایط به قدری بر جمعیت مسیحیان عراق تأثیر منفی داشته که به روایت برخی آمارها در‌حال‌حاضر جمعیت کل مسیحیان عراق تقریبا به یک‌سوم از ۱.۵ میلیون‌نفری که در سال‌های آخر حکومت صدام‌حسین در آنجا زندگی می‌کردند، کاهش یافته است. حتی برخی این عدد را چیزی حدود 300 هزار نفر مسیحی تخمین زده‌اند؛ آماری که الجزیره در گزارشی به قلم «باربارا بیبلو» به آن اشاره کرد.
در سایه این شرایط نگران‌گننده پاپ فرانسیس به امید بهبود فضای مناسب به‌منظور بازگشت مسیحیان عراقی از دیگر کشورها و نیز ایجاد زمینه‌ لازم در جهت حضور حداکثری آنها در نظام سیاسی و تصمیم‌گیری عراق به این کشور سفر کرده است. از این‌رو می‌توان این ظن و گمان را مطرح کرد که رهبر کاتولیک‌های جهان در آستانه برگزاری انتخابات پارلمانی عراق با سفر و دیدار با تمام مذاهب مسیحی خواهان آن است که نوعی از انسجام اجتماعی و سیاسی را در میان این اقلیت مذهبی ایجاد کند. پیرو این نکته اتفاقا گفت‌وگو و رایزنی‌های او با بسیاری از اعضای دولت بغداد و سیاسیون عراقی به موازات دیدار با نخبگان مذهبی معنا پیدا می‌کند. ضمن اینکه جامعه مسیحیان عراق هم امید دارند که دستاورد ملموس سفر سه‌روزه پاپ به این کشور علاوه بر ثبات اجتماعی، حاوی آثار سیاسی واضحی برای آنان در جهت نفوذ هر‌چه‌بیشتر در نظام تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی عراق باشد. البته لازم به ذکر است که در این بین دولت بغداد هم در یک بده‌بستان به دنبال بهره‌برداری سیاسی و دیپلماتیکش از سفر و حضور رهبر کاتولیک‌های جهان در عراق است. خصوصا که در ابتدای این سفر شاهد استقبال گرم مصطفی الکاظمی، نخست‌وزیر و برهم صالح، رئیس‌جمهوری عراق از پاپ فرانسیس بودیم. بنابراین بغداد نیز از این دیدار به‌عنوان فرصتی برای نشان‌دادن ثبات نسبی خود پس از سال‌ها جنگ و درگیری فرقه‌ای استفاده خواهد کرد. پس سفر پاپ فرانسیس به این کشور رویدادی تاریخی و به لحاظ تحول سیاسی برای دولت عراق بسیار حائز اهمیت است؛ چرا‌که دولت مصطفی الکاظمی از جانب پاپ برای اقدام در جهت مصالحه سیاسی، نژادی، دینی و تلاش برای ایجاد حکومتی توانا و عادلانه برای همه که عراق را از باتلاق بحران‌ها و ناآرامی‌ها خارج کند، مورد حمایت قرار خواهد گرفت. به دیگر سخن دولت بغداد امید دارد سفر پاپ به عراق پیام‌های مهمی را به طرف‌های مختلف در داخل و خارج از کشور ارائه ‌دهد که مهم‌ترینش افزایش اعتماد جامعه جهانی به دولت عراق و نهادهای دولتی و به تبعش سنگین‌تر‌شدن وزنه سیاسی برخی مهره‌ها مانند نخست‌وزیر فعلی عراق خواهد بود. بنابراین در مجموع می‌توان گفت‌ حضور سه‌روزه پاپ فرانسیس نشان‌دهنده جایگاه و اهمیت منطقه‌ای و بین‌المللی عراق با وجود همه مشکلاتی است که این کشور با آنها دست‌به‌گریبان است.
عبدالرحمن فتح‌الهی: در‌حالی جمعه گذشته پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان در سفری سه‌روزه وارد عراق شد که به ‌دلیل تداوم شیوع ویروس کرونا بسیاری از سران، مقامات، وزرای خارجه و دیپلمات‌های دیگر کشورها حتی‌المقدور از سفر و رایزنی‌های مستقیم خودداری می‌کنند؛ آن‌هم در شرایطی که کشور عراق با انبوهی از چالش‌های امنیتی ناشی از تداوم حیات داعش و نیز تقابل برخی نیروهای شبه‌نظامی با ایالات‌ متحده آمریکا روبه‌روست. به‌ویژه که در این سفر تقریبا بازدید از کل مناطق عراق از موصل تا اقلیم کردستان، از نجف تا بغداد و دیدار با بسیاری از علمای شیعی و مسیحی در دستور کار است که بخشی از آن نیز صورت گرفته است.
