پوتین طرح تمدید ۵ساله پيمان «استارت نو» را امضا کرد
عمل به وعده
ماهعسل روابط آمریكا و روسیه با آغاز ریاستجمهوری «جو بایدن» به پایان رسیده است. رفتار و برخورد رئیسجمهوری جدید ایالات متحده در دو هفته آغازین دولتش، نشانگر خطمشی سختگیرانه و طولانیمدت در قبال مسكو است. هرچند «ولادیمیر پوتین» همتای روس او روز جمعه توافقنامه تمدید پیمان محدودیت سلاحهای تهاجمی راهبردی بین فدراسیون روسیه و ایالات متحده موسوم به «استارت نو» را امضا کرد اما مشخص نیست تا چه اندازه سیاستهای پوتین تحت تأثیر این خطمشی جدید رقیب دیرینه تغییر خواهد کرد؛ بهویژه آنکه اکنون روسیه با دور جدیدی از اعتراضات داخلی نیز روبهرو است.
موضوع تمدید پیمان محدودیت سلاحهای تهاجمی راهبردی یا پیمان استارت۲ هفته گذشته در گفتوگوی تلفنی پوتین و بایدن مطرح شد و دو طرف در رابطه با مبادله یادداشتهای دیپلماتیک درباره دستیابی به توافق برای تمدید این پیمان ابراز خرسندی كرده بودند.
«باراک اوباما» رئیسجمهوری پیشین آمریکا و «دیمیتری مدودف» همتای روسی او در سال ۲۰۱۰ در پراگ با هم دیدار و این پیمان را برای کاهش زرادخانههای هستهای دو کشور امضا کردند؛ پیمانی كه پنجشنبه هفته جاری مدتزمان آن به پایان میرسد، تنها پیمان کاهش تسلیحاتی باقیمانده بین دو رقیب پیشین دوران جنگ سرد به شمار میآید. در سال 1987 «رونالد ریگان» رئیسجمهوری وقت آمریکا و «میخائیل گورباچف» دبیرکل حزب کمونیست شوروی توافقنامهای را امضا كردند كه هدف آن حذف موشکهای هستهای و متعارف کروز و سکوهای پرتاب آنها، با برد ۵۰۰ تا هزار و هزار تا ۵۵۰۰ کیلومتر بود.
اما در دوران باراك اوباما و زمانی كه پوتین كرسی ریاستش را با مدودف عوض كرده بود، واشنگتن و مسكو اجازه یافتند حداکثر هزارو ۵۵۰ کلاهک یعنی حدود ۳۰ درصد کمتر از محدودیت اعمالشده را در اختیار داشته باشند. این پیمان در مورد انواع موجود بمبافکنهای سنگین، موشکهای بالستیک قارهپیما و موشکهای بالستیک زیردریایی كاربرد دارد كه اكنون برای پنج سال دیگر تمدید شده است.
در بیانیه كاخ كرملین آمده است كه تمدید این پیمان، منافع ملی فدراسیون روسیه، امکان حفظ شفافیت و پیشبینی روابط استراتژیک بین روسیه و ایالات متحده، حفظ ثبات استراتژیک در جهان و همچنین تأثیر مثبت بر وضعیت بینالمللی و کمک به روند خلع سلاح هستهای را فراهم میکند.
بایدن در زمان مبارزات انتخاباتی خود گفته بود که طرفدار حفظ این پیمان است. مذاکرات این پیمان در زمان حضور او بهعنوان معاون اوباما انجام شده بود. روسیه علاقهمند بود تا این پیمان بدون هیچ شرط و تغییری تمدید شود اما دولت ترامپ، سلف بایدن خواهان انجام مذاکرات برای تمدید این پیمان با برخی تغییرات بود. ترامپ میخواست چین نیز به این پیمان بپیوندد؛ امری که پکن آن را بهطور کامل منتفی دانسته است.
