هشدار به مردم: زمین را غیرمسكونی نكنید
شهریار خّواجیان
لسآنجلستایمز در مقالهای به قلم «کریستوفر کچام» و «جف گیب» به تحلیل بیانیه هشدارآمیز صدها دانشمند و استاد دانشگاه درباره آینده زمین پرداخته است.
صدها نفر از دانشمندان، نویسندگان و دانشگاهیان از 30 کشور جهان در نامهای سرگشاده که در دسامبر سال گذشته در نشریه گاردین منتشر شد، به بشریت هشدار دادند: سیاستگذاران و بقیه ما باید «آشکارا با خطر اختلال و حتی سقوط جوامع خود دست و پنجه نرم کنیم. آسیب به آب و هوا و محیط زیست مهمترین علت آن خواهد بود» و پژوهشگران ِ بسیاری از رشتهها «سقوط اجتماعی گسترده» را «سناریویی معتبر در این قرن» پیشبینی کردهاند.
یافتن مطالعات این «سقوطشناسی» که آنها دربارهاش حرف میزنند، دشوار نیست. در یک گزارش گروه «حافظ آینده زمین» که پیمایشی از دانشمندان است، آمده که رویدادهای آب و هوایی شدید، ناامنی غذایی، کمبود آب سالم و وخامت وضعیت اکوسیستمهای حافظ حیات این ظرفیت بالقوه را دارند که بر یکدیگر تأثیر متقابل بگذارند و این تأثیر از راههایی تشدید شود که «احتمالا به سقوط سیستمی جهانی منجر شود». گزارش 2019 پیشرفت نامنتظره مرکز ملی اعاده آب و هوا، اندیشکدهای در استرالیا، پیشبینی کرد که جهانی که بهسرعت گرم میشود، منابع آن ته میکشد و آلودگی در آن افزايش مییابد به «یک زمین عمدتا غیرمسکون» و «فروپاشی کشورها و نظم جهانی» راه میبرد. تحلیلگران ارتش آمریکا و بریتانیا در دو سال گذشته هشدارهای جدی درباره آشوب آب و هوایی و زیست محیط انگیخته، دادهاند.
البته این سقوط در مورد آفرینههای غیرانسانی هماکنون در جریان است. بنا به یک برآورد 99 درصد از علفهای بلند دشتها در آمریکای شمالی از دست رفته است؛ 96 درصد از زیست-جرم (biomass) پستانداران؛ زیست-جرم وزن آنها بر زمین است، اکنون شامل انسانها، حیوانات خانگی و مزرعهای ما میشود؛ تقریبا 90 درصد ذخایر آبزیان تحت نظارت سازمان ملل یا کاملا بهرهبرداری و فرا بهرهبرداری یا تهی شده است؛ یک مطالعه چندلایه در آلمان نشان میدهد که زیست-جرم حشرات 76 درصد کاهش یافته است.
فراخوان درگیری عمومی با این مسئله نااندیشیدنی بهویژه در این شرایط هنوز کنترلنشده همهگیری کرونا، شکستهای نهادین و بحرانهای اقتصادی در پیشرفتهترین کشورهای جهان به لحاظ فناوری، بهویژه مناسبت دارد. زمانی نهچندان دور، فکر آن هم نمیشد که یک ویروس کشورها را به تعطیلی بکشاند و حفاظهای ایمنی به این صورت فاجعهبار فاقد تابآوری نشان دهند. هشدار پژوهشگران بینالمللی تا آنجا نمیرود که بگوید دقیقا چه سقوطی و کی اتفاق خواهد افتاد. سقوطشناسی بیشتر با شناسایی روندها و همراه با آنها خطرات تمدن روزانه سروکار دارد: رشد اقتصادی مرتبا رو به افزایش، مصرف سبعانه منابع و اشباعشدگی مخازن محدود سیاره برای دفن زباله.
