|

چالش‌های رصد ستاره کریسمس از بلندای توچال

افسانه همدمی هرمز و کیوان

مهدی مهدی‌پور- عکاس

نشانه‌ها اشکال مختلفی دارند؛ اما قدیمی‌ترین آنها در آسمان‌ مکتوب شده‌اند. گویی اجداد ما با نگریستن به سقف لوسترشده آسمان، به دنبال یافتن نشانه یا تحقق افسانه‌ای بر روی زمین بوده‌اند. ما انسان‌های مدرن‌شده نیز هنوز به دنبال همان افسانه‌ها و نشانه‌ها می‌رویم؛ اما شاید با عینک دیگری به نام علم. نشانه‌ها را پیش‌بینی می‌کنیم و به انتظار فرارسیدن آنها می‌نشینیم. طلسم‌ها و وردهای جادویی را به فرمول‌ها و محاسبات پیچیده تبدیل کردیم تا این نشانه‌ها را هرچه دقیق‌تر پیش‌بینی کنیم. اولین‌بار که تقویم نجومی سال را ورق می‌زدم، پس از رویداد خورشیدگرفتگی، مقارنه مشتری و زحل نظرم را جلب کرد. در دل آرزو می‌کردم ای کاش تا زمان وقوع مقارنه، بساط این ویروس دنیاگیر هم جمع شده باشد، تا با خیالی آسوده به رصد چیدمانی در آسمان بپردازیم که از آخرین مشاهد‌ه آن 800 سال می‌گذشت؛ اما هرچه اولین روز زمستان نزدیک‌تر شد، شرایط نیز خلاف این خیال پیش رفت. دروازه‌های شهر بسته و محدودیت‌های آمدورفت سختگیرانه‌تر از همیشه شد. آب‌وهوا هم سر ناسازگاری خود را پیدا کرد و ابرها و آلودگی در میان تهران و آسمان جا خوش کردند، تا سختی انتخاب لوکیشن برای تیم رصدی ما بیش‌از‌پیش شود. در طول و عرض جغرافیایی گرفتار بودیم، ارتفاع شد چاره کار. قصد، رفتن به مرتفع‌ترین نقطه‌ نزدیک شهر بود. برای سهولت حمل‌ونقل نیز تله‌کابین بهترین گزینه بود. پس مقصد ایستگاه هفتم کوه توچال. ساعاتی قبل از غروب زودهنگام زمستانی نیز موعد قرار. تیم رصدی شامل: منجم، مدرس، محقق، زیست‌شناس و عکاس که هرکدام برای حضور در زمان و مکان مقرر، با چالش‌های مختلفی روبه‌رو بودند. نقطه شروع این سفر رصدی کوتاه اما مرتفع، ایستگاه اول تله‌کابین توچال بود. جابه‌جایی و قرارگیری تجهیزات در کابین‌ها و هماهنگی‌های لازم انجام شد. در ایستگاه، تابلویی عدد منفی ۱۳ را نمایش می‌داد که در بالای آن نوشته شده بود: دمای ایستگاه هفتم توچال. در آن هنگام، این عدد برای ما تنها یک مفهوم انتزاعی بود از تجربه‌ای که پیش‌روی خود داشتیم. مسیر هفت‌کیلومتری تله‌کابین، بر بالای سنگ و یخ‌ و برف طی شد. بلافاصله پس از پیاده‌شدن از تله‌کابین، از تیم خواسته شد به هتل مراجعت کرده و معاینات پزشکی لازم را برای حضور در آن ارتفاع انجام دهند. دلیل انجام این معاینات پزشکی، وضعیت متفاوت سطح اکسیژن بدن در محدوده ارتفاع چهار هزار متر به بالا است. به‌همین‌دلیل کوه‌نوردانی که قصد عزیمت به قله‌های بالای چهار‌هزارو 500 متر را دارند، قبل از صعود تمرین‌های هم‌هوایی انجام می‌دهند تا بدن خود را در شرایط آمادگی با میزان اکسیژن کم هوا در آن ارتفاعات قرار دهند. اولین موردی که پس از پیاده‌شدن از تله‌کابین جلب توجه می‌کرد، تفاوت فاحش دمایی در مقایسه با ایستگاه اول بود. مسیر ایستگاه هفتم تا هتل توچال با وسیله دیگری به نام تله‌سی‌یژ طی می‌شد که مانند صندلی‌ای پرنده اسکی‌با‌زها را به بالای پیست اسکی منتقل می‌کرد. پس