البته این پیمان تنها پیمان و توافقی نبود كه دونالد ترامپ باعث شده بود تا مرز نابودی آن به پیش برود. در اوایل ماه گذشته میلادی، روسیه اعلام كرد كه مانند آمریكا از معاهده آسمانهای باز نیز خارج میشود اما اكنون بهنظر میرسد كه بایدن میتواند پنجره این توافق را نیز باز نگه دارد.
معاهده آسمانهای باز توافقنامهای بین ۳۴ کشور جهان است که سال ۲۰۰۲ میلادی به امضا رسید و به اجازه پرواز هواپیماهای تجسسی بر فراز مناطق کشورهای عضو این معاهده ارتباط مییابد. گفته میشود این پیمان، یکی از بزرگترین تلاشهای بینالمللی برای هرچه شفافتر کردن فعالیتهای نظامی است. جو بایدن درباره این توافق نیز گفته است كه تصمیم ترامپ مبنی بر خروج از این پیمان چیز جز افزودن تنشها میان غرب با روسیه به دنبال ندارد.
در این میان كارشناسان بینالمللی هرچند بر این باورند كه بایدن بهزودی زمینه بازگشت آمریكا به تمامی توافقنامه را مهیا میكند اما میگویند او خیال ندارد مانند ترامپ دست پوتین را باز نگه دارد. آنان با اشاره به سیاستهای بایدن در دو هفته گذشته تأكید میكنند كه لحن سرد و انتقادآمیز بایدن در قبال مسكو، چندان به مذاق همتای روس او خوش نمیآید.
بایدن در همان ابتدا، مسکو را مسئول دستگیری «الکسی ناوالنی» منتقد سرسخت کرملین دانست و از كرملین خواست توضیح دهد كه ادعاهای هك نرمافزار «سولار ویندز» و دخالت در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا تا چه اندازه قابلاتكاست. این در حالی است که دونالد ترامپ، چین را مسئول عملیات بزرگ هک در سازمانهای دولتی آمریکا معرفی کرده بود. ترامپ حتی حاضر نشد كه بپذیرد كرملین در مسمومیت ناوالنی دست داشته است و هرگز این اقدام را محكوم نكرد.
بایدن همچنین در نخستین گفتوگوی تلفنیاش با پوتین یادآور شد كه موضوع كشتهشدن سربازان آمریكایی به دستان شبهنظامیان افغان را فراموش نكرده است؛ رویدادی كه به گزارش رسانههای آمریكایی به دستور مقامات عالیرتبه روس صورت گرفته بود. آنطوركه كارمندان كاخ سفید روایت میكنند، این گفتوگوی تلفنی چندان دوستانه نبوده است و بهنظر میرسد كه بایدن در تلاش بوده در برابر پوتین كاملا ایستادگی كند.
بنابراین بهراحتی میتوان گفت كه تماس تلفنی بایدن و پوتین نشانگر دوران جدیدی از روابط بین دو كشور است؛ دورهای كه رئیسجمهوری ایالات متحده در حقیقت بهخاطر كشورش و ارزشهای ازدسترفته آن، در برابر رقیب قدرتمند روسش ایستادگی خواهد كرد.
«آلینا پلیاكوا» رئیس مركز تجزیهوتحلیل سیاستهای اروپایی در واشنگتن دراینباره میگوید «سرانجام ما رئیسجمهوری داریم كه با پوتین در مورد مسائل واقعی درگیر خواهد شد؛ موضوعات مورد بحث در نخستین گفتوگوی تلفنی بایدن و پوتین در حقیقت فهرست آرزوهایی بود كه باید در چهار سال گذشته بررسی میشد اما انگیزهای وجود نداشت».
سیاست تغییر رویه در قبال روسیه، از سوی دیگر اعضای تیم بایدن نیز دنبال میشود. «آنتونی بلینکن» وزیر خارجه جدید آمریکا در نخستین کنفرانس خبری خود، به ستایش از الکسی ناوالنی پرداخت که هزاران نفر را به خیابانها فراخوانده بود. بلینکن حتی گفت: «به این فکر میکنم که بازگشت ناوالنی تا چه اندازه برای دولت روسیه نگرانکننده و شاید حتی ترسناک باشد».
