|

دانشگاه نهاد دگرگونی است

الهام فخاری. عضو شورای اسلامی تهران

هدف آموزش نوین دانشگاهی‌ نوسازی از راه پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه، بازسازی فرهنگ، آموزش نیروی متخصص و پدیدآوردن و گسترش دانش از راه روش‌آموزی دانش‌پژوهانه (علمی) است. از‌این‌رو دانشگاه بهترین نهاد برای بهسازی فرهنگی کشور شناخته می‌شود. چون دانش‌آموختگان دانشگاهی از دانشگاه به جامعه و کار وارد می‌شوند، ویژ‌گی‌های آنها بر روند دگرگونی و پیشرفت جامعه پیامدهایی چشمگیر دارد. اگر ویژ‌گی‌های آموزنده دانشگاهی در فرایند آموزش بهبود نیافته و دچار آسیب شوند، بازتابی در مقیاس کلان و در زمینه‌های کاری خواهد داشت.
آموزش بسته به ویژگی‌های فرد، می‌تواند دشوار یا آسان انجام شود. ویژ‌گی‌های آموزنده هم بر تعامل با دیگران در بافت گروه و با توجه به زمینه فرهنگی تأثیرگذارند و هم از این فرهنگ و بافت تأثیر می‌گیرند. روشن است که شور و شوق دانستن، پرسندگی و جویند‌گی، آرمان‌ها و آرزوها، کوشش و پشتکار و آموختنِ چگونه بهتر آموختن از گروهی به گروه دیگر و از آدمی به آدم دیگر ناهمانند هستند؛ ولی چرا چنین ناهمانندی هست، موقعیت آموزنده ایرانی در این ویژگی‌ها کدام است، آیا دشواری‌ها و کاستی‌های فرهنگی‌ ایرانیان از این ناهمانندی‌ها سرچشمه می‌گیرند یا خاستگاه آن دانشگاه و چگو‌نگی زمینه‌سازی‌های آن است. چگونه می‌توان این جایگاه را بهبود بخشید؟ دانشگاه همواره ارزنده‌ترین نهاد بهبود اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی برای جامعه است و جامعه ایرانی نیازمند توجه و بازنگری به این نهاد سرنوشت‌ساز است. در فرایند آموزش اگر همه پیش‌بایسته (شرط‌)ها از‌جمله ابزارها و زیرساخت‌ها فراهم و ویژگی‌های آموزنده سازنده باشند، ولی آماج بنیادین ناهماهنگ با روند دگرگونی‌های جامعه باشد، کوشش دست‌اندرکاران آموزش (مدیران و آموزشیاران) نه‌تنها سودمند نیست، بلکه خودِ ایشان را فرسوده می‌کند. هدف آموزش بیش و پیش از همه در برنامه‌های آموزشی نمود می‌یابد، در دانشگاه انجام می‌شود و برایندهایی دارد. سرمایه‌های فرهنگی ارزنده‌ترین شایستگی‌های جوانان در جهان امروز هستند. کسب‌وکارهای چالاک و کوچک از انعطاف خوبی برای سازگاری با ناپایداری اقتصادی و نیروی کار برخوردار هستند. این گویای فرصتی تاریخی پیش‌روی جوانان به‌ویژه دختران، برای آماده‌شدن و ساختن دنیای بهتر برای همه مردمان است و نیازمند توجه به آموزش، الگوسازی و زمینه‌سازی برای کارهای نو در مرکزهای رشد دانشگاهی و غیردانشگاهی است. از‌این‌رو آگاهی از برنامه، سازمان دانشگاه، فرایند و برایندهای آموزش دانشگاهی کانون کار پژوهشگران و کنشگران اجتماعی است. امروزه برخورداری از آموزش دانشگاهی، یکی از نشانه‌های خوب‌ بود (رفاه) زندگی است. از‌این‌روی، دست‌اندرکاران دانشگاه می‌کوشند تا با پشتیبانی بهتر به دانشجو کمک کنند دوره آموزش دانشگاهی را با دستیابی به هدف‌ها بگذراند. سازمان‌های آموزشی در جهان، دگرگون شده‌اند. این دگرگونی روندی داشته که در چارچوب چهار نسل یا الگوی دانشگاهی بازشناسی شده است. آموزش دانشگاهی بازار کاری با ارزش‌های ویژه، زمینه‌ساز فرایند جامعه‌پذیری دانشگاهی و به‌کارآوری دانشِ پژوهش‌بنیاد به شمار می‌رود. گونه‌ای از دانشگاه‌های نسل سوم و چهارم با نام دانشگاه‌های کارآفرین هم بازشناخته شده‌اند. ویژگی دانشگاه کارآفرین پیوند‌زدنِ دانش