سیاستهای غیرکیفری در پیشگیری از جرم
سردار منوچهر اماناللهی
پیشگیری از جرم همواره یکی از سیاستهای حکومتها بوده و تا مدتها سلاح کیفر تنها وسیله پیشگیری از وقوع جرم بوده است تا اینکه با آشکارشدن ناتوانی کیفرها توجه حکومتها و اندیشمندان به ارائه راهکارهای دیگری غیر از کیفر جلب شد.
آرامش و امنیت در جامعه هم هدف است و هم بستر، زیرا یکی از اهداف حکومتها ایجاد امنیت و آرامش در جامعه است. از سوی دیگر، این هدف، بستری برای دسترسی به اهداف دیگر جوامع بشری است.
در چند دهه اخیر، دولتها پی بردند که در پدیده کاهش جرم مانند مسائل پزشکی، پیشگیری بهتر از درمان است. در پیشگیری از جرم دو روش عمومی و اقتصادی وجود دارد. روش عمومی بررسی گونههایی است که به طور کلی در کاهش جرم (صرفنظر از نوع آن) مؤثر است در حالی که در روش اختصاصی گونههایی بررسی میشود که ناظر بر نوع خاصی از جرم است.
جرم یک پدیده اجتماعی پیچیده است و این پدیده با عوامل متعددی در ارتباط است. بخشی از عواملی که جرم از آنها متأثر است به ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و زیستی بازمیگردد.
نتایج حاصل از تحقیقات مربوط به بازدارندگی مجازاتها و ارزیابیهای صورتگرفته از میزان کارایی نظام عدالت کیفری در کنترل میزان جرم و پیشگیری از آن منجر به شکلگیری رویکرد جدیدی به نام رویکرد چندنهادی به پیشگیری از جرم شده است.
این رویکرد پیشگیری از جرم زمانی صورت میگیرد که تمامی کنشگران رسمی و غیررسمی دخیل در زمینه پیشگیری به تعامل با یکدیگر دست یابند. رسیدن به این هدف زمانی صورت میگیرد که مدیریت یکپارچه به تنظیم روابط میان سازمانهای مختلف به نحوی که تمامی کنشگران قادر به ایفای نقش پشتیبانی خود باشند، اقدام کند.
پیشگیری از جرم از سیاستهای جدید در حوزههای مختلف علمی و عملی است که توجه روزافزونی به آن شده است. در موضوع پیشگیری از جرم نیز پلیس با دو حوزه پیشگیری انتظامی و پیشگیری اجتماعی کنشگری میکند. پیشگیری انتظامی بر مجرم و پیشگیری اجتماعی بر قربانیان و فضای اجتماعی متمرکز است.
راهبردهای اصلی پلیس در پیشگیری اجتماعی در حوزه قربانیان، ارتقای اطلاعات و آگاهی آنها نسبت به جرائم و در حوزه اجتماعی بر ارتقای سرمایه اجتماعی و تقویت رویکرد جامعهمحوری مبتنی است.
ایجاد رویکردهای مختلف همچون جامعهمحوری، مسئلهمحوری و اداره امور پلیسی مناطق جرمخیز را میتوان در زمره گامهای مثبت در راستای برقراری نظم و امنیت و باثباتتر قلمداد کرد. حال آنکه ادله و مدارک تحقیقی و علمی موثقی ممکن است درباره تأثیر ویژه این رویکردها در تمام شئون نظم و امنیت، پیشگیری اجتماعی از وقوع جرم و مقابله با آن در دست نباشد.
پیشگیری از جرم همواره یکی از سیاستهای حکومتها بوده و تا مدتها سلاح کیفر تنها وسیله پیشگیری از وقوع جرم بوده است تا اینکه با آشکارشدن ناتوانی کیفرها توجه حکومتها و اندیشمندان به ارائه راهکارهای دیگری غیر از کیفر جلب شد.
آرامش و امنیت در جامعه هم هدف است و هم بستر، زیرا یکی از اهداف حکومتها ایجاد امنیت و آرامش در جامعه است. از سوی دیگر، این هدف، بستری برای دسترسی به اهداف دیگر جوامع بشری است.
در چند دهه اخیر، دولتها پی بردند که در پدیده کاهش جرم مانند مسائل پزشکی، پیشگیری بهتر از درمان است. در پیشگیری از جرم دو روش عمومی و اقتصادی وجود دارد. روش عمومی بررسی گونههایی است که به طور کلی در کاهش جرم (صرفنظر از نوع آن) مؤثر است در حالی که در روش اختصاصی گونههایی بررسی میشود که ناظر بر نوع خاصی از جرم است.
جرم یک پدیده اجتماعی پیچیده است و این پدیده با عوامل متعددی در ارتباط است. بخشی از عواملی که جرم از آنها متأثر است به ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و زیستی بازمیگردد.
نتایج حاصل از تحقیقات مربوط به بازدارندگی مجازاتها و ارزیابیهای صورتگرفته از میزان کارایی نظام عدالت کیفری در کنترل میزان جرم و پیشگیری از آن منجر به شکلگیری رویکرد جدیدی به نام رویکرد چندنهادی به پیشگیری از جرم شده است.
این رویکرد پیشگیری از جرم زمانی صورت میگیرد که تمامی کنشگران رسمی و غیررسمی دخیل در زمینه پیشگیری به تعامل با یکدیگر دست یابند. رسیدن به این هدف زمانی صورت میگیرد که مدیریت یکپارچه به تنظیم روابط میان سازمانهای مختلف به نحوی که تمامی کنشگران قادر به ایفای نقش پشتیبانی خود باشند، اقدام کند.
پیشگیری از جرم از سیاستهای جدید در حوزههای مختلف علمی و عملی است که توجه روزافزونی به آن شده است. در موضوع پیشگیری از جرم نیز پلیس با دو حوزه پیشگیری انتظامی و پیشگیری اجتماعی کنشگری میکند. پیشگیری انتظامی بر مجرم و پیشگیری اجتماعی بر قربانیان و فضای اجتماعی متمرکز است.
راهبردهای اصلی پلیس در پیشگیری اجتماعی در حوزه قربانیان، ارتقای اطلاعات و آگاهی آنها نسبت به جرائم و در حوزه اجتماعی بر ارتقای سرمایه اجتماعی و تقویت رویکرد جامعهمحوری مبتنی است.
ایجاد رویکردهای مختلف همچون جامعهمحوری، مسئلهمحوری و اداره امور پلیسی مناطق جرمخیز را میتوان در زمره گامهای مثبت در راستای برقراری نظم و امنیت و باثباتتر قلمداد کرد. حال آنکه ادله و مدارک تحقیقی و علمی موثقی ممکن است درباره تأثیر ویژه این رویکردها در تمام شئون نظم و امنیت، پیشگیری اجتماعی از وقوع جرم و مقابله با آن در دست نباشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.