دولتی در «فضای خلوت» 2 جناح
امیر محبیان . تحلیلگر مسایل سیاسی
پیروزی دکتر روحانی در انتخابات ریاستجمهوری در بستری متاثر از واکنش ملی برای آرامشطلبی و گریز از فشار روانی ناشی از عدمقطعیت رفتارهای سیاسی شکل گرفت. نشانه این فرسودگی متمادی، آن بود که پس از پیروزی روحانی ما شاهد نوعی آرامش روانی فوقالعاده بودیم که گویی مردم از فضای محیطی پرتنش گریخته و نوعی استراحت روانی را تجربه میکنند. تحلیل اولیه نشان میداد که نقطهقدرت و نقطهضعف دولت روحانی در یک نقطه مجتمع شده است، یعنی نگاه مثبت مردم و حتی نخبگان. این نگاه مثبت در تودهها از آنجا شکل گرفت که نوعی فشار روانی ناشی از استرس دایم در حوزه سیاست را ظرف سالها تجربه کرده بودند. نخبگان اصولگرا نیز شاد بودند که کاندیدای اصلاحطلبی پیروز نشده و اصلاحطلبان خوشحال بودند اصولگرایی بهقدرت نرسیده است. اما نقطهضعف نیز در همانجا قرار دارد. «امید فراوان» موجب «توقع فراوان» میشود و «توقع فراوان» ممکن است به «توقع فزاینده» مبدل شود و توقع فزاینده، هر دولتی را ساقط کرده یا ناکارآمد نشان خواهد داد. در واقع دولت روحانی به دو کلیدواژه و کارکردهای آن محتاج است: نخست مدیریت برداشت عمومی برای ارایه تصویر مطلوب خویش و دیگری مدیریت
«توقعات رو به رشد» و «انتظارات فزاینده». به باور نگارنده، ظرف چهارماه گذشته از فعالیت دولت، دکتر ظریف به خوبی به مدیریت «برداشت مردم» در سطح داخل و خارج پرداخت و او را در این زمینه تا اینجا موفق میدانم. اما «سایرین» نمره خوبی نمیگیرند و حتی دولت نتوانست با ذهنیت نمایندگان بهخوبی کار کرده و با فاصلهگرفتن از خطوط قرمز ذهنی آنها، نتایج مطلوب را بگیرد. شاهد این امر، رای اعتماد آخرین وزیر بود که تا آستانه صدروزگی دولت طول کشید. این نقطهضعف یعنی ناتوانی از مدیریت برداشت، باعث شد که در «مدیریت توقعات» نیز، دولت اشتباه فاحشی کند و برای کنترل انتظارات، احمدینژاد را به مسلخ بکشاند. این رفتار ضربه مهلکی را به برداشت عمومی یا حداقل اصولگرایان به چهره اعتدالی و منصفانه دولت روحانی زد؛ ضربهای که هنوز عمق و گستره آن محاسبه نشده است. اولین اشتباه دولت کنونی از نظر من تقلیلگرایی آن از چهره دولت بود. به عبارتی آنها دولت را به وزارت خارجه تقلیل دادند و کارکرد وزارت خارجه را به گشایشگر روابط با غرب و بهویژه آمریکا تنزل دادند. این «تقلیلگرایی»، سطح فشار انتظارات را بر وزارت خارجه و مذاکرهکنندگان شدیدا افزود و حاصل
آن چیزی نبود جز فشار غرب بر نقطهای که دولت با صدزبان بر اهمیت آن با تمام وجود فریاد زده بود. دولت روحانی راه پرفرازونشیبی را پیشروی دارد، دولتی که در «فضای خلوت» میان دو جناح رویید، زمان زیادی نخواهد گذشت که زیر فشار تندروهای دو جناح قرار خواهد گرفت. این دولت باید بهگونهای عمل کند که معتدلان دو جناح با تمام وجود در برابر افراطیها از آن دفاع کنند اما اگر خود دولت با اشتباهات استراتژیک فضای افراطی پدید آورد، طبعا معتدلان دو جناح در فضای رادیکال خلعسلاح خواهند شد و دولت یاوری نخواهد یافت. عقل حکم میکند از امروز بهگونهای بازی را پیش ببریم که در زمان دشواریها، یاران خردگرای دولت از دو جناح، دلیل و بهانهای برای دفاع داشته باشند.