نو با کار و زندگی روزمره مردم است. آغاز و انجام کار آموزش، خشنودی از ساختن و بازساختن دانش، مهارت‌ و شایستگی‌ها، ماندگاری، دستیابی به هدف‌های آموزشی و کارکرد فرد بیرون از دانشکده، برجسته‌ترین نشانه‌های درگیرشدن آموزشی و بازخوردهای سازنده به ‌شمار می‌روند. پرداختن همپا به جامعه‌پذیری دانشگاهی و بازخوردها در کنار کارآفرینی و سودآوری اقتصادی سرمایه‌گذاری در آموزش دانشگاهی، در رده‌بندی‌های دانشگاهی را می‌توان نشانه‌ای از دانشگاه به واگویی یک کل آفریننده انگارید. سودآوری و آفرینند‌گی دانشگاه‌های برتر جهان به نوآوری‌های فنی و بازرگانی بسنده نمی‌شود. پژوهشگران بر سودآفرینی و کارآفرینی اجتماعی دانشگاه‌های برتر و پردیسه‌های دانشگاهی با اشاره به یافته‌های موردکاوی دانشگاه‌ها پافشاری می‌کنند. بهبود در بازار کار و شکوفایی اقتصادی از راه نوآوری و کارآفرینی به‌ویژه بر هویت کاری-اجتماعی اثرگذار است و به از‌میان‌برداشتن نابسامانی‌های جامعه کمک خواهد کرد. پیش‌زمینه این کار بهبود و بازاندیشی در آموزش‌های رسمی و غیررسمی از راه گسترش شبکه‌ها با روش و ابزارهای ارتباط‌ اجتماعی ازجمله همایش‌ها، نمایشگاه‌ها و کارگاه‌های موضوعی و تخصصی است. با ارزیابی کارایی آموزشی و سودمندی اجتماعی-اقتصادی شبکه‌ها می‌توان زمینه کاری-آموزشی تازه‌ای برای نوآوری در آموزش کارآفرینی و بهبود سپهر کاری-اجتماعی بازشناخت. شبکه‌ها یکی از روش‌های کارای آموزش در گستره زندگی و آموختن‌ کاری-اجتماعی هم هستند. پرداختن به ارزشیابی آموزش دانشگاهی در ایران از روزن زمینه‌سازی برای کارآفرینی (اقتصادی-اجتماعی، فردی-سازمانی، سیاسی-فرهنگی، دولتی-مردمی) نه‌تنها سودمند بلکه بایسته است. این ارزشیابی به شناسایی کاستی‌ها و برنامه‌ریزی برای بهبود و دگرگونی‌های سازنده کمک می‌کند. تجربه آموزشی در دانشکده دربردارنده دو جنبه رفتارهای دانشجو و شرایط دانشگاه است. برای درگیرشدن آموزشی دانشجو دانشگاه باید زمینه‌ساز تعامل هدفمند و همکاری سازنده استاد-دانشجو، همیاری و هم‌آموزی دانشجویان با فراهم‌کردن سپهره دانشگاهی پشتیبان و چشم‌داشته‌های ارزنده، سطح بالا و روشن باشد. این درگیر‌شدن پیش‌زمینه پدیدآوری و استوارترسازی بازخوردهای سازنده و دانش‌پژوهانه، همچنین آفرینند‌گی است. درگیرشدن آموزشی یا درگیر کار آموزش‌شدن، زمینه‌ساز پیشرفت آموزشی است. نکته ارزنده این است که درگیرشدن آموزشی، بازخوردهای سازنده و آفرینند‌گی آموختنی و با به‌کارگیری برنامه آموزشی در دانشگاه دگرگونی‌پذیر هستند. این کار در بافت و با بازسازی یا نوسازی سازمان آموزشی (دانشگاه) شدنی خواهد بود. آموزش دانشگاهی سرمایه‌گذاری هر کشور برای آینده به شمار می‌رود؛ از‌این‌رو به چگو‌نگی و دگرگونی آموزش دانشگاهی همواره در برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری‌های توسعه‌ای پرداخته می‌شود. هم کشورهای توسعه‌یافته و هم کشورهای در گذار، دگرگونی‌های چشمگیری در دانشگاه‌ها را از سر می‌گذرانند که برخاسته از نیازهای جدید در آموزش اقتصاد، بازرگانی، مدیریت، اقتصاد و مدیریت آموزش هستند. امروز و آینده ما هم از دانشگاه و چگونگی آموزش دانشگاهی اثر می‌گیرد. دانشگاه تنها جایی برای جست‌وجوی دانش نیست، دانشگاه جایگاه دگرگونی و بالندگی همه‌سویه و تمرین اجتماعی نسل‌ها است. دانشگاه را نباید تنها یک نوستالژی آرمانی دید، دانشگاه نهاد بالندگی و دگرگونی است.