به گزارش یورونیوز، «ایان برمر» رئیس گروه اوراسیا معتقد است که روابط ایالات متحده و روسیه احتمالا بدترین روابط از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی خواهد بود؛ بهویژه آنکه كابینه بایدن در داشتن خطمشی سختگیرانه در قبال مسکو، متحدتر و در این موضوع با متحدان آمریکا نیز همراهتر هستند و بنابراین فشار بیشتری بر پوتین وارد میکند. برمر ادامه میدهد، با وجود دوستیِ میلیاردر آمریکایی با پوتین، بسیاری از جمهوریخواهان کنگره، بسیاری از رسانههای محافظهکار و حتی اعضای دولت ترامپ مخالف چنین گرمیای در روابط دوجانبه بودند و به همین دلیل ترامپ نتوانست هیچ کاری در راستای بهبود روابط دو کشور انجام دهد.
اما در آنسو، برخی از كارشناسان معتقدند پوتین نیز بهسادگی حاضر نیست تمامی دستاوردهای چهارساله و سالهای اخیرش را روی میز گفتوگو بگذارد. «ویلیام پومرانز» یكی از كارشناسان روسیه به نکتهای دیگر اشاره دارد و میگوید پوتین به دنبال یافتن نقاط مشترکی برای گفتوگو با آمریکا نیست و به همین دلیل انتظار میرود بهبودی روابط دو کشور پروسهای طولانی باشد.
اما آنچه بیش از هر چیزی مشخص است، آن است كه اگر كرملین مانند چهار سال گذشته در برابر هیچیك از اقدامات خود پاسخگو نباشد، همچنان از هر فرصتی برای گسترش دامنه فعالیتش استفاده میكند؛ این نفوذ تنها به مرزهای خاورمیانه محدود نمیشود، بلكه اروپا و دیگر نقاط جهان نیز از این حضور مستثنا نخواهند بود.
ماهعسل روابط آمریكا و روسیه با آغاز ریاستجمهوری «جو بایدن» به پایان رسیده است. رفتار و برخورد رئیسجمهوری جدید ایالات متحده در دو هفته آغازین دولتش، نشانگر خطمشی سختگیرانه و طولانیمدت در قبال مسكو است. هرچند «ولادیمیر پوتین» همتای روس او روز جمعه توافقنامه تمدید پیمان محدودیت سلاحهای تهاجمی راهبردی بین فدراسیون روسیه و ایالات متحده موسوم به «استارت نو» را امضا کرد اما مشخص نیست تا چه اندازه سیاستهای پوتین تحت تأثیر این خطمشی جدید رقیب دیرینه تغییر خواهد کرد؛ بهویژه آنکه اکنون روسیه با دور جدیدی از اعتراضات داخلی نیز روبهرو است.
موضوع تمدید پیمان محدودیت سلاحهای تهاجمی راهبردی یا پیمان استارت۲ هفته گذشته در گفتوگوی تلفنی پوتین و بایدن مطرح شد و دو طرف در رابطه با مبادله یادداشتهای دیپلماتیک درباره دستیابی به توافق برای تمدید این پیمان ابراز خرسندی كرده بودند.
«باراک اوباما» رئیسجمهوری پیشین آمریکا و «دیمیتری مدودف» همتای روسی او در سال ۲۰۱۰ در پراگ با هم دیدار و این پیمان را برای کاهش زرادخانههای هستهای دو کشور امضا کردند؛ پیمانی كه پنجشنبه هفته جاری مدتزمان آن به پایان میرسد، تنها پیمان کاهش تسلیحاتی باقیمانده بین دو رقیب پیشین دوران جنگ سرد به شمار میآید. در سال 1987 «رونالد ریگان» رئیسجمهوری وقت آمریکا و «میخائیل گورباچف» دبیرکل حزب کمونیست شوروی توافقنامهای را امضا كردند كه هدف آن حذف موشکهای هستهای و متعارف کروز و سکوهای پرتاب آنها، با برد ۵۰۰ تا هزار و هزار تا ۵۵۰۰ کیلومتر بود.
