|

دایه مهربان‌تر از مادر‌!

امید رحیمی

حدود سال 87 بود که فرش خاکی هرمز برای اولین‌بار شکل گرفت. انصافا هم ایده‌‌ قشنگی بود. مشارکت مردم را در‌بر داشت و جدا از صدماتی که به خاک وارد می‌کرد (که البته در نوع خودش چیز کوچکی نیست)، برای هرمز خیر و برکت به‌همراه داشت. چند سال بعدتر گفتند که امسال فرش خاکی اسپانسری از تهران دارد و قرار است بهتر برگزار شود. راستش من آن سال را نرفتم و نمی‌دانم اصلا بهتر برگزار شد یا نه، ولی از بعد از همان سال، بساطش به کل برچیده شد؛ یعنی ورود اسپانسر و دایه مهربان‌تر از مادر همان و جمع‌شدن کل ماجرا همان. این بار اول نبود که کسی با ادعاهای قشنگ می‌آمد و کاسه‌وکوزه مردم محلی را به هم می‌ریخت. هتلی که مورد بحث ماست هم از‌قضا در همان محل ساخته شده که به‌طور‌اتفاقی کارفرمایش هم همان اسپانسر ماجرای فرش خاکی بود که جمع شد.
این مقدمه را نوشتم که بگویم وقتی از جنوب می‌گویم، از خانه خودم حرف می‌زنم؛ خانه‌ای که رو به ویرانی است؛ خانه‌ای که تا قبل از ورود اسپانسرها و کارفرماها این‌همه بی‌پناه نبود.
این اعیان‌سازی که همان فارسی جنتریفیکیشن است، برای بار اول نیست که رخ می‌دهد. اعیان‌سازی در‌واقع همان اتفاقی است که در محدوده کریمخان هم افتاده و همان اتفاقی است که در‌حال‌حاضر در جنوب ایران در حال رخ‌دادن است. این اعیان‌سازی در واقع برای جامعه مقصد، توسعه و توانمندسازی خاصی ندارد؛ منتها سرمایه‌گذار به شما القا می‌کند که جامعه مقصد هم از این فرایند بهره‌مند خواهد شد. همان‌طور که آقای رسول‌اف و آقای قدوسی و همکارانشان این خیال را به من و همشهریانم القا کرده‌اند. همچنین در استیتمنت نوشته‌شده، خیلی روی بهره‌مندی جامعه میزبان تأکید کرده‌اند؛ حالا این بهره‌ای را که ما می‌بریم، استادان چطور محاسبه کرده‌اند، من نمی‌دانم. شاید همین چند کارگر ساده‌ای را که از سر ناچاری عرق ریخته‌اند، می‌گویند. من هم می‌دانم روی شقیقه کسی اسلحه نگذاشته‌اند که خانه و کاشانه‌اش را بفروشد، اما با ساخت چنین هتلی دیگر بحث آجر روی آجر‌گذاشتن نیست؛ تادائو آندو، معمار و کشتی‌ساز شهیر ژاپنی، می‌گوید اینجا بحث خلق فضاست. تغییری که در ساختار کلان اقتصادی و سیاسی جامعه مقصد پس از این اعیانی‌سازی به وجود آمده، باعث می‌شود فضا برای بومی‌های منطقه، مناسب زندگی‌کردن نباشد. برگردیم سر‌وقت هتلی که ساخته شده و تأثیری که قرار است روی زندگی مردم آن منطقه بگذارد. در هرمز به‌دلیل محدودیت فضایی که وجود دارد و از طرفی رشد جمعیت نسبتا بالا، این اعیانی‌سازی تبعات هولناک‌تری دارد. در‌حال‌حاضر هم چند خانواده وجود دارند که به‌خاطر همین اعیان‌سازی‌ها بی‌خانمان شده‌اند و در یک جزیره محدود جایی برای رفتن ندارند. آمده‌اند خانه‌های مردم را صاحب شده‌اند و زمین‌ها را بلعیده‌اند. اما نکته بدتر ماجرا، موضعشان در قبال بومی‌هاست (بیایید با هم بدویم)، نه آقایان، ما با شما به بهشت هم نمی‌آییم چه برسد به این جهنمی که دارید برای ما می‌سازید. یک چیز گنگی نوشته‌اند به عنوان استیتمنت پروژه که اصلا معلوم نیست روند پروژه به چه صورت بوده و زمین متعلق به منابع طبیعی چطور ناگهان تبدیل به هتل شده است. اصلا کسی آمد بپرسد شما راضی هستید اینجا هتلی ساخته شود؟ چند سال پیش کمپ و کافه‌ای را در هرمز آتش زدند، مردم آتش زدند. حدس بزنید متعلق به چه کسی بود؟
ادعا شده این پروژه از کارهای مرحوم خلیلی الهام گرفته است! من که تا به حال ندیدم آن بزرگوار هزاران کیلو سیمان را چند‌متری ساحل استفاده کند.