در میان امضاکنندگان این هشدار، ویلیام ریس، بومشناس جمعیتی در دانشگاه بریتیشکلمبیا دیده میشود که بیشترین شهرت وی به دلیل وضع مفهوم «رد پای بومشناختی» است که کل مقدار نهاده محیطی لازم برای حفظ یک سبک زندگی معین را اندازه میگیرد. ریس در ایمیلی نوشت، با این رد پای کنونی انسان- و بدترین نوع آن رد پای انرژی و منابع- خور ِ[انسان] جهان شمال- « بهنظر میرسد که برخی از اشکال سقوط اجتماعی، احتمالا ظرف یک دهه و بهیقین طی این قرن، ناگزیر باشد». ممكنترین علت نزدیکی سقوط زیست-فیزیکی چیزی است که وی عبور از خط قرمز(overshoot) مینامد: اینکه انسان سریعتر از آنکه سیستم بتواند بازتولید کند، از منابع بهرهبرداری کند. فعالیت اقتصادی انسانی رشد و توسعه خود را با سرمایهگذاری در نابودی «سرمایه» زیست-فیزیکی لازم برای زندگی خود تأمین میکند. ما با آهنگی فراتر از ظرفیت جذب زباله در طبیعت تولید میکنیم. به گفته ریس، دمای فزاینده، اُفت ناگهانی گونهگونی زیستی، جنگلزدایی جهانی و آلودگی اقیانوسها و نیز دیگر مشکلات، همه به جای خود اهمیت دارند، اما «هر یک صرفا عارضه گذشتن از خطوط قرمز است».
پیامی که «ما باید از این نشانهها بگیریم این است که همه فعالیتهای اقتصادی انسانی در تحلیل نهایی با محدودههای زیست-فیزیکی تعیین میشود. ما حیوانات استثنائی هستیم، اما از قوانین طبیعت معاف نیستیم».
یکی دیگر از امضاکنندگان این نامه هشدارآمیز ویل استیفن، دانشمند بازنشسته سیستمهای زمین از دانشگاه ملی استرالیاست. استیفن بر «پارادایم رشد اقتصادی نولیبرال» و «پیگیری افزایش هرچه بیشتر تولید ناخالص داخلی» انگشت میگذارد و آن را «ناسازگار با یک سیستم زمین با عملکرد بهینه در سطح سیارهای» میداند. وی به یک مصاحبهکننده میگوید، «سقوط محتملترین پیامد روند فعلی سیستم کنونی است که به شکلی پیشبینانه در محدودههای رشد مدلسازی شده است». «محدودههای رشد» یک کتاب 150صفحهای شگفتانگیز منتشره در 1972 است. نویسندگان، گروهی از دانشمندان امآیتی، یک مدل رایانهای سیستم-دینامیکس (رویکردی برای درک رفتار غیرخطی سیستمهای پیچیده -م) به نام جهان 3 ساختند که نخستین در نوع خود بود و از آن برای بررسی جهانی روندهای رشد از 1900 تا 1970 استفاده میشد. آنها از دادههای تاریخی استنتاج کردند تا برای 12 سناریوی سالهای آینده تا 2100 مدلسازی کنند.
این مدلها نشان میدادند که هر سیستم مبتنی بر رشد تصاعدی اقتصادی و جمعیتی سرانجام متلاشی میشود. تیرهترین مدل آنی بود که در آن «گرایشهای کنونی رشد در جمعیت جهان، صنعتیشدن، آلودگی، تولید غذا و تهیسازی منابع بدون تغییر ادامه مییابد». در آن سناریوی «کسبوکار به روش معمول» سقوط به کندی در دهه 2020 آغاز میشود و پس از آن شتاب میگیرد. دادههای بهروزشده مطالعه مربوط به «محدودهها» نشان دادهاند که پیشبینیهای آن تاکنون دقیقا درست بوده است. نامه سرگشاده هشدارآمیز دسامبر میگوید، فقط اگر درباره پیامدهای محدودههای زیستفیزیکیمان بحث کنیم، میتوانیم «احتمال، سرعت، شدت و آسیب» آنها را کاهش دهیم. اما این پیامآوران آشوب آینده احتمال میرود که با بیاعتنایی روبهرو و تاجداران مرگ، زندانیان سقوط، حاشیهپردازان و لذا بهحسابنیامدگان نامیده شوند. ما همه امیدواریم که وضع خوب شود. چنانکه اوگدان نش، نویسنده، نوشت «انسان قربانی آگاهی است، در شکل لاعلاج امید». صدها نفر از پژوهشگرانی که این نامه را امضا کردند بر آن هستند تا امیدی را فرو نشانند که آمادگیها را نادیده میگیرد. آنها میگویند بیایید نگاهی مستقیم به مغاک
سقوط بیندازیم و به احتمالات وحشتناک آنچه آنجا میبینیم بپردازیم «تا از یک آینده آشفته و متزلزل بیشترین استفاده را بهعمل آوریم».