مجموعه این نکات نشان می‌دهد که انجام این سفر برای پاپ فرانسیس از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده و اهداف مهمی در پشت پرده حضور رهبر کاتولیک‌های جهان به‌عنوان «زائر صلح» در عراق نهفته است. اگر‌چه سفر پاپ فرانسیس به عراق، ذیل پاسخ مثبت به دعوت رسمی جولای ۲۰۱۹ برهم صالح، رئیس‌جمهوری این کشور بود‌ اما ضرورت انجام این سفر تنها محدود به پاپ فرانسیس نمی‌شود‌ بلکه پاپ ژان پل دوم، رهبر اسبق کاتولیک‌های جهان نیز در سال 1999 خواهان سفر به عراق بود که به دلیل محاصره بین‌المللی و جنجالی که قصد او برای سفر به عراق در زمان صدام‌حسین در آن برهه برپا کرد و مهم‌تر از آن ‌ناتوانی بغداد در میزبانی از او لغو شد. کما اینکه بندیکت شانزدهم، رهبر پیشین (کاتولیک‌های جهان) نیز که برای حضور در عراق به این کشور دعوت شده بود، به دلیل ناامنی گسترده و تبعات ناشی از جنگ نتوانست این سفر را در دستور کار قرار دهد. از این‌رو پاپ فرانسیس با حضور در عراق به دنبال پایان‌دادن به ناامیدی مسیحیان عراقی برای دیدار با رهبر کاتولیک‌ها بود. به‌ویژه که او در همین رابطه به‌صراحت اعلام کرد که نمی‌خواهد مردم عراق، به‌ویژه جمعیت مسیحی رنج‌دیده این کشور را از حضورش در این کشور ناامید کند. به‌هر‌حال جمعیت مسیحیان عراق متشکل از آیین‌های مختلف ارمنی، آشوری، کلدانی، ملکیتی و سریانی با تبعات مخرب ناشی از یک دهه جنگ در این کشور پس از حمله ایالات متحده در سال ۲۰۰۳ و بعد از آن هجوم داعش در فاصله سه سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ بسیار محدود شده است. در همین سه سال حدود 60 کلیسا یا آسیب ‌دیده یا نابود شده‌اند. ضمن اینکه پس از حمله داعش نیز بسیاری از مسیحیان موصل کشته و بسیاری دیگر به شهر اربیل در اقلیم کردستان عراق گریختند؛ جایی که امروز میزبان یکی از بزرگ‌ترین جوامع مسیحیان عراق است. در کنار آن شمار زیادی از مسیحیان بازمانده این کشور در این یک دهه مهاجرت به کانادا، اردن، ترکیه و آمریکا را تنها راه گریز از جنگ دانستند. این شرایط به قدری بر جمعیت مسیحیان عراق تأثیر منفی داشته که به روایت برخی آمارها در‌حال‌حاضر جمعیت کل مسیحیان عراق تقریبا به یک‌سوم از ۱.۵ میلیون‌نفری که در سال‌های آخر حکومت صدام‌حسین در آنجا زندگی می‌کردند، کاهش یافته است. حتی برخی این عدد را چیزی حدود 300 هزار نفر مسیحی تخمین زده‌اند؛ آماری که الجزیره در گزارشی به قلم «باربارا بیبلو» به آن اشاره کرد.
در سایه این شرایط نگران‌گننده پاپ فرانسیس به امید بهبود فضای مناسب به‌منظور بازگشت مسیحیان عراقی از دیگر کشورها و نیز ایجاد زمینه‌ لازم در جهت حضور حداکثری آنها در نظام سیاسی و تصمیم‌گیری عراق به این کشور سفر کرده است. از این‌رو می‌توان این ظن و گمان را مطرح کرد که رهبر کاتولیک‌های جهان در آستانه برگزاری انتخابات پارلمانی عراق با سفر و دیدار با تمام مذاهب مسیحی خواهان آن است که نوعی از انسجام اجتماعی و سیاسی را در میان این اقلیت مذهبی ایجاد کند. پیرو این نکته اتفاقا گفت‌وگو و رایزنی‌های او با بسیاری از اعضای دولت بغداد و سیاسیون عراقی به موازات دیدار با نخبگان مذهبی معنا پیدا می‌کند. ضمن اینکه جامعه مسیحیان عراق هم امید دارند که دستاورد ملموس سفر سه‌روزه پاپ به این کشور علاوه بر ثبات اجتماعی، حاوی آثار سیاسی واضحی برای آنان در جهت نفوذ هر‌چه‌بیشتر در نظام تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی عراق باشد. البته لازم به ذکر است که در این بین دولت بغداد هم در یک بده‌بستان به دنبال بهره‌برداری سیاسی و دیپلماتیکش از سفر و حضور رهبر کاتولیک‌های جهان در عراق است. خصوصا که در ابتدای این سفر شاهد استقبال گرم مصطفی الکاظمی، نخست‌وزیر و برهم صالح، رئیس‌جمهوری عراق از پاپ فرانسیس بودیم. بنابراین بغداد نیز از این دیدار به‌عنوان فرصتی برای نشان‌دادن ثبات نسبی خود پس از سال‌ها جنگ و درگیری فرقه‌ای استفاده خواهد کرد. پس سفر پاپ فرانسیس به این کشور رویدادی تاریخی و به لحاظ تحول سیاسی برای دولت عراق بسیار حائز اهمیت است؛ چرا‌که دولت مصطفی الکاظمی از جانب پاپ برای اقدام در جهت مصالحه سیاسی، نژادی، دینی و تلاش برای ایجاد حکومتی توانا و عادلانه برای همه که عراق را از باتلاق بحران‌ها و ناآرامی‌ها خارج کند، مورد حمایت قرار خواهد گرفت. به دیگر سخن دولت بغداد امید دارد سفر پاپ به عراق پیام‌های مهمی را به طرف‌های مختلف در داخل و خارج از کشور ارائه ‌دهد که مهم‌ترینش افزایش اعتماد جامعه جهانی به دولت عراق و نهادهای دولتی و به تبعش سنگین‌تر‌شدن وزنه سیاسی برخی مهره‌ها مانند نخست‌وزیر فعلی عراق خواهد بود. بنابراین در مجموع می‌توان گفت‌ حضور سه‌روزه پاپ فرانسیس نشان‌دهنده جایگاه و اهمیت منطقه‌ای و بین‌المللی عراق با وجود همه مشکلاتی است که این کشور با آنها دست‌به‌گریبان است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.