در سفر هیئت اعزامی به تهران انجام شد
دیدار ظریف با نمایندگان طالبان
نمایندگان طالبان که به تهران آمدهاند، با وزیر خارجه ایران نیز دیدار کردند. هیئت طالبان به ریاست ملابرادر صبح دیروز با محمدجواد ظریف، دیدار و گفتوگو کرد. این دیدار یک روز پس از دیدار این هیئت با علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، انجام شد. سفر این هیئت به ایران و دیدار اعضای آن با مقامات این کشور، البته با اطلاع رسمی دولت افغانستان انجام شده و وزارت امور خارجه افغانستان با انتشار بیانیهای اعلام کرده از سفر گروه طالبان به ایران مطلع بوده است، اما درعینحال این سفر و بهویژه روایت علی شمخانی از آن، نگاهها و واکنشهایی منفی نیز به همراه داشته است. دو نفر از مقامات افغانستان نیز در این انتقادها همراه شدهاند.
طالبان در ماههای گذشته در چند نوبت طرف مذاکره رسمی کشورهای منطقه قرار گرفته است و در آخرین روزهای دولت رئیسجمهور پیشین ایالات متحده، توافقاتی نیز با آمریکا داشتند؛ اما سابقه و ماهیت این گروه بهعنوان یک گروه تروریستی که تا همین روزهای گذشته نیز اقداماتی را در خاک افغانستان رقم زدهاند، باعث شده برخی به اینگونه تعاملات از سوی دولتهای درگیر در صحنه افغانستان با این گروه با نگاه منتقدانه بنگرند؛ بهویژه که ایران نیز از آسیبدیدگان از اقدامات طالبان بوده است و در داستان معروف حمله این گروه به کنسولگری ایران در مزارشریف افغانستان، در ۱۷ مردادماه ۱۳۷۷، دیپلماتهای ایرانی و نیز یک خبرنگار ایرانی به دست این گروه کشته شدند. کشتهشدن محمود صارمی، مسئول دفتر خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران در منطقه باعث شد این روز بهعنوان روز خبرنگار در تقویم رسمی ایران ثبت و پاس داشته شود.
آمادگی ایران برای تسهیل گفتوگوها در افغانستان
مرور اظهارات پیشین مقامات ایران در این زمینه حاکی از آن است که ایران در راستای رویکردی که دولت افغانستان در تعامل با این گروه در پیش گرفته و مذاکراتی که از جهات مختلف با این گروه در جریان است، وارد تعامل با طالبان شده و از سوی دیگر، در پی تعاملات اینچنینی از سوی طالبان که باعث شده عملا رسمیت بیشتری به این گروه داده شود و نگرانیهایی بابت امنیت مرز ایران و افغانستان باعث شده است ایران حاضر به تعامل مستقیم با این گروه باشد. وزیر خارجه ایران در دیدار دیروز نیز به همین مسئله پرداخت. به گزارش ایسنا، ظریف در این دیدار ضمن ابراز خشنودی از ایده تشکیل حکومتی همهشمول با حضور همه اقوام و گروههای سیاسی در افغانستان اظهار کرد: «تصمیمات سیاسی نمیتواند در خلأ اتفاق بیفتد و تشکیل حکومت همهشمول باید در یک فرایند مشارکتی و با درنظرداشتن ساختارها، نهادها و قوانین بنیادی مانند قانون اساسی شکل بگیرد». اعلام آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای تسهیل گفتوگو بین طالبان و دولت و دیگر گروههای افعانستانی بخش دیگری از صحبتهای وزیر امور خارجه ایران با طالبان بود و در این ارتباط ظریف تأکید کرد: «مردم خوب افغانستان مظلوم واقع
شدهاند. جنگ و اشغال افغانستان لطمات سنگینی به مردم این کشور وارد کرده است، امیدوارم تمام تلاش شما آن باشد که آلام و مشکلات مردم هرچه زودتر به پایان برسد و با برقراری صلح در افغانستان هرچه زودتر بهانه اشغالگران از دستشان خارج شود». در ابتدای این دیدار ریاست هیئت طالبان گزارشی از روند صلح و گفتوگوهای بینالافغانی ارائه و تأکید کرد که روابط ایران و افغانستان همواره روابطی بر بنیاد دوستی و حسن همسایگی بوده و امیدوار هستند که با برقراری صلح و آرامش در افغانستان، روابط دو کشور بیش از پیش گسترش یابد». ملابرادر در این ملاقات با اشاره به نقش مخرب داعش در افغانستان و منطقه، از روند گفتوگوهای بینالافعانی اظهار خشنودی کرده و تشکیل دولتی همهشمول با حضور همه اقوام و گروههای سیاسی را امری ضروری برای برقراری صلح کامل در افغانستان دانست.