اما در دوران باراك اوباما و زمانی كه پوتین كرسی ریاستش را با مدودف عوض كرده بود، واشنگتن و مسكو اجازه یافتند حداکثر هزارو ۵۵۰ کلاهک یعنی حدود ۳۰ درصد کمتر از محدودیت اعمالشده را در اختیار داشته باشند. این پیمان در مورد انواع موجود بمبافکنهای سنگین، موشکهای بالستیک قارهپیما و موشکهای بالستیک زیردریایی كاربرد دارد كه اكنون برای پنج سال دیگر تمدید شده است.
در بیانیه كاخ كرملین آمده است كه تمدید این پیمان، منافع ملی فدراسیون روسیه، امکان حفظ شفافیت و پیشبینی روابط استراتژیک بین روسیه و ایالات متحده، حفظ ثبات استراتژیک در جهان و همچنین تأثیر مثبت بر وضعیت بینالمللی و کمک به روند خلع سلاح هستهای را فراهم میکند.
بایدن در زمان مبارزات انتخاباتی خود گفته بود که طرفدار حفظ این پیمان است. مذاکرات این پیمان در زمان حضور او بهعنوان معاون اوباما انجام شده بود. روسیه علاقهمند بود تا این پیمان بدون هیچ شرط و تغییری تمدید شود اما دولت ترامپ، سلف بایدن خواهان انجام مذاکرات برای تمدید این پیمان با برخی تغییرات بود. ترامپ میخواست چین نیز به این پیمان بپیوندد؛ امری که پکن آن را بهطور کامل منتفی دانسته است.
البته این پیمان تنها پیمان و توافقی نبود كه دونالد ترامپ باعث شده بود تا مرز نابودی آن به پیش برود. در اوایل ماه گذشته میلادی، روسیه اعلام كرد كه مانند آمریكا از معاهده آسمانهای باز نیز خارج میشود اما اكنون بهنظر میرسد كه بایدن میتواند پنجره این توافق را نیز باز نگه دارد.
معاهده آسمانهای باز توافقنامهای بین ۳۴ کشور جهان است که سال ۲۰۰۲ میلادی به امضا رسید و به اجازه پرواز هواپیماهای تجسسی بر فراز مناطق کشورهای عضو این معاهده ارتباط مییابد. گفته میشود این پیمان، یکی از بزرگترین تلاشهای بینالمللی برای هرچه شفافتر کردن فعالیتهای نظامی است. جو بایدن درباره این توافق نیز گفته است كه تصمیم ترامپ مبنی بر خروج از این پیمان چیز جز افزودن تنشها میان غرب با روسیه به دنبال ندارد.
در این میان كارشناسان بینالمللی هرچند بر این باورند كه بایدن بهزودی زمینه بازگشت آمریكا به تمامی توافقنامه را مهیا میكند اما میگویند او خیال ندارد مانند ترامپ دست پوتین را باز نگه دارد. آنان با اشاره به سیاستهای بایدن در دو هفته گذشته تأكید میكنند كه لحن سرد و انتقادآمیز بایدن در قبال مسكو، چندان به مذاق همتای روس او خوش نمیآید.
بایدن در همان ابتدا، مسکو را مسئول دستگیری «الکسی ناوالنی» منتقد سرسخت کرملین دانست و از كرملین خواست توضیح دهد كه ادعاهای هك نرمافزار «سولار ویندز» و دخالت در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا تا چه اندازه قابلاتكاست. این در حالی است که دونالد ترامپ، چین را مسئول عملیات بزرگ هک در سازمانهای دولتی آمریکا معرفی کرده بود. ترامپ حتی حاضر نشد كه بپذیرد كرملین در مسمومیت ناوالنی دست داشته است و هرگز این اقدام را محكوم نكرد.