لسآنجلستایمز در مقالهای به قلم «کریستوفر کچام» و «جف گیب» به تحلیل بیانیه هشدارآمیز صدها دانشمند و استاد دانشگاه درباره آینده زمین پرداخته است.
صدها نفر از دانشمندان، نویسندگان و دانشگاهیان از 30 کشور جهان در نامهای سرگشاده که در دسامبر سال گذشته در نشریه گاردین منتشر شد، به بشریت هشدار دادند: سیاستگذاران و بقیه ما باید «آشکارا با خطر اختلال و حتی سقوط جوامع خود دست و پنجه نرم کنیم. آسیب به آب و هوا و محیط زیست مهمترین علت آن خواهد بود» و پژوهشگران ِ بسیاری از رشتهها «سقوط اجتماعی گسترده» را «سناریویی معتبر در این قرن» پیشبینی کردهاند.
یافتن مطالعات این «سقوطشناسی» که آنها دربارهاش حرف میزنند، دشوار نیست. در یک گزارش گروه «حافظ آینده زمین» که پیمایشی از دانشمندان است، آمده که رویدادهای آب و هوایی شدید، ناامنی غذایی، کمبود آب سالم و وخامت وضعیت اکوسیستمهای حافظ حیات این ظرفیت بالقوه را دارند که بر یکدیگر تأثیر متقابل بگذارند و این تأثیر از راههایی تشدید شود که «احتمالا به سقوط سیستمی جهانی منجر شود». گزارش 2019 پیشرفت نامنتظره مرکز ملی اعاده آب و هوا، اندیشکدهای در استرالیا، پیشبینی کرد که جهانی که بهسرعت گرم میشود، منابع آن ته میکشد و آلودگی در آن افزايش مییابد به «یک زمین عمدتا غیرمسکون» و «فروپاشی کشورها و نظم جهانی» راه میبرد. تحلیلگران ارتش آمریکا و بریتانیا در دو سال گذشته هشدارهای جدی درباره آشوب آب و هوایی و زیست محیط انگیخته، دادهاند.
البته این سقوط در مورد آفرینههای غیرانسانی هماکنون در جریان است. بنا به یک برآورد 99 درصد از علفهای بلند دشتها در آمریکای شمالی از دست رفته است؛ 96 درصد از زیست-جرم (biomass) پستانداران؛ زیست-جرم وزن آنها بر زمین است، اکنون شامل انسانها، حیوانات خانگی و مزرعهای ما میشود؛ تقریبا 90 درصد ذخایر آبزیان تحت نظارت سازمان ملل یا کاملا بهرهبرداری و فرا بهرهبرداری یا تهی شده است؛ یک مطالعه چندلایه در آلمان نشان میدهد که زیست-جرم حشرات 76 درصد کاهش یافته است.
فراخوان درگیری عمومی با این مسئله نااندیشیدنی بهویژه در این شرایط هنوز کنترلنشده همهگیری کرونا، شکستهای نهادین و بحرانهای اقتصادی در پیشرفتهترین کشورهای جهان به لحاظ فناوری، بهویژه مناسبت دارد. زمانی نهچندان دور، فکر آن هم نمیشد که یک ویروس کشورها را به تعطیلی بکشاند و حفاظهای ایمنی به این صورت فاجعهبار فاقد تابآوری نشان دهند. هشدار پژوهشگران بینالمللی تا آنجا نمیرود که بگوید دقیقا چه سقوطی و کی اتفاق خواهد افتاد. سقوطشناسی بیشتر با شناسایی روندها و همراه با آنها خطرات تمدن روزانه سروکار دارد: رشد اقتصادی مرتبا رو به افزایش، مصرف سبعانه منابع و اشباعشدگی مخازن محدود سیاره برای دفن زباله.