از رسیدن به هتل، فرم‌ها پر و معاینات پزشکی انجام شدند. همه اعضای تیم رصدی در شرایط مناسب غلظت اکسیژن خون قرار داشتند و مشکلی برای ماندن در آن ارتفاع وجود نداشت. بعد از انجام معاینات پزشکی، تیم باید پوشش خود را برای چند ساعت آینده آماده می‌کرد. دو کلاه بر روی هم، دو دستکش، چندین شلوار بر روی دیگری، دو جوراب که در میان آن کیسه‌ای برای ضد‌آب‌شدن قرار گرفته. اینها تنها قسمتی از تلاش تیم رصدی برای قرار‌گرفتن در شرایط سخت ارتفاع سه‌هزارو 900 متری از سطح دریا بود. اطلاع از شرایط جوی و دمایی از مهم‌ترین قسمت‌های این سفر محسوب می‌شد. کوهستان در هر شرایطی نیاز به مراقبت‌، پیشگیری‌ و آگاهی‌های خود را دارد. با پیگیری پیش‌بینی وضعیت هواشناسی کوهستان در سایت‌های تخصصی، از این موضوع اطلاع یافتیم که شرایط جوی وخیمی وجود ندارد؛ اما در‌هر‌صورت با شبی زمستانی روبه‌رو بودیم. مورد مهم دیگر نیز هماهنگی با مسئولان هتل توچال، تله‌کابین و بخش حراست بود تا با اطلاع از حضور ما، حداکثر جوانب احتیاط رعایت شده باشد. پس از انجام همه هماهنگی‌ها، تله‌سی‌یژ بار دیگر برای تیم رصدی روشن و مسیر هتل تا ایستگاه هفتم به کمک این وسیله طی شد. ساعتی تا غروب آفتاب زمان باقی مانده بود و فرصتی مناسب برای انتخاب بهترین لوکیشن رصد و عکاسی. بعد از بررسی چند نقطه بهترین مکان، نزدیک پرتگاهی بود که حجم کمتر برف آن، شرایط برپایی تلسکوپ و دوربین را فراهم می‌کرد. نزدیک‌شدن به لبه این پرتگاه، افقی زیبا از منظره غروب تهران مدفون زیر ابرها را در معرض نمایش می‌گذاشت. ما در افق جنوب و جنوب غرب، چشم به راه پدیده‌ دیگری بودیم. این انتظار با محو‌شدن تدریجی خورشید در میان کوه‌ها و ابر‌های پایین‌دست، لحظه به لحظه کمتر می‌شد؛ اما این انتظار ابدا از جنس آرامش و لطافت لحظات پیش از غروب همیشگی آفتاب نبود. هرچه به زمان قرار نزدیک‌تر می‌شدیم، سرمای ناشی از گذر روز به شب نیز، بیش‌از‌پیش بدن‌ها را به لرز وادار می‌کرد. غروب سرخ خورشید، کوهستان برفی را به کویری خشک بدل کرده بود و دانه‌های برف مانند شن‌های روان گداخته، از تپه‌ها به پایین سُر می‌خوردند. در لابه‌لای زمان فشرده‌شده از شن و یخ، از میان آخرین انوار بازتاب‌شده خورشید در آسمان، نقطه‌ای دیده شد. فرصت محدود بود، چیزی در حدود دو ساعت، تمام زمانی بود که ما برای عکاسی و رصد در اختیار داشتیم. با رؤیت مقارنه، گویی کوهستان نیز به وجد آمده بود. خون در بدن به جوشش درمی‌آمد؛ اما نه از روی خشم، بلکه از سرمای بادی که تا استخوان‌ها پیشروی می‌کرد. گوشی‌های همراه همگی غیر از دو دستگاه از کار افتاده بودند. دوربین‌ها نیز به‌ طور معمول در این دما با اختلال مواجه می‌شوند؛ اما از بخت خوب ما، با این مشکل روبه‌رو نشدیم و امکان ثبت عکس هنوز ممکن بود؛ اما چالش دیگری در روند عکاسی بود که کار را برای ثبت بسیار سخت می‌کرد. باد شدید، لرزش زیادی را در هنگام نوردهی ایجاد می‌کرد. خارج‌کردن دستکش و کار با انگشتان نیز ریسک سرمازدگی را بالا می‌برد. پس از چند دقیقه اوضاع برای تیم رصدی به گونه‌ای