واکنش مقامات افغانستان به موضعگیری شمخانی
چنان که اشاره شد، این سفر با اطلاع رسمی دولت افغانستان انجام شده است؛ اما این باعث نشد روایت دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران از طالبان با انتقادی از کابل مواجه نشود. علی شمخانی، سهشنبه ساعاتی پس از دیدارش با نمایندگان طالبان در توییتر نوشته بود: «در ملاقات امروز با هیئت سیاسی طالبان، رهبران این گروه را در مبارزه با آمریکا مصمم دیدم. کسی که 13 سال در گوانتانامو زیر شکنجههای آنان بوده، مبارزه با آمریکا در منطقه را کنار نگذاشته است». این موضعگیری با انتقادهایی در میان ناظران و نیز در فضای مجازی ایران و افغانستان مواجه شده است. جدیترین نقد در این زمینه احتمالا موضع رئیس ستاد ارتش افغانستان بود که هم در توییتر و هم در گفتوگو با رسانهها به موضعگیری در این زمینه پرداخت. یاسین ضیا در واکنش تندی در توییتر نوشت: «متأسفانه درک و فهم شما بهعنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران نسبت به جنگ جاری در افغانستان نادرست است. طالب در برابر آمریکا ن[ه]، بلکه در برابر مردم افغانستان میجنگد». او همچنین در گفتوگو با خبرگزاری طلوعنیوز افغانستان رسما رویکرد ایران و بهویژه روایت اخیر شمخانی از جنگ جاری در افغانستان را
ناصحیح دانسته و اعلام کرده است که ارتش افغانستان به مبارزه خود علیه همه دشمنان این کشور ادامه خواهد داد. شاهحسین مرتضوی، مشاور رئیسجمهوری افغانستان که پیشتر نیز موضعگیریهایی علیه ایران و سیاستهایش داشته است، دراینباره نوشت: «طالبان با آمریکا معاهده امضا کردهاند. آنها مردم ملکی [غیرنظامی] افغانستان را قتلعام و تأسیسات را ویران میکنند. طی یک سال هیچ حمله بالای [علیه] سربازان آمریکایی از سوی طالبان صورت نگرفته است. از اراده طالبان برای کشتن مردم افغانستان نباید ستایش شود». برخی از منتقدان اظهارات شمخانی نیز به این نکته اشاره کردهاند که محمدعباس استانکزی، از مقامات طالبان، بهتازگی و در ادامه تعاملات طالبان با آمریکا گفته بود این گروه با نظامیان آمریکایی در افغانستان کانال ارتباطی روزمره دارد.
بنبست طالبانی
از سوی دیگر، این سفر در حالی انجام شده که مذاکرات طالبان با دو بازیگر دیگر این صحنه یعنی دولت افغانستان و ایالات متحده دچار چالش شده است. روایتها از کابل وضعیت مذاکرات بینالافغانی را «بنبست» توصیف میکنند و حملات هرازگاهی طالبان در خاک این کشور ادامه دارد. استانکزی دراینباره اعلام کرده صلح با دولت افغانستان منوط به استعفای اشرف غنی و تشکیل حکومت جدید اسلامی در افغانستان است. اشرف غنی، رئیسجمهور افغانستان نیز چنین درخواستی را رد و تأکید کرده که تصمیم بر سر آینده افغانستان بر عهده مردم این کشور است.
از سوی دیگر، اگرچه مایک پمپئو، وزیر خارجه پیشین ایالات متحده، در آخرین هفتههای حضور خود در این سمت، پیشرفتها و توافقات بهدستآمده در تعامل واشنگتن با طالبان را اعلام کرد، مقامات دولت جدید آمریکا اعلام کردهاند روند طیشده و تصمیمهای گرفتهشده درباره طالبان در دولت پیشین را بازبینی میکنند. رویکرد دولت پیشین آمریکا در تعامل با طالبان نیز با انتقادهایی همراه بود؛ بهویژه وقتی سال گذشته و در نزدیکی سالگرد 11 سپتامبر مشخص شد قرار بوده نمایندگان طالبان در کمپدیوید آمریکا با مقامات این کشور دیداری محرمانه داشته باشند. این دیدار البته پس از آنکه یکی دیگر از حملات طالبان در افغانستان در میان قربانیانش یک آمریکایی داشت، لغو شد؛ اما ماجرای برنامهریزی برای این جلسه از معدود موضوعاتی شد که با انتقاد همزمان دموکراتها و همحزبیهای رئیسجمهور پیشین در حزب جمهوریخواه همراه شد. تصمیم برای دیدار با طالبان در آستانه سالگرد حمله تروریستی 11 سپتامبر در خاک آمریکا از سویی و دعوت از نمایندگان این گروه برای سفر به کمپدیوید که از جمله مراکز در اختیار ریاستجمهوری است، با موج انتقادها همراه بود.