مشکلم این است که از معایب پروژه هم به نفع خودشان استفاده کرده‌اند. نمی‌خواهم به‌عنوان معمار این پروژه را نقد کنم؛ قبل از من خیلی‌ها این کار را بهتر انجام داده‌اند. من به عنوان کسی که آنجا بزرگ شده‌ و خانه‌ام آنجاست، می‌خواهم بگویم این سرریز پولی که روانه هرمز شده، دارد مردم را می‌بلعد. این پول صرف هیچ زیرساختی نشده و به نظر من نخواهد شد. یک روز صبح بیدار می‌شوی می‌بینی گروهی از تهران آمده‌اند و چند خانه در لافت را خریده‌اند؛ چون به نظرشان خیلی کول و بامزه آمده است.
متوجه نیستند این فرهنگی که به وجود آمده برای فروش نیست، حاصل سال‌های سال رنج، قحطی و بی‌آبی است. این‌روزها که صیادی رونق چندانی ندارد، مردم هرمز چشمشان به اجاره‌دادن اتاق‌های اضافه‌شان است که آن هم به لطف سرمایه‌داران به‌مثابه دایه مهربان‌تر از مادر، به‌مرور از رونق خواهد افتاد. کافه‌هایشان را و هر‌چه ادا و اطوار داشته‌اند، آورده‌اند اینجا.
خلاصه ما توانی برای حفاظت از منابع طبیعی‌مان نداریم، زیرساختی برای محافظت از فرهنگمان که خود شامل خرده‌فرهنگ‌های بسیاری می‌شود نیز نداریم و در مقابل این هژمونی مستأصلیم. بچه‌های ما هنوز به آن خودباوری نرسیده‌اند که از خودشان در مقابل این تهاجم محافظت کنند. من از شما می‌خواهم به این ابتذال دامن نزنید. خانه ما دیگر حس خانه را ندارد؛ چون هر روز که بیدار می‌شویم یک نفر یک تکه را صاحب شده، یک تغییری داده و این حرکت هیچ‌وقت به ما فرصت تنفس نمی‌دهد؛ مردمی که سال‌های سال آرام زندگی کرده‌اند و حالا هر روز با اضطراب تازه‌ای دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند.

حدود سال 87 بود که فرش خاکی هرمز برای اولین‌بار شکل گرفت. انصافا هم ایده‌‌ قشنگی بود. مشارکت مردم را در‌بر داشت و جدا از صدماتی که به خاک وارد می‌کرد (که البته در نوع خودش چیز کوچکی نیست)، برای هرمز خیر و برکت به‌همراه داشت. چند سال بعدتر گفتند که امسال فرش خاکی اسپانسری از تهران دارد و قرار است بهتر برگزار شود. راستش من آن سال را نرفتم و نمی‌دانم اصلا بهتر برگزار شد یا نه، ولی از بعد از همان سال، بساطش به کل برچیده شد؛ یعنی ورود اسپانسر و دایه مهربان‌تر از مادر همان و جمع‌شدن کل ماجرا همان. این بار اول نبود که کسی با ادعاهای قشنگ می‌آمد و کاسه‌وکوزه مردم محلی را به هم می‌ریخت. هتلی که مورد بحث ماست هم از‌قضا در همان محل ساخته شده که به‌طور‌اتفاقی کارفرمایش هم همان اسپانسر ماجرای فرش خاکی بود که جمع شد.
این مقدمه را نوشتم که بگویم وقتی از جنوب می‌گویم، از خانه خودم حرف می‌زنم؛ خانه‌ای که رو به ویرانی است؛ خانه‌ای که تا قبل از ورود اسپانسرها و کارفرماها این‌همه بی‌پناه نبود.