طاقت‌فرسا شد که ترجیح را بر پناه‌گرفتن در کنار ساختمان تله‌کابین دادند، تا شاید مقداری از وزش باد کاسته شود؛ اما برای عکس نیاز به حضور در همان نقطه بود و جابه‌جایی به معنی از‌دست‌رفتن منظره مقارنه بر فراز تهران ابرگرفته بود. مشاهده این دو سیاره در یک قاب، همان چیزی بود که می‌شد در رؤیاها متصور شد. بعد از حدود ربعی از ساعت و گرفتن چند شات، بوران به گونه‌ای شدت یافت که دیگر نمی‌شد تحمل کرد. باد برف را از روی زمین کنده و این دانه‌ها مانند تکه‌های برش‌خورده الماس به صورت و چشم برخورد می‌کردند و دیدن را تقریبا غیرممکن می‌کردند. پس چاره‌ای جز پناه‌بردن به دیواره کناری ساختمان نبود. تیم رصدی نیز در شرایطی مساعدتر، در حال تهیه گزارش به همراه ضبط تصویر در تلسکوپ بودند. در لحظاتی حساس پس از پایان ضبط و ثبت، شرایط به گونه‌ای بغرنج شده بود که تنها به کمکی جدی نیاز بود و گویی در پنج دقیقه پایان دنیا، کمکی از راه رسید و تیم رصدی به‌سرعت به ساختمان تله‌کابین پناه بردند. در اتاق کارکنان شیفت شب خود را گرم کردند تا پایان افسانه کیوان و هرمز با خوبی و خوشی به سر برسد. شکی نیست که تنها عشق می‌تواند آدم‌ها را در کنار هم جمع کند و این عشق برای انسان می‌تواند نشانه‌ای در آسمان باشد، تا همه سختی‌ها را به جان بخرد. تفاوتی ندارد این نشانه در کدام نقطه از تاریخ رخ دهد، معنای اسطوره دهد یا علم، مهم آن است که خواندن این نشانه‌ها در آدمی زندگی را به جریان می‌اندازد و هر سختی که از جان گذر کند، یادآور این جریان فراموش‌شده است.

نشانه‌ها اشکال مختلفی دارند؛ اما قدیمی‌ترین آنها در آسمان‌ مکتوب شده‌اند. گویی اجداد ما با نگریستن به سقف لوسترشده آسمان، به دنبال یافتن نشانه یا تحقق افسانه‌ای بر روی زمین بوده‌اند. ما انسان‌های مدرن‌شده نیز هنوز به دنبال همان افسانه‌ها و نشانه‌ها می‌رویم؛ اما شاید با عینک دیگری به نام علم. نشانه‌ها را پیش‌بینی می‌کنیم و به انتظار فرارسیدن آنها می‌نشینیم. طلسم‌ها و وردهای جادویی را به فرمول‌ها و محاسبات پیچیده تبدیل کردیم تا این نشانه‌ها را هرچه دقیق‌تر پیش‌بینی کنیم. اولین‌بار که تقویم نجومی سال را ورق می‌زدم، پس از رویداد خورشیدگرفتگی، مقارنه مشتری و زحل نظرم را جلب کرد. در دل آرزو می‌کردم ای کاش تا زمان وقوع مقارنه، بساط این ویروس دنیاگیر هم جمع شده باشد، تا با خیالی آسوده به رصد چیدمانی در آسمان بپردازیم که از آخرین مشاهد‌ه آن 800 سال می‌گذشت؛ اما هرچه اولین روز زمستان نزدیک‌تر شد، شرایط نیز خلاف این خیال پیش رفت. دروازه‌های شهر بسته و محدودیت‌های آمدورفت سختگیرانه‌تر از همیشه شد. آب‌وهوا هم سر ناسازگاری خود را پیدا کرد و ابرها و آلودگی در میان تهران و آسمان جا خوش کردند، تا سختی انتخاب لوکیشن برای تیم رصدی ما بیش‌از‌پیش شود. در طول و عرض جغرافیایی گرفتار بودیم، ارتفاع شد چاره کار. قصد، رفتن به مرتفع‌ترین نقطه‌ نزدیک شهر بود. برای سهولت حمل‌ونقل نیز تله‌کابین بهترین گزینه بود. پس مقصد ایستگاه هفتم کوه توچال. ساعاتی قبل از غروب زودهنگام زمستانی نیز