شیفتگان قدرت یا تشنگان خدمت؟
سیدحسن موسویچلک. رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران
یکی از جملاتی که دنیایی مطلب پشت سر آن وجود دارد، این است که «ما شیفتگان خدمتیم، نه تشنگان قدرت». یا عباراتی با این مضامین که در ادبیات ما هم بهوفور درباره آن سخن به میان آمده است و حتی خدمت به خلق را بسیار مهمتر از عبادت نشان دادهاند. آنجا که سعدی شیرازی در کتاب ارزشمند بوستان خود در باب اول در عدل و تدبیر و رأی اشاره میکند که: «عبادت به جز خدمت خلق نیست» دقیقا دارد به همین نکته اشاره میکند که خدمت به خلق چقدر ارزش دارد یا آنجا که ملکالشعرای بهار اشاره میکند که «خدمت مخلوق کن، بیمزد و بیمنت بهار/ ای خوش آن بینا که روزی دست نابینا گرفت» هم دارد از اهمیت خدمتکردن به مردم و آن هم بدون منت صحبت میکند. مطلبی را در این زمینه مطالعه میکردم که اینگونه نوشته شده بود «خدمت به مردم و مسلمانان از چنان جایگاهی برخوردار است که در برخی روایات در کنار ایمان به خدا از بالاترین خصلتها شمرده شده است؛ چنانکه امام حسن عسکری علیهالسلام میفرمایند: «خَصْلَتانِ لَیْسَ فَوْقَهُما شَیءٌ: الاْیمانُ بِاللهِ، وَنَفْعُ الاْخْوانِ؛ [8] دو خصلت و حالتی که والاتر از آن دو چیز نیست، عبارتاند از: ایمان و اعتقاد به خداوند، نفعرساندن به برادران دینی». پس خدمت به خلق مانند ایمان به خدا باعث صعود انسان به مقامات معنوی و جلب رضایت خداوند متعال میشود و البته از سوی دیگر کسی که حق و حقوق دیگران را پایمال کند و به وظیفه خود در قبال مردم جامعه عمل نکند، عقاب الهی متوجه او خواهد بود. پس دراینبین وای به حال مسئولانی که فرصت خدمت به مردم به آنها داده شده؛ اما قدر خود را ندانسته و به جای خدمت صادقانه کمکاری کنند؛ زیرا نهتنها باید جوابگوی فرصتهای ازدسترفته خود باشند؛ بلکه درباره تضییع حق و حقوق دیگران هم مورد سؤال و بازخواست قرار خواهند گرفت»! اینکه چرا به یاد این موضوع افتادم و دلنوشته کوتاهم را مینویسم، حال و روز این روزهای ماست که همه بهظاهر با شعار خدمت به مردم منصب میگیرند؛ ولی گویا فراموش کردهاند که همه این مناصب و جایگاهها برای خدمت به مردم است. از منظر امام علی(ع) هم گویا وظیفه حکومت، خدمتگزاری و دادگری است و اعتبارش فقط در این جهت است؛ بنابراین آن حضرت قدرت را در خدمت احیا و گسترش اصول و اهداف متعالی مدنظرش - که احیای سنت رسول و اصول اصیل اسلامی بود - میدانست. از نظر امام علی (ع)، حفظ قدرت بر مبنای صداقت ارزش دارد و حضرت «صداقت را بنیادیترین اصل سیاست مدیریتی شمرده و صداقت و روراستی با مردمان را اصل مهم حاکمیتش قرار داده بود. در نگاه او، صداقت نخستین شرط سیاستمداری است». تأملی بر آنچه این روزها برای نشاندادن قدرت در میان برخی مسئولان به راه افتاده است، ما را به این نکته رهنمون میکند که مگر نه این است که قدرت باید برای مصالح و منافع مردم باشد، نه ابزاری برای برتری سیاسی؟ حال اینکه برخی از ما را چه میشود که فراموش کنیم که ما شیفتگان خدمت بودیم، حال چرا به شیفتگان قدرت تبدیل میشویم؟ سؤالی است که هر کسی چنین کرده، باید پاسخگو باشد و من نمیتوانم از طرف آنها پاسخ دهم؛ اما این حق را دارم سؤال بپرسم که چرا شعارمان را فراموش میکنیم وقتی بر صندلی قدرت تکیه میزنیم؟ اگر امام علی (ع) را قبول داریم، بپذیریم که ایشان برای حفظ قدرت حاضر نشد تحت هیچ شرایطی حتی از اصول غیراخلاقی چون سب و دشنامگویی استفاده کند؛ اما ما را چه شده است؟... .