در میان امضاکنندگان این هشدار، ویلیام ریس، بومشناس جمعیتی در دانشگاه بریتیشکلمبیا دیده میشود که بیشترین شهرت وی به دلیل وضع مفهوم «رد پای بومشناختی» است که کل مقدار نهاده محیطی لازم برای حفظ یک سبک زندگی معین را اندازه میگیرد. ریس در ایمیلی نوشت، با این رد پای کنونی انسان- و بدترین نوع آن رد پای انرژی و منابع- خور ِ[انسان] جهان شمال- « بهنظر میرسد که برخی از اشکال سقوط اجتماعی، احتمالا ظرف یک دهه و بهیقین طی این قرن، ناگزیر باشد». ممكنترین علت نزدیکی سقوط زیست-فیزیکی چیزی است که وی عبور از خط قرمز(overshoot) مینامد: اینکه انسان سریعتر از آنکه سیستم بتواند بازتولید کند، از منابع بهرهبرداری کند. فعالیت اقتصادی انسانی رشد و توسعه خود را با سرمایهگذاری در نابودی «سرمایه» زیست-فیزیکی لازم برای زندگی خود تأمین میکند. ما با آهنگی فراتر از ظرفیت جذب زباله در طبیعت تولید میکنیم. به گفته ریس، دمای فزاینده، اُفت ناگهانی گونهگونی زیستی، جنگلزدایی جهانی و آلودگی اقیانوسها و نیز دیگر مشکلات، همه به جای خود اهمیت دارند، اما «هر یک صرفا عارضه گذشتن از خطوط قرمز است».
پیامی که «ما باید از این نشانهها بگیریم این است که همه فعالیتهای اقتصادی انسانی در تحلیل نهایی با محدودههای زیست-فیزیکی تعیین میشود. ما حیوانات استثنائی هستیم، اما از قوانین طبیعت معاف نیستیم».
یکی دیگر از امضاکنندگان این نامه هشدارآمیز ویل استیفن، دانشمند بازنشسته سیستمهای زمین از دانشگاه ملی استرالیاست. استیفن بر «پارادایم رشد اقتصادی نولیبرال» و «پیگیری افزایش هرچه بیشتر تولید ناخالص داخلی» انگشت میگذارد و آن را «ناسازگار با یک سیستم زمین با عملکرد بهینه در سطح سیارهای» میداند. وی به یک مصاحبهکننده میگوید، «سقوط محتملترین پیامد روند فعلی سیستم کنونی است که به شکلی پیشبینانه در محدودههای رشد مدلسازی شده است». «محدودههای رشد» یک کتاب 150صفحهای شگفتانگیز منتشره در 1972 است. نویسندگان، گروهی از دانشمندان امآیتی، یک مدل رایانهای سیستم-دینامیکس (رویکردی برای درک رفتار غیرخطی سیستمهای پیچیده -م) به نام جهان 3 ساختند که نخستین در نوع خود بود و از آن برای بررسی جهانی روندهای رشد از 1900 تا 1970 استفاده میشد. آنها از دادههای تاریخی استنتاج کردند تا برای 12 سناریوی سالهای آینده تا 2100 مدلسازی کنند.
این مدلها نشان میدادند که هر سیستم مبتنی بر رشد تصاعدی اقتصادی و جمعیتی سرانجام متلاشی میشود. تیرهترین مدل آنی بود که در آن «گرایشهای کنونی رشد در جمعیت جهان، صنعتیشدن، آلودگی، تولید غذا و تهیسازی منابع بدون تغییر ادامه مییابد». در آن سناریوی «کسبوکار به روش معمول» سقوط به کندی در دهه 2020 آغاز میشود و پس از آن شتاب میگیرد. دادههای بهروزشده مطالعه مربوط به «محدودهها» نشان دادهاند که پیشبینیهای آن تاکنون دقیقا درست بوده است. نامه سرگشاده هشدارآمیز دسامبر میگوید، فقط اگر درباره پیامدهای محدودههای زیستفیزیکیمان بحث کنیم، میتوانیم «احتمال، سرعت، شدت و آسیب» آنها را کاهش دهیم. اما این پیامآوران آشوب آینده احتمال میرود که با بیاعتنایی روبهرو و تاجداران مرگ، زندانیان سقوط، حاشیهپردازان و لذا بهحسابنیامدگان نامیده شوند. ما همه امیدواریم که وضع خوب شود. چنانکه اوگدان نش، نویسنده، نوشت «انسان قربانی آگاهی است، در شکل لاعلاج امید». صدها نفر از پژوهشگرانی که این نامه را امضا کردند بر آن هستند تا امیدی را فرو نشانند که آمادگیها را نادیده میگیرد. آنها میگویند بیایید نگاهی مستقیم به مغاک
سقوط بیندازیم و به احتمالات وحشتناک آنچه آنجا میبینیم بپردازیم «تا از یک آینده آشفته و متزلزل بیشترین استفاده را بهعمل آوریم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.