موعد قرار. تیم رصدی شامل: منجم، مدرس، محقق، زیست‌شناس و عکاس که هرکدام برای حضور در زمان و مکان مقرر، با چالش‌های مختلفی روبه‌رو بودند. نقطه شروع این سفر رصدی کوتاه اما مرتفع، ایستگاه اول تله‌کابین توچال بود. جابه‌جایی و قرارگیری تجهیزات در کابین‌ها و هماهنگی‌های لازم انجام شد. در ایستگاه، تابلویی عدد منفی ۱۳ را نمایش می‌داد که در بالای آن نوشته شده بود: دمای ایستگاه هفتم توچال. در آن هنگام، این عدد برای ما تنها یک مفهوم انتزاعی بود از تجربه‌ای که پیش‌روی خود داشتیم. مسیر هفت‌کیلومتری تله‌کابین، بر بالای سنگ و یخ‌ و برف طی شد. بلافاصله پس از پیاده‌شدن از تله‌کابین، از تیم خواسته شد به هتل مراجعت کرده و معاینات پزشکی لازم را برای حضور در آن ارتفاع انجام دهند. دلیل انجام این معاینات پزشکی، وضعیت متفاوت سطح اکسیژن بدن در محدوده ارتفاع چهار هزار متر به بالا است. به‌همین‌دلیل کوه‌نوردانی که قصد عزیمت به قله‌های بالای چهار‌هزارو 500 متر را دارند، قبل از صعود تمرین‌های هم‌هوایی انجام می‌دهند تا بدن خود را در شرایط آمادگی با میزان اکسیژن کم هوا در آن ارتفاعات قرار دهند. اولین موردی که پس از پیاده‌شدن از تله‌کابین جلب توجه می‌کرد، تفاوت فاحش دمایی در مقایسه با ایستگاه اول بود. مسیر ایستگاه هفتم تا هتل توچال با وسیله دیگری به نام تله‌سی‌یژ طی می‌شد که مانند صندلی‌ای پرنده اسکی‌با‌زها را به بالای پیست اسکی منتقل می‌کرد. پس از رسیدن به هتل، فرم‌ها پر و معاینات پزشکی انجام شدند. همه اعضای تیم رصدی در شرایط مناسب غلظت اکسیژن خون قرار داشتند و مشکلی برای ماندن در آن ارتفاع وجود نداشت. بعد از انجام معاینات پزشکی، تیم باید پوشش خود را برای چند ساعت آینده آماده می‌کرد. دو کلاه بر روی هم، دو دستکش، چندین شلوار بر روی دیگری، دو جوراب که در میان آن کیسه‌ای برای ضد‌آب‌شدن قرار گرفته. اینها تنها قسمتی از تلاش تیم رصدی برای قرار‌گرفتن در شرایط سخت ارتفاع سه‌هزارو 900 متری از سطح دریا بود. اطلاع از شرایط جوی و دمایی از مهم‌ترین قسمت‌های این سفر محسوب می‌شد. کوهستان در هر شرایطی نیاز به مراقبت‌، پیشگیری‌ و آگاهی‌های خود را دارد. با پیگیری پیش‌بینی وضعیت هواشناسی کوهستان در سایت‌های تخصصی، از این موضوع اطلاع یافتیم که شرایط جوی وخیمی وجود ندارد؛ اما در‌هر‌صورت با شبی زمستانی روبه‌رو بودیم. مورد مهم دیگر نیز هماهنگی با مسئولان هتل توچال، تله‌کابین و بخش حراست بود تا با اطلاع از حضور ما، حداکثر جوانب احتیاط رعایت شده باشد. پس از انجام همه هماهنگی‌ها، تله‌سی‌یژ بار دیگر برای تیم رصدی روشن و مسیر هتل تا ایستگاه هفتم به کمک این وسیله طی شد. ساعتی تا غروب آفتاب زمان باقی مانده بود و فرصتی مناسب برای انتخاب بهترین لوکیشن رصد و عکاسی. بعد از بررسی چند نقطه بهترین مکان، نزدیک پرتگاهی بود که حجم کمتر برف آن، شرایط برپایی تلسکوپ و دوربین را فراهم می‌کرد. نزدیک‌شدن به لبه این پرتگاه، افقی زیبا از منظره غروب تهران مدفون زیر ابرها را در معرض نمایش می‌گذاشت. ما در افق جنوب و جنوب غرب، چشم