نمایندگان طالبان که به تهران آمدهاند، با وزیر خارجه ایران نیز دیدار کردند. هیئت طالبان به ریاست ملابرادر صبح دیروز با محمدجواد ظریف، دیدار و گفتوگو کرد. این دیدار یک روز پس از دیدار این هیئت با علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، انجام شد. سفر این هیئت به ایران و دیدار اعضای آن با مقامات این کشور، البته با اطلاع رسمی دولت افغانستان انجام شده و وزارت امور خارجه افغانستان با انتشار بیانیهای اعلام کرده از سفر گروه طالبان به ایران مطلع بوده است، اما درعینحال این سفر و بهویژه روایت علی شمخانی از آن، نگاهها و واکنشهایی منفی نیز به همراه داشته است. دو نفر از مقامات افغانستان نیز در این انتقادها همراه شدهاند.
طالبان در ماههای گذشته در چند نوبت طرف مذاکره رسمی کشورهای منطقه قرار گرفته است و در آخرین روزهای دولت رئیسجمهور پیشین ایالات متحده، توافقاتی نیز با آمریکا داشتند؛ اما سابقه و ماهیت این گروه بهعنوان یک گروه تروریستی که تا همین روزهای گذشته نیز اقداماتی را در خاک افغانستان رقم زدهاند، باعث شده برخی به اینگونه تعاملات از سوی دولتهای درگیر در صحنه افغانستان با این گروه با نگاه منتقدانه بنگرند؛ بهویژه که ایران نیز از آسیبدیدگان از اقدامات طالبان بوده است و در داستان معروف حمله این گروه به کنسولگری ایران در مزارشریف افغانستان، در ۱۷ مردادماه ۱۳۷۷، دیپلماتهای ایرانی و نیز یک خبرنگار ایرانی به دست این گروه کشته شدند. کشتهشدن محمود صارمی، مسئول دفتر خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران در منطقه باعث شد این روز بهعنوان روز خبرنگار در تقویم رسمی ایران ثبت و پاس داشته شود.
آمادگی ایران برای تسهیل گفتوگوها در افغانستان
مرور اظهارات پیشین مقامات ایران در این زمینه حاکی از آن است که ایران در راستای رویکردی که دولت افغانستان در تعامل با این گروه در پیش گرفته و مذاکراتی که از جهات مختلف با این گروه در جریان است، وارد تعامل با طالبان شده و از سوی دیگر، در پی تعاملات اینچنینی از سوی طالبان که باعث شده عملا رسمیت بیشتری به این گروه داده شود و نگرانیهایی بابت امنیت مرز ایران و افغانستان باعث شده است ایران حاضر به تعامل مستقیم با این گروه باشد. وزیر خارجه ایران در دیدار دیروز نیز به همین مسئله پرداخت. به گزارش ایسنا، ظریف در این دیدار ضمن ابراز خشنودی از ایده تشکیل حکومتی همهشمول با حضور همه اقوام و گروههای سیاسی در افغانستان اظهار کرد: «تصمیمات سیاسی نمیتواند در خلأ اتفاق بیفتد و تشکیل حکومت همهشمول باید در یک فرایند مشارکتی و با درنظرداشتن ساختارها، نهادها و قوانین بنیادی مانند قانون اساسی شکل بگیرد». اعلام آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای تسهیل گفتوگو بین طالبان و دولت و دیگر گروههای افعانستانی بخش دیگری از صحبتهای وزیر امور خارجه ایران با طالبان بود و در این ارتباط ظریف تأکید کرد: «مردم خوب افغانستان مظلوم واقع
شدهاند. جنگ و اشغال افغانستان لطمات سنگینی به مردم این کشور وارد کرده است، امیدوارم تمام تلاش شما آن باشد که آلام و مشکلات مردم هرچه زودتر به پایان برسد و با برقراری صلح در افغانستان هرچه زودتر بهانه اشغالگران از دستشان خارج شود». در ابتدای این دیدار ریاست هیئت طالبان گزارشی از روند صلح و گفتوگوهای بینالافغانی ارائه و تأکید کرد که روابط ایران و افغانستان همواره روابطی بر بنیاد دوستی و حسن همسایگی بوده و امیدوار هستند که با برقراری صلح و آرامش در افغانستان، روابط دو کشور بیش از پیش گسترش یابد». ملابرادر در این ملاقات با اشاره به نقش مخرب داعش در افغانستان و منطقه، از روند گفتوگوهای بینالافعانی اظهار خشنودی کرده و تشکیل دولتی همهشمول با حضور همه اقوام و گروههای سیاسی را امری ضروری برای برقراری صلح کامل در افغانستان دانست.