بایدن همچنین در نخستین گفتوگوی تلفنیاش با پوتین یادآور شد كه موضوع كشتهشدن سربازان آمریكایی به دستان شبهنظامیان افغان را فراموش نكرده است؛ رویدادی كه به گزارش رسانههای آمریكایی به دستور مقامات عالیرتبه روس صورت گرفته بود. آنطوركه كارمندان كاخ سفید روایت میكنند، این گفتوگوی تلفنی چندان دوستانه نبوده است و بهنظر میرسد كه بایدن در تلاش بوده در برابر پوتین كاملا ایستادگی كند.
بنابراین بهراحتی میتوان گفت كه تماس تلفنی بایدن و پوتین نشانگر دوران جدیدی از روابط بین دو كشور است؛ دورهای كه رئیسجمهوری ایالات متحده در حقیقت بهخاطر كشورش و ارزشهای ازدسترفته آن، در برابر رقیب قدرتمند روسش ایستادگی خواهد كرد.
«آلینا پلیاكوا» رئیس مركز تجزیهوتحلیل سیاستهای اروپایی در واشنگتن دراینباره میگوید «سرانجام ما رئیسجمهوری داریم كه با پوتین در مورد مسائل واقعی درگیر خواهد شد؛ موضوعات مورد بحث در نخستین گفتوگوی تلفنی بایدن و پوتین در حقیقت فهرست آرزوهایی بود كه باید در چهار سال گذشته بررسی میشد اما انگیزهای وجود نداشت».
سیاست تغییر رویه در قبال روسیه، از سوی دیگر اعضای تیم بایدن نیز دنبال میشود. «آنتونی بلینکن» وزیر خارجه جدید آمریکا در نخستین کنفرانس خبری خود، به ستایش از الکسی ناوالنی پرداخت که هزاران نفر را به خیابانها فراخوانده بود. بلینکن حتی گفت: «به این فکر میکنم که بازگشت ناوالنی تا چه اندازه برای دولت روسیه نگرانکننده و شاید حتی ترسناک باشد».
به گزارش یورونیوز، «ایان برمر» رئیس گروه اوراسیا معتقد است که روابط ایالات متحده و روسیه احتمالا بدترین روابط از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی خواهد بود؛ بهویژه آنکه كابینه بایدن در داشتن خطمشی سختگیرانه در قبال مسکو، متحدتر و در این موضوع با متحدان آمریکا نیز همراهتر هستند و بنابراین فشار بیشتری بر پوتین وارد میکند. برمر ادامه میدهد، با وجود دوستیِ میلیاردر آمریکایی با پوتین، بسیاری از جمهوریخواهان کنگره، بسیاری از رسانههای محافظهکار و حتی اعضای دولت ترامپ مخالف چنین گرمیای در روابط دوجانبه بودند و به همین دلیل ترامپ نتوانست هیچ کاری در راستای بهبود روابط دو کشور انجام دهد.
اما در آنسو، برخی از كارشناسان معتقدند پوتین نیز بهسادگی حاضر نیست تمامی دستاوردهای چهارساله و سالهای اخیرش را روی میز گفتوگو بگذارد. «ویلیام پومرانز» یكی از كارشناسان روسیه به نکتهای دیگر اشاره دارد و میگوید پوتین به دنبال یافتن نقاط مشترکی برای گفتوگو با آمریکا نیست و به همین دلیل انتظار میرود بهبودی روابط دو کشور پروسهای طولانی باشد.
اما آنچه بیش از هر چیزی مشخص است، آن است كه اگر كرملین مانند چهار سال گذشته در برابر هیچیك از اقدامات خود پاسخگو نباشد، همچنان از هر فرصتی برای گسترش دامنه فعالیتش استفاده میكند؛ این نفوذ تنها به مرزهای خاورمیانه محدود نمیشود، بلكه اروپا و دیگر نقاط جهان نیز از این حضور مستثنا نخواهند بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.