به راه پدیده‌ دیگری بودیم. این انتظار با محو‌شدن تدریجی خورشید در میان کوه‌ها و ابر‌های پایین‌دست، لحظه به لحظه کمتر می‌شد؛ اما این انتظار ابدا از جنس آرامش و لطافت لحظات پیش از غروب همیشگی آفتاب نبود. هرچه به زمان قرار نزدیک‌تر می‌شدیم، سرمای ناشی از گذر روز به شب نیز، بیش‌از‌پیش بدن‌ها را به لرز وادار می‌کرد. غروب سرخ خورشید، کوهستان برفی را به کویری خشک بدل کرده بود و دانه‌های برف مانند شن‌های روان گداخته، از تپه‌ها به پایین سُر می‌خوردند. در لابه‌لای زمان فشرده‌شده از شن و یخ، از میان آخرین انوار بازتاب‌شده خورشید در آسمان، نقطه‌ای دیده شد. فرصت محدود بود، چیزی در حدود دو ساعت، تمام زمانی بود که ما برای عکاسی و رصد در اختیار داشتیم. با رؤیت مقارنه، گویی کوهستان نیز به وجد آمده بود. خون در بدن به جوشش درمی‌آمد؛ اما نه از روی خشم، بلکه از سرمای بادی که تا استخوان‌ها پیشروی می‌کرد. گوشی‌های همراه همگی غیر از دو دستگاه از کار افتاده بودند. دوربین‌ها نیز به‌ طور معمول در این دما با اختلال مواجه می‌شوند؛ اما از بخت خوب ما، با این مشکل روبه‌رو نشدیم و امکان ثبت عکس هنوز ممکن بود؛ اما چالش دیگری در روند عکاسی بود که کار را برای ثبت بسیار سخت می‌کرد. باد شدید، لرزش زیادی را در هنگام نوردهی ایجاد می‌کرد. خارج‌کردن دستکش و کار با انگشتان نیز ریسک سرمازدگی را بالا می‌برد. پس از چند دقیقه اوضاع برای تیم رصدی به گونه‌ای طاقت‌فرسا شد که ترجیح را بر پناه‌گرفتن در کنار ساختمان تله‌کابین دادند، تا شاید مقداری از وزش باد کاسته شود؛ اما برای عکس نیاز به حضور در همان نقطه بود و جابه‌جایی به معنی از‌دست‌رفتن منظره مقارنه بر فراز تهران ابرگرفته بود. مشاهده این دو سیاره در یک قاب، همان چیزی بود که می‌شد در رؤیاها متصور شد. بعد از حدود ربعی از ساعت و گرفتن چند شات، بوران به گونه‌ای شدت یافت که دیگر نمی‌شد تحمل کرد. باد برف را از روی زمین کنده و این دانه‌ها مانند تکه‌های برش‌خورده الماس به صورت و چشم برخورد می‌کردند و دیدن را تقریبا غیرممکن می‌کردند. پس چاره‌ای جز پناه‌بردن به دیواره کناری ساختمان نبود. تیم رصدی نیز در شرایطی مساعدتر، در حال تهیه گزارش به همراه ضبط تصویر در تلسکوپ بودند. در لحظاتی حساس پس از پایان ضبط و ثبت، شرایط به گونه‌ای بغرنج شده بود که تنها به کمکی جدی نیاز بود و گویی در پنج دقیقه پایان دنیا، کمکی از راه رسید و تیم رصدی به‌سرعت به ساختمان تله‌کابین پناه بردند. در اتاق کارکنان شیفت شب خود را گرم کردند تا پایان افسانه کیوان و هرمز با خوبی و خوشی به سر برسد. شکی نیست که تنها عشق می‌تواند آدم‌ها را در کنار هم جمع کند و این عشق برای انسان می‌تواند نشانه‌ای در آسمان باشد، تا همه سختی‌ها را به جان بخرد. تفاوتی ندارد این نشانه در کدام نقطه از تاریخ رخ دهد، معنای اسطوره دهد یا علم، مهم آن است که خواندن این نشانه‌ها در آدمی زندگی را به جریان می‌اندازد و هر سختی که از جان گذر کند، یادآور این جریان فراموش‌شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.