|

دادخواست روزنامه‌نگاری مکتوب علیه فضای مجازی

پژمان موسوی

این یادداشت یک دادخواست علیه فضای مجازی است؛ علیه خودش که نه، علیه غرور و ادعای استقلالش! علیه طرفداران سینه ‌سپر کرده‌ای که هر روز از مرگ روزنامه‌ها می‌گویند و فضای مجازی را راهبر اصلی سپهر رسانه‌ای ایران عنوان می‌کنند.

همین اول کار این را بگویم که مخالفت با جهان جدید و پلتفرم‌های متعدد و متفاوت و متنوع حاضر در فضای مجازی، امری به غایت کودکانه و ابلهانه است و به نظر نمی‌رسد کسی با این موضوع مخالفت یا مشکلی داشته باشد. مشکل دقیقا از آنجایی شروع می‌شود که فضای مجازی و بازیگران و حامیانش، نگاه حذفی را سرلوحه کار خود قرار داده‌اند، نه فقط نگاه حذفی دارند که برای حذف نوعی از رسانه‌نگاری و روزنامه‌نگاری که نه عصرش گذشته نه از اعتبار افتاده، کوششی وصف‌ناپذیر را در دستور کار قرار داده‌اند. آنها مستقیم و غیر‌مستقیم این تصور را جا انداخته‌اند که روزنامه‌ها و سایر اشکال روزنامه‌نگاری مکتوب دوره‌شان گذشته و جز جمعی محدود، کسی دنبالشان نمی‌کند. آنها همچنین تولیدات روزنامه‌نگاران در فضای روزنامه‌نگاری مکتوب را عملا انکار می‌کنند و به‌صراحت می‌گویند که روزنامه‌ها دیگر جریان‌ساز و موج‌آفرین نیستند. این ادعاها و کوشش‌ها مهم نبود اگر در سطحی تخصصی و آکادمیک مطرح می‌شد اما آنها چون صحنه نبرد خیالی خود را به میان مردم و کاربران فضای مجازی آورده‌اند، باید که از این موضوع احساس خطر کرد و قاطعانه جلوی آن ایستاد. بیایید کمی به محتوای فضای مجازی بپردازیم؛ از اخبار و مطالب فان و سرخط خبرها که بگذریم که به‌دلیل آنلاین‌بودن نقطه قوت فضای مجازی است، به تحلیل‌ها، تفسیرها، گفت‌وگوها، گزارش‌ها، یادداشت‌ها، کاریکاتورها و مطالبی از این دست می‌رسیم که هر روز در حجم قابل‌توجهی، از این گروه به آن گروه و از این کانال به آن کانال به اشتراک گذاشته می‌شود. محتوایی که عمدتا ازسوی روزنامه‌نگاران و خبرنگاران حرفه‌ای تولید شده و در روزنامه‌ها یا خبرگزاری‌ها و وب‌سایت‌های حرفه‌ای منتشر شده‌اند. بله! حجم بالایی از محتوای فضای مجازی هر‌روز یا به‌صورت مستقیم از روزنامه‌ها کپی می‌شود یا به‌صورت غیرمستقیم با پرداختی جزئی روی آن. در واقع محتوایی که روزنامه‌ها برای تولید آن وقت، انرژی و پول خرج کرده‌اند، هر‌روز به‌صورت رایگان از وبسایت یا نسخه کاغذی روزنامه‌ها کپی و به‌عنوان محتوای تولیدی، این‌ور و آن‌ور در فضای مجازی منتشر می‌شود. در واقع، شبکه‌ای از رسانه‌ها و پلتفرم‌های مجازی، رایگان و بدون پرداخت هزینه مادی و گاه حتی معنوی که همان رعایت حقوق مؤلف است، هر روز با محتوای تولیدشده از سمت دیگران، به جولان گسترده در فضای مجازی مشغول هستند و با وقاحتی مثال‌زدنی، حتی از مرگ روزنامه‌نگاری مکتوب هم می‌گویند. همان ژانری که بخش زیادی از هویت و موجودیت فضای مجازی حداقل در ایران وابسته به آن است و کسی این موضوع را نمی‌بیند و درباره آن حرفی نمی‌زند. حتی خود روزنامه‌نگاران هم کمتر این موضوع را به‌عنوان سوژه دیده و درباره آن می‌نویسند. به نظر می‌رسد این یک خواست معقول باشد که از فضای مجازی و دست‌اندرکاران رسانه‌ها و پلتفرم‌هایی که در حوزه سیاست و فرهنگ و اقتصاد کار می‌کنند بخواهیم که یک روز، فقط یک روز از محتوای روزنامه‌ها و روزنامه‌نگاری حرفه‌ای استفاده نکنند، یا اگر می‌خواهند استفاده کنند، هزینه آن را بپردازند، ببینیم با قطع وابستگی به این منبع لایزال، خودشان چه چیزی برای عرضه دارند! این موضوع می‌تواند یک محک جدی برای ادعاهایی باشد که خودش را قطب عالم رسانه می‌داند و از مرگ رسانه‌هایی می‌گوید که هنوز هم چشم همه به سوژه‌هایی است که انتخاب می‌کنند، گزارش‌هایی که می‌نویسند، موضوعاتی که بُلد می‌کنند و صفحه اولی که می‌بندند؛ سنجه‌ای برای اصالت‌سنجی... .