این اعیان‌سازی که همان فارسی جنتریفیکیشن است، برای بار اول نیست که رخ می‌دهد. اعیان‌سازی در‌واقع همان اتفاقی است که در محدوده کریمخان هم افتاده و همان اتفاقی است که در‌حال‌حاضر در جنوب ایران در حال رخ‌دادن است. این اعیان‌سازی در واقع برای جامعه مقصد، توسعه و توانمندسازی خاصی ندارد؛ منتها سرمایه‌گذار به شما القا می‌کند که جامعه مقصد هم از این فرایند بهره‌مند خواهد شد. همان‌طور که آقای رسول‌اف و آقای قدوسی و همکارانشان این خیال را به من و همشهریانم القا کرده‌اند. همچنین در استیتمنت نوشته‌شده، خیلی روی بهره‌مندی جامعه میزبان تأکید کرده‌اند؛ حالا این بهره‌ای را که ما می‌بریم، استادان چطور محاسبه کرده‌اند، من نمی‌دانم. شاید همین چند کارگر ساده‌ای را که از سر ناچاری عرق ریخته‌اند، می‌گویند. من هم می‌دانم روی شقیقه کسی اسلحه نگذاشته‌اند که خانه و کاشانه‌اش را بفروشد، اما با ساخت چنین هتلی دیگر بحث آجر روی آجر‌گذاشتن نیست؛ تادائو آندو، معمار و کشتی‌ساز شهیر ژاپنی، می‌گوید اینجا بحث خلق فضاست. تغییری که در ساختار کلان اقتصادی و سیاسی جامعه مقصد پس از این اعیانی‌سازی به وجود آمده، باعث می‌شود فضا برای بومی‌های منطقه، مناسب زندگی‌کردن نباشد. برگردیم سر‌وقت هتلی که ساخته شده و تأثیری که قرار است روی زندگی مردم آن منطقه بگذارد. در هرمز به‌دلیل محدودیت فضایی که وجود دارد و از طرفی رشد جمعیت نسبتا بالا، این اعیانی‌سازی تبعات هولناک‌تری دارد. در‌حال‌حاضر هم چند خانواده وجود دارند که به‌خاطر همین اعیان‌سازی‌ها بی‌خانمان شده‌اند و در یک جزیره محدود جایی برای رفتن ندارند. آمده‌اند خانه‌های مردم را صاحب شده‌اند و زمین‌ها را بلعیده‌اند. اما نکته بدتر ماجرا، موضعشان در قبال بومی‌هاست (بیایید با هم بدویم)، نه آقایان، ما با شما به بهشت هم نمی‌آییم چه برسد به این جهنمی که دارید برای ما می‌سازید. یک چیز گنگی نوشته‌اند به عنوان استیتمنت پروژه که اصلا معلوم نیست روند پروژه به چه صورت بوده و زمین متعلق به منابع طبیعی چطور ناگهان تبدیل به هتل شده است. اصلا کسی آمد بپرسد شما راضی هستید اینجا هتلی ساخته شود؟ چند سال پیش کمپ و کافه‌ای را در هرمز آتش زدند، مردم آتش زدند. حدس بزنید متعلق به چه کسی بود؟
ادعا شده این پروژه از کارهای مرحوم خلیلی الهام گرفته است! من که تا به حال ندیدم آن بزرگوار هزاران کیلو سیمان را چند‌متری ساحل استفاده کند.
مشکلم این است که از معایب پروژه هم به نفع خودشان استفاده کرده‌اند. نمی‌خواهم به‌عنوان معمار این پروژه را نقد کنم؛ قبل از من خیلی‌ها این کار را بهتر انجام داده‌اند. من به عنوان کسی که آنجا بزرگ شده‌ و خانه‌ام آنجاست، می‌خواهم بگویم این سرریز پولی که روانه هرمز شده، دارد مردم را می‌بلعد. این پول صرف هیچ زیرساختی نشده و به نظر من نخواهد شد. یک روز صبح بیدار می‌شوی می‌بینی گروهی از تهران آمده‌اند و چند خانه در لافت را خریده‌اند؛ چون به نظرشان خیلی کول و بامزه آمده است.
متوجه نیستند این فرهنگی که به وجود آمده برای فروش نیست، حاصل سال‌های سال رنج، قحطی و بی‌آبی است. این‌روزها که صیادی رونق چندانی ندارد، مردم هرمز چشمشان به اجاره‌دادن اتاق‌های اضافه‌شان است که آن هم به لطف سرمایه‌داران به‌مثابه دایه مهربان‌تر از مادر، به‌مرور از رونق خواهد افتاد. کافه‌هایشان را و هر‌چه ادا و اطوار داشته‌اند، آورده‌اند اینجا.
خلاصه ما توانی برای حفاظت از منابع طبیعی‌مان نداریم، زیرساختی برای محافظت از فرهنگمان که خود شامل خرده‌فرهنگ‌های بسیاری می‌شود نیز نداریم و در مقابل این هژمونی مستأصلیم. بچه‌های ما هنوز به آن خودباوری نرسیده‌اند که از خودشان در مقابل این تهاجم محافظت کنند. من از شما می‌خواهم به این ابتذال دامن نزنید. خانه ما دیگر حس خانه را ندارد؛ چون هر روز که بیدار می‌شویم یک نفر یک تکه را صاحب شده، یک تغییری داده و این حرکت هیچ‌وقت به ما فرصت تنفس نمی‌دهد؛ مردمی که سال‌های سال آرام زندگی کرده‌اند و حالا هر روز با اضطراب تازه‌ای دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.