هدف آموزش نوین دانشگاهی‌ نوسازی از راه پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه، بازسازی فرهنگ، آموزش نیروی متخصص و پدیدآوردن و گسترش دانش از راه روش‌آموزی دانش‌پژوهانه (علمی) است. از‌این‌رو دانشگاه بهترین نهاد برای بهسازی فرهنگی کشور شناخته می‌شود. چون دانش‌آموختگان دانشگاهی از دانشگاه به جامعه و کار وارد می‌شوند، ویژ‌گی‌های آنها بر روند دگرگونی و پیشرفت جامعه پیامدهایی چشمگیر دارد. اگر ویژ‌گی‌های آموزنده دانشگاهی در فرایند آموزش بهبود نیافته و دچار آسیب شوند، بازتابی در مقیاس کلان و در زمینه‌های کاری خواهد داشت.
آموزش بسته به ویژگی‌های فرد، می‌تواند دشوار یا آسان انجام شود. ویژ‌گی‌های آموزنده هم بر تعامل با دیگران در بافت گروه و با توجه به زمینه فرهنگی تأثیرگذارند و هم از این فرهنگ و بافت تأثیر می‌گیرند. روشن است که شور و شوق دانستن، پرسندگی و جویند‌گی، آرمان‌ها و آرزوها، کوشش و پشتکار و آموختنِ چگونه بهتر آموختن از گروهی به گروه دیگر و از آدمی به آدم دیگر ناهمانند هستند؛ ولی چرا چنین ناهمانندی هست، موقعیت آموزنده ایرانی در این ویژگی‌ها کدام است، آیا دشواری‌ها و کاستی‌های فرهنگی‌ ایرانیان از این ناهمانندی‌ها سرچشمه می‌گیرند یا خاستگاه آن دانشگاه و چگو‌نگی زمینه‌سازی‌های آن است. چگونه می‌توان این جایگاه را بهبود بخشید؟ دانشگاه همواره ارزنده‌ترین نهاد بهبود اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی برای جامعه است و جامعه ایرانی نیازمند توجه و بازنگری به این نهاد سرنوشت‌ساز است. در فرایند آموزش اگر همه پیش‌بایسته (شرط‌)ها از‌جمله ابزارها و زیرساخت‌ها فراهم و ویژگی‌های آموزنده سازنده باشند، ولی آماج بنیادین ناهماهنگ با روند دگرگونی‌های جامعه باشد، کوشش دست‌اندرکاران آموزش (مدیران و آموزشیاران) نه‌تنها سودمند نیست، بلکه خودِ ایشان را فرسوده می‌کند. هدف آموزش بیش و پیش از همه در برنامه‌های آموزشی نمود می‌یابد، در دانشگاه انجام می‌شود و برایندهایی دارد. سرمایه‌های فرهنگی ارزنده‌ترین شایستگی‌های جوانان در جهان امروز هستند. کسب‌وکارهای چالاک و کوچک از انعطاف خوبی برای سازگاری با ناپایداری اقتصادی و نیروی کار برخوردار هستند. این گویای فرصتی تاریخی پیش‌روی جوانان به‌ویژه دختران، برای آماده‌شدن و ساختن دنیای بهتر برای همه مردمان است و نیازمند توجه به آموزش، الگوسازی و زمینه‌سازی برای کارهای نو در مرکزهای رشد دانشگاهی و غیردانشگاهی است. از‌این‌رو آگاهی از برنامه، سازمان دانشگاه، فرایند و برایندهای آموزش دانشگاهی کانون کار پژوهشگران و کنشگران اجتماعی است. امروزه برخورداری از آموزش دانشگاهی، یکی از نشانه‌های خوب‌ بود (رفاه) زندگی است. از‌این‌روی، دست‌اندرکاران دانشگاه می‌کوشند تا با پشتیبانی بهتر به دانشجو کمک کنند دوره آموزش دانشگاهی را با دستیابی به هدف‌ها بگذراند. سازمان‌های آموزشی در جهان، دگرگون شده‌اند. این دگرگونی روندی داشته که در چارچوب چهار نسل یا الگوی دانشگاهی بازشناسی شده است. