|

جشن زباله‌جمع‌كني

کامران فریدونی

چندین سال پیش در یکی از کلاس‌هایم چندین هفته با بچه‌ها فکر و برنامه‌ریزی کردیم و برنامه‌ای به ‌اندازه یک زنگ کلاسی - حدود یک‌ساعت‌و‌نیم - ریختیم تا یک کار متفاوت را خارج از مدرسه تجربه کنیم. می‌خواستم دانش‌آموزان در کنار دانش‌اندوزی مهارت‌هایی نیز به ‌دست آورند و می‌دانستم که مهارت‌ از دل تجربه‌کردن ‌می‌آید. کار نویی نبود اما مدرسه، کلاس، خیابان، راضی‌کردن مدیر و بچه‌ها و پس ‌از آن واکنش‌های مردم و... من را می‌ترساند. قرار بود به خیابان برویم و زباله جمع کنیم. در زنگ اول (بین ساعت 7:45 تا 9:15) در مسیری که اگر با سرعت معمولی برویم و برگردیم نهایتا هفت، هشت دقیقه طول می‌کشد، حدود یک‌ساعت‌ونیم رفتیم و برگشتیم اما باز هم نتوانستیم تمامی پیاد‌ه‌رو دو طرف را پاک‌سازی کنیم و چون لازم بود بچه‌ها خود را برای زنگ دوم آماده کنند به مدرسه برگشتیم. این ساعت در محله مدرسه اول صبح به‌ حساب می‌آید که خیابان‌ها و پیاده‌روها باید تمیز باشند و ظاهرا هم در یک نگاه سرسری همین‌طور بودند اما... بچه‌ها را در گروه‌های دونفره سازماندهی کرده بودم. هر گروه مسئول جمع‌آوری زباله خاصی بود. ته‌سیگار، شیشه، کاغذ و مقوا، فلز، نایلون و پلاستیک و چند گروه هم زباله مخلوط. همگی دستکش داشتیم و هر گروه یک کیسه‌ زباله و همچنین یک سیخ کباب دولاشده (شبیه به گیره زغال منقل) برای زباله‌های دور از دسترس و هر نفر یک نشان و نام مدرسه را هم در اندازه A4 بر پشت لباس خود نصب‌ کرده بود. دو گروه هم هرکدام یک جاروی دسته‌بلند و خاک‌انداز داشتند و بهروز (یکی از بچه‌ها) هم چرخ‌دستی خرید خانه را آورده بود و کیسه ‌زباله را داخل آن گذاشته بود که ابتکار جالبی بود. من و آندره (که کمردرد داشت) هم دو شعار پرینت‌شده روی کاغذ A4 بر سینه خود نصب‌ کرده بودیم که از این قرار بودند: 1- آفرین که آشغال نمی‌ریزی 2- من هم می‌خواهم شهرم در پاکیزگی زبان‌زد باشد. روی چند برگه دیگر نیز شعاری نوشته بودیم که نزدیک چند درخت روی موزاییک‌های پیاده‌رو چسباندیم چون بسیاری هنوز پای درختان سبز زندگی‌بخش و تولیدکنندگان اکسیژن را جاسیگاری می‌پندارند. آن شعارها این بود: دوست عزیز اینجا جاسیگاری نیست. چند نفری از بچه‌ها هم با خود گوشی یا دوربین آورده بودند تا از انجام کار عکاسی کنند و البته در کمال تعجب با شوق تمام عکس یادگاری هم می‌گرفتند! در پایانِ کار از بچه‌ها خواستم تجربه خود را از انجام این کار بنویسند و به‌عنوان تکلیف کلاسی برای هفته بعد بیاورند. چکیده مطالب دانش‌آموزان از تجربه آن روز چنین است:
چقدر درِ نوشابه (قوطی)!
بیشتر مردم سیگار می‌کشند، این نشانه خوبی نیست.
این کار باعث شد علاوه‌ بر خود به شهرمان نیز توجه کنیم. بچه‌ها بیش از آنچه فکر می‌کردم به پاکیزگی شهرمان توجه داشتند. بعد از جمع‌آوری زباله من دقت ‌کردم که بچه‌ها زباله‌هایشان را در حیاط مدرسه یا کوچه
و خیابان نمی‌ریختند.
از آن روز به بعد بیشتر به پاکیزگی شهر توجه دارم.
تجربه خوبی برایم شد که هرچه می‌خورم آشغال آن‌ را در جوی و پیاده‌رو نریزم.
نگاه کنید به رفتگران که چگونه شب‌ها و صبح‌های زود، بدون اینکه مردم ببینند، زباله‌ها را جمع می‌کنند و بدون اینکه خسته شوند یا اینکه به آنهایی که آشغال می‌ریزند پرخاش کنند و با دلگرمی و مهربانی آشغال‌ها را جمع می‌کنند.
مردم ما را می‌دیدند و می‌خندیدند و مسخره می‌کردند اما کسانی هم بودند که با گفتنِ خسته نباشی، کار ما را تشویق می‌کردند.
این کار اگر با اتحاد و هماهنگی انجام نمی‌شد امکان‌پذیر نبود.
همیشه سعی و تلاش در اولین قدم سخت است.
چندین سال بعد وقتی می‌خواستم برای بار دوم این ‌کار را انجام دهم انگار برخی دانش‌آموزان و خانواده‌ها به پر قبای‌شان بر خورده بود، کسرِ شأ‌ن‌شان شده بود و می‌گفتند این کار خدمه مدرسه است! دانش‌آموزان ژاپنی در پایان هر روز مدرسه خود را مرتب و پاک می‌کنند.
آنها میز و صندلی‌ها، راهرو، پله‌ها و سرویس بهداشتی مدرسه را هم‌پای معلم خود تمیز می‌کنند. پاکیزگی جزئی از برنامه روزانه مدرسه و در باقی زندگی‌شان بخشی جدانشدنی از رفتارهای اجتماعی‌شان است. بعضی وقت‌ها بد نیست به رفتار مردمان در دیگر کشورها نگاه کنیم و چیزهایی بیاموزیم. زندگی آموختنی است.

چندین سال پیش در یکی از کلاس‌هایم چندین هفته با بچه‌ها فکر و برنامه‌ریزی کردیم و برنامه‌ای به ‌اندازه یک زنگ کلاسی - حدود یک‌ساعت‌و‌نیم - ریختیم تا یک کار متفاوت را خارج از مدرسه تجربه کنیم. می‌خواستم دانش‌آموزان در کنار دانش‌اندوزی مهارت‌هایی نیز به ‌دست آورند و می‌دانستم که مهارت‌ از دل تجربه‌کردن ‌می‌آید. کار نویی نبود اما مدرسه، کلاس، خیابان، راضی‌کردن مدیر و بچه‌ها و پس ‌از آن واکنش‌های مردم و... من را می‌ترساند. قرار بود به خیابان برویم و زباله جمع کنیم. در زنگ اول (بین ساعت 7:45 تا 9:15) در مسیری که اگر با سرعت معمولی برویم و برگردیم نهایتا هفت، هشت دقیقه طول می‌کشد، حدود یک‌ساعت‌ونیم رفتیم و برگشتیم اما باز هم نتوانستیم تمامی پیاد‌ه‌رو دو طرف را پاک‌سازی کنیم و چون لازم بود بچه‌ها خود را برای زنگ دوم آماده کنند به مدرسه برگشتیم. این ساعت در محله مدرسه اول صبح به‌ حساب می‌آید که خیابان‌ها و پیاده‌روها باید تمیز باشند و ظاهرا هم در یک نگاه سرسری همین‌طور بودند اما... بچه‌ها را در گروه‌های دونفره سازماندهی کرده بودم. هر گروه مسئول جمع‌آوری زباله خاصی بود. ته‌سیگار، شیشه، کاغذ و مقوا، فلز، نایلون و پلاستیک و چند گروه هم زباله مخلوط. همگی دستکش داشتیم و هر گروه یک کیسه‌ زباله و همچنین یک سیخ کباب دولاشده (شبیه به گیره زغال منقل) برای زباله‌های دور از دسترس و هر نفر یک نشان و نام مدرسه را هم در اندازه A4 بر پشت لباس خود نصب‌ کرده بود. دو گروه هم هرکدام یک جاروی دسته‌بلند و خاک‌انداز داشتند و بهروز (یکی از بچه‌ها) هم چرخ‌دستی خرید خانه را آورده بود و کیسه ‌زباله را داخل آن گذاشته بود که ابتکار جالبی بود. من و آندره (که کمردرد داشت) هم دو شعار پرینت‌شده روی کاغذ A4 بر سینه خود نصب‌ کرده بودیم که از این قرار بودند: 1- آفرین که آشغال نمی‌ریزی 2- من هم می‌خواهم شهرم در پاکیزگی زبان‌زد باشد. روی چند برگه دیگر نیز شعاری نوشته بودیم که نزدیک چند درخت روی موزاییک‌های پیاده‌رو چسباندیم چون بسیاری هنوز پای درختان سبز زندگی‌بخش و تولیدکنندگان اکسیژن را جاسیگاری می‌پندارند. آن شعارها این بود: دوست عزیز اینجا جاسیگاری نیست. چند نفری از بچه‌ها هم با خود گوشی یا دوربین آورده بودند تا از انجام کار عکاسی کنند و البته در کمال تعجب با شوق تمام عکس یادگاری هم می‌گرفتند! در پایانِ کار از بچه‌ها خواستم تجربه خود را از انجام این کار بنویسند و به‌عنوان تکلیف کلاسی برای هفته بعد بیاورند. چکیده مطالب دانش‌آموزان از تجربه آن روز چنین است:
چقدر درِ نوشابه (قوطی)!
بیشتر مردم سیگار می‌کشند، این نشانه خوبی نیست.
این کار باعث شد علاوه‌ بر خود به شهرمان نیز توجه کنیم. بچه‌ها بیش از آنچه فکر می‌کردم به پاکیزگی شهرمان توجه داشتند. بعد از جمع‌آوری زباله من دقت ‌کردم که بچه‌ها زباله‌هایشان را در حیاط مدرسه یا کوچه
و خیابان نمی‌ریختند.
از آن روز به بعد بیشتر به پاکیزگی شهر توجه دارم.
تجربه خوبی برایم شد که هرچه می‌خورم آشغال آن‌ را در جوی و پیاده‌رو نریزم.
نگاه کنید به رفتگران که چگونه شب‌ها و صبح‌های زود، بدون اینکه مردم ببینند، زباله‌ها را جمع می‌کنند و بدون اینکه خسته شوند یا اینکه به آنهایی که آشغال می‌ریزند پرخاش کنند و با دلگرمی و مهربانی آشغال‌ها را جمع می‌کنند.
مردم ما را می‌دیدند و می‌خندیدند و مسخره می‌کردند اما کسانی هم بودند که با گفتنِ خسته نباشی، کار ما را تشویق می‌کردند.
این کار اگر با اتحاد و هماهنگی انجام نمی‌شد امکان‌پذیر نبود.
همیشه سعی و تلاش در اولین قدم سخت است.
چندین سال بعد وقتی می‌خواستم برای بار دوم این ‌کار را انجام دهم انگار برخی دانش‌آموزان و خانواده‌ها به پر قبای‌شان بر خورده بود، کسرِ شأ‌ن‌شان شده بود و می‌گفتند این کار خدمه مدرسه است! دانش‌آموزان ژاپنی در پایان هر روز مدرسه خود را مرتب و پاک می‌کنند.
آنها میز و صندلی‌ها، راهرو، پله‌ها و سرویس بهداشتی مدرسه را هم‌پای معلم خود تمیز می‌کنند. پاکیزگی جزئی از برنامه روزانه مدرسه و در باقی زندگی‌شان بخشی جدانشدنی از رفتارهای اجتماعی‌شان است. بعضی وقت‌ها بد نیست به رفتار مردمان در دیگر کشورها نگاه کنیم و چیزهایی بیاموزیم. زندگی آموختنی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.