واکنش مقامات افغانستان به موضعگیری شمخانی
چنان که اشاره شد، این سفر با اطلاع رسمی دولت افغانستان انجام شده است؛ اما این باعث نشد روایت دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران از طالبان با انتقادی از کابل مواجه نشود. علی شمخانی، سهشنبه ساعاتی پس از دیدارش با نمایندگان طالبان در توییتر نوشته بود: «در ملاقات امروز با هیئت سیاسی طالبان، رهبران این گروه را در مبارزه با آمریکا مصمم دیدم. کسی که 13 سال در گوانتانامو زیر شکنجههای آنان بوده، مبارزه با آمریکا در منطقه را کنار نگذاشته است». این موضعگیری با انتقادهایی در میان ناظران و نیز در فضای مجازی ایران و افغانستان مواجه شده است. جدیترین نقد در این زمینه احتمالا موضع رئیس ستاد ارتش افغانستان بود که هم در توییتر و هم در گفتوگو با رسانهها به موضعگیری در این زمینه پرداخت. یاسین ضیا در واکنش تندی در توییتر نوشت: «متأسفانه درک و فهم شما بهعنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران نسبت به جنگ جاری در افغانستان نادرست است. طالب در برابر آمریکا ن[ه]، بلکه در برابر مردم افغانستان میجنگد». او همچنین در گفتوگو با خبرگزاری طلوعنیوز افغانستان رسما رویکرد ایران و بهویژه روایت اخیر شمخانی از جنگ جاری در افغانستان را
ناصحیح دانسته و اعلام کرده است که ارتش افغانستان به مبارزه خود علیه همه دشمنان این کشور ادامه خواهد داد. شاهحسین مرتضوی، مشاور رئیسجمهوری افغانستان که پیشتر نیز موضعگیریهایی علیه ایران و سیاستهایش داشته است، دراینباره نوشت: «طالبان با آمریکا معاهده امضا کردهاند. آنها مردم ملکی [غیرنظامی] افغانستان را قتلعام و تأسیسات را ویران میکنند. طی یک سال هیچ حمله بالای [علیه] سربازان آمریکایی از سوی طالبان صورت نگرفته است. از اراده طالبان برای کشتن مردم افغانستان نباید ستایش شود». برخی از منتقدان اظهارات شمخانی نیز به این نکته اشاره کردهاند که محمدعباس استانکزی، از مقامات طالبان، بهتازگی و در ادامه تعاملات طالبان با آمریکا گفته بود این گروه با نظامیان آمریکایی در افغانستان کانال ارتباطی روزمره دارد.
بنبست طالبانی
از سوی دیگر، این سفر در حالی انجام شده که مذاکرات طالبان با دو بازیگر دیگر این صحنه یعنی دولت افغانستان و ایالات متحده دچار چالش شده است. روایتها از کابل وضعیت مذاکرات بینالافغانی را «بنبست» توصیف میکنند و حملات هرازگاهی طالبان در خاک این کشور ادامه دارد. استانکزی دراینباره اعلام کرده صلح با دولت افغانستان منوط به استعفای اشرف غنی و تشکیل حکومت جدید اسلامی در افغانستان است. اشرف غنی، رئیسجمهور افغانستان نیز چنین درخواستی را رد و تأکید کرده که تصمیم بر سر آینده افغانستان بر عهده مردم این کشور است.
از سوی دیگر، اگرچه مایک پمپئو، وزیر خارجه پیشین ایالات متحده، در آخرین هفتههای حضور خود در این سمت، پیشرفتها و توافقات بهدستآمده در تعامل واشنگتن با طالبان را اعلام کرد، مقامات دولت جدید آمریکا اعلام کردهاند روند طیشده و تصمیمهای گرفتهشده درباره طالبان در دولت پیشین را بازبینی میکنند. رویکرد دولت پیشین آمریکا در تعامل با طالبان نیز با انتقادهایی همراه بود؛ بهویژه وقتی سال گذشته و در نزدیکی سالگرد 11 سپتامبر مشخص شد قرار بوده نمایندگان طالبان در کمپدیوید آمریکا با مقامات این کشور دیداری محرمانه داشته باشند. این دیدار البته پس از آنکه یکی دیگر از حملات طالبان در افغانستان در میان قربانیانش یک آمریکایی داشت، لغو شد؛ اما ماجرای برنامهریزی برای این جلسه از معدود موضوعاتی شد که با انتقاد همزمان دموکراتها و همحزبیهای رئیسجمهور پیشین در حزب جمهوریخواه همراه شد. تصمیم برای دیدار با طالبان در آستانه سالگرد حمله تروریستی 11 سپتامبر در خاک آمریکا از سویی و دعوت از نمایندگان این گروه برای سفر به کمپدیوید که از جمله مراکز در اختیار ریاستجمهوری است، با موج انتقادها همراه بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.