این یادداشت یک دادخواست علیه فضای مجازی است؛ علیه خودش که نه، علیه غرور و ادعای استقلالش! علیه طرفداران سینه ‌سپر کرده‌ای که هر روز از مرگ روزنامه‌ها می‌گویند و فضای مجازی را راهبر اصلی سپهر رسانه‌ای ایران عنوان می‌کنند.

همین اول کار این را بگویم که مخالفت با جهان جدید و پلتفرم‌های متعدد و متفاوت و متنوع حاضر در فضای مجازی، امری به غایت کودکانه و ابلهانه است و به نظر نمی‌رسد کسی با این موضوع مخالفت یا مشکلی داشته باشد. مشکل دقیقا از آنجایی شروع می‌شود که فضای مجازی و بازیگران و حامیانش، نگاه حذفی را سرلوحه کار خود قرار داده‌اند، نه فقط نگاه حذفی دارند که برای حذف نوعی از رسانه‌نگاری و روزنامه‌نگاری که نه عصرش گذشته نه از اعتبار افتاده، کوششی وصف‌ناپذیر را در دستور کار قرار داده‌اند. آنها مستقیم و غیر‌مستقیم این تصور را جا انداخته‌اند که روزنامه‌ها و سایر اشکال روزنامه‌نگاری مکتوب دوره‌شان گذشته و جز جمعی محدود، کسی دنبالشان نمی‌کند. آنها همچنین تولیدات روزنامه‌نگاران در فضای روزنامه‌نگاری مکتوب را عملا انکار می‌کنند و به‌صراحت می‌گویند که روزنامه‌ها دیگر جریان‌ساز و موج‌آفرین نیستند. این ادعاها و کوشش‌ها مهم نبود اگر در سطحی تخصصی و آکادمیک مطرح می‌شد اما آنها چون صحنه نبرد خیالی خود را به میان مردم و کاربران فضای مجازی آورده‌اند، باید که از این موضوع احساس خطر کرد و قاطعانه جلوی آن ایستاد. بیایید کمی به محتوای فضای مجازی بپردازیم؛ از اخبار و مطالب فان و سرخط خبرها که بگذریم که به‌دلیل آنلاین‌بودن نقطه قوت فضای مجازی است، به تحلیل‌ها، تفسیرها، گفت‌وگوها، گزارش‌ها، یادداشت‌ها، کاریکاتورها و مطالبی از این دست می‌رسیم که هر روز در حجم قابل‌توجهی، از این گروه به آن گروه و از این کانال به آن کانال به اشتراک گذاشته می‌شود. محتوایی که عمدتا ازسوی روزنامه‌نگاران و خبرنگاران حرفه‌ای تولید شده و در روزنامه‌ها یا خبرگزاری‌ها و وب‌سایت‌های حرفه‌ای منتشر شده‌اند. بله! حجم بالایی از محتوای فضای مجازی هر‌روز یا به‌صورت مستقیم از روزنامه‌ها کپی می‌شود یا به‌صورت غیرمستقیم با پرداختی جزئی روی آن. در واقع محتوایی که روزنامه‌ها برای تولید آن وقت، انرژی و پول خرج کرده‌اند، هر‌روز به‌صورت رایگان از وبسایت یا نسخه کاغذی روزنامه‌ها کپی و به‌عنوان محتوای تولیدی، این‌ور و آن‌ور در فضای مجازی منتشر می‌شود. در واقع، شبکه‌ای از رسانه‌ها و پلتفرم‌های مجازی، رایگان و بدون پرداخت هزینه مادی و گاه حتی معنوی که همان رعایت حقوق مؤلف است، هر روز با محتوای تولیدشده از سمت دیگران، به جولان گسترده در فضای مجازی مشغول هستند و با وقاحتی مثال‌زدنی، حتی از مرگ روزنامه‌نگاری مکتوب هم می‌گویند. همان ژانری که بخش زیادی از هویت و موجودیت فضای مجازی حداقل در ایران وابسته به آن است و کسی این موضوع را نمی‌بیند و درباره آن حرفی نمی‌زند. حتی خود روزنامه‌نگاران هم کمتر این موضوع را به‌عنوان سوژه دیده و درباره آن می‌نویسند. به نظر می‌رسد این یک خواست معقول باشد که از فضای مجازی و دست‌اندرکاران رسانه‌ها و پلتفرم‌هایی که در حوزه سیاست و فرهنگ و اقتصاد کار می‌کنند بخواهیم که یک روز، فقط یک روز از محتوای روزنامه‌ها و روزنامه‌نگاری حرفه‌ای استفاده نکنند، یا اگر می‌خواهند استفاده کنند، هزینه آن را بپردازند، ببینیم با قطع وابستگی به این منبع لایزال، خودشان چه چیزی برای عرضه دارند! این موضوع می‌تواند یک محک جدی برای ادعاهایی باشد که خودش را قطب عالم رسانه می‌داند و از مرگ رسانه‌هایی می‌گوید که هنوز هم چشم همه به سوژه‌هایی است که انتخاب می‌کنند، گزارش‌هایی که می‌نویسند، موضوعاتی که بُلد می‌کنند و صفحه اولی که می‌بندند؛ سنجه‌ای برای اصالت‌سنجی... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.