یکی از جملاتی که دنیایی مطلب پشت سر آن وجود دارد، این است که «ما شیفتگان خدمتیم، نه تشنگان قدرت». یا عباراتی با این مضامین که در ادبیات ما هم بهوفور درباره آن سخن به میان آمده است و حتی خدمت به خلق را بسیار مهمتر از عبادت نشان دادهاند. آنجا که سعدی شیرازی در کتاب ارزشمند بوستان خود در باب اول در عدل و تدبیر و رأی اشاره میکند که: «عبادت به جز خدمت خلق نیست» دقیقا دارد به همین نکته اشاره میکند که خدمت به خلق چقدر ارزش دارد یا آنجا که ملکالشعرای بهار اشاره میکند که «خدمت مخلوق کن، بیمزد و بیمنت بهار/ ای خوش آن بینا که روزی دست نابینا گرفت» هم دارد از اهمیت خدمتکردن به مردم و آن هم بدون منت صحبت میکند. مطلبی را در این زمینه مطالعه میکردم که اینگونه نوشته شده بود «خدمت به مردم و مسلمانان از چنان جایگاهی برخوردار است که در برخی روایات در کنار ایمان به خدا از بالاترین خصلتها شمرده شده است؛ چنانکه امام حسن عسکری علیهالسلام میفرمایند: «خَصْلَتانِ لَیْسَ فَوْقَهُما شَیءٌ: الاْیمانُ بِاللهِ، وَنَفْعُ الاْخْوانِ؛ [8] دو خصلت و حالتی که والاتر از آن دو چیز نیست، عبارتاند از: ایمان و اعتقاد به خداوند، نفعرساندن به برادران دینی». پس خدمت به خلق مانند ایمان به خدا باعث صعود انسان به مقامات معنوی و جلب رضایت خداوند متعال میشود و البته از سوی دیگر کسی که حق و حقوق دیگران را پایمال کند و به وظیفه خود در قبال مردم جامعه عمل نکند، عقاب الهی متوجه او خواهد بود. پس دراینبین وای به حال مسئولانی که فرصت خدمت به مردم به آنها داده شده؛ اما قدر خود را ندانسته و به جای خدمت صادقانه کمکاری کنند؛ زیرا نهتنها باید جوابگوی فرصتهای ازدسترفته خود باشند؛ بلکه درباره تضییع حق و حقوق دیگران هم مورد سؤال و بازخواست قرار خواهند گرفت»! اینکه چرا به یاد این موضوع افتادم و دلنوشته کوتاهم را مینویسم، حال و روز این روزهای ماست که همه بهظاهر با شعار خدمت به مردم منصب میگیرند؛ ولی گویا فراموش کردهاند که همه این مناصب و جایگاهها برای خدمت به مردم است. از منظر امام علی(ع) هم گویا وظیفه حکومت، خدمتگزاری و دادگری است و اعتبارش فقط در این جهت است؛ بنابراین آن حضرت قدرت را در خدمت احیا و گسترش اصول و اهداف متعالی مدنظرش - که احیای سنت رسول و اصول اصیل اسلامی بود - میدانست. از نظر امام علی (ع)، حفظ قدرت بر مبنای صداقت ارزش دارد و حضرت «صداقت را بنیادیترین اصل سیاست مدیریتی شمرده و صداقت و روراستی با مردمان را اصل مهم حاکمیتش قرار داده بود. در نگاه او، صداقت نخستین شرط سیاستمداری است». تأملی بر آنچه این روزها برای نشاندادن قدرت در میان برخی مسئولان به راه افتاده است، ما را به این نکته رهنمون میکند که مگر نه این است که قدرت باید برای مصالح و منافع مردم باشد، نه ابزاری برای برتری سیاسی؟ حال اینکه برخی از ما را چه میشود که فراموش کنیم که ما شیفتگان خدمت بودیم، حال چرا به شیفتگان قدرت تبدیل میشویم؟ سؤالی است که هر کسی چنین کرده، باید پاسخگو باشد و من نمیتوانم از طرف آنها پاسخ دهم؛ اما این حق را دارم سؤال بپرسم که چرا شعارمان را فراموش میکنیم وقتی بر صندلی قدرت تکیه میزنیم؟ اگر امام علی (ع) را قبول داریم، بپذیریم که ایشان برای حفظ قدرت حاضر نشد تحت هیچ شرایطی حتی از اصول غیراخلاقی چون سب و دشنامگویی استفاده کند؛ اما ما را چه شده است؟... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.