پیروزی دکتر روحانی در انتخابات ریاستجمهوری در بستری متاثر از واکنش ملی برای آرامشطلبی و گریز از فشار روانی ناشی از عدمقطعیت رفتارهای سیاسی شکل گرفت. نشانه این فرسودگی متمادی، آن بود که پس از پیروزی روحانی ما شاهد نوعی آرامش روانی فوقالعاده بودیم که گویی مردم از فضای محیطی پرتنش گریخته و نوعی استراحت روانی را تجربه میکنند. تحلیل اولیه نشان میداد که نقطهقدرت و نقطهضعف دولت روحانی در یک نقطه مجتمع شده است، یعنی نگاه مثبت مردم و حتی نخبگان. این نگاه مثبت در تودهها از آنجا شکل گرفت که نوعی فشار روانی ناشی از استرس دایم در حوزه سیاست را ظرف سالها تجربه کرده بودند. نخبگان اصولگرا نیز شاد بودند که کاندیدای اصلاحطلبی پیروز نشده و اصلاحطلبان خوشحال بودند اصولگرایی بهقدرت نرسیده است. اما نقطهضعف نیز در همانجا قرار دارد. «امید فراوان» موجب «توقع فراوان» میشود و «توقع فراوان» ممکن است به «توقع فزاینده» مبدل شود و توقع فزاینده، هر دولتی را ساقط کرده یا ناکارآمد نشان خواهد داد. در واقع دولت روحانی به دو کلیدواژه و کارکردهای آن محتاج است: نخست مدیریت برداشت عمومی برای ارایه تصویر مطلوب خویش و دیگری مدیریت
«توقعات رو به رشد» و «انتظارات فزاینده». به باور نگارنده، ظرف چهارماه گذشته از فعالیت دولت، دکتر ظریف به خوبی به مدیریت «برداشت مردم» در سطح داخل و خارج پرداخت و او را در این زمینه تا اینجا موفق میدانم. اما «سایرین» نمره خوبی نمیگیرند و حتی دولت نتوانست با ذهنیت نمایندگان بهخوبی کار کرده و با فاصلهگرفتن از خطوط قرمز ذهنی آنها، نتایج مطلوب را بگیرد. شاهد این امر، رای اعتماد آخرین وزیر بود که تا آستانه صدروزگی دولت طول کشید. این نقطهضعف یعنی ناتوانی از مدیریت برداشت، باعث شد که در «مدیریت توقعات» نیز، دولت اشتباه فاحشی کند و برای کنترل انتظارات، احمدینژاد را به مسلخ بکشاند. این رفتار ضربه مهلکی را به برداشت عمومی یا حداقل اصولگرایان به چهره اعتدالی و منصفانه دولت روحانی زد؛ ضربهای که هنوز عمق و گستره آن محاسبه نشده است. اولین اشتباه دولت کنونی از نظر من تقلیلگرایی آن از چهره دولت بود. به عبارتی آنها دولت را به وزارت خارجه تقلیل دادند و کارکرد وزارت خارجه را به گشایشگر روابط با غرب و بهویژه آمریکا تنزل دادند. این «تقلیلگرایی»، سطح فشار انتظارات را بر وزارت خارجه و مذاکرهکنندگان شدیدا افزود و حاصل
آن چیزی نبود جز فشار غرب بر نقطهای که دولت با صدزبان بر اهمیت آن با تمام وجود فریاد زده بود. دولت روحانی راه پرفرازونشیبی را پیشروی دارد، دولتی که در «فضای خلوت» میان دو جناح رویید، زمان زیادی نخواهد گذشت که زیر فشار تندروهای دو جناح قرار خواهد گرفت. این دولت باید بهگونهای عمل کند که معتدلان دو جناح با تمام وجود در برابر افراطیها از آن دفاع کنند اما اگر خود دولت با اشتباهات استراتژیک فضای افراطی پدید آورد، طبعا معتدلان دو جناح در فضای رادیکال خلعسلاح خواهند شد و دولت یاوری نخواهد یافت. عقل حکم میکند از امروز بهگونهای بازی را پیش ببریم که در زمان دشواریها، یاران خردگرای دولت از دو جناح، دلیل و بهانهای برای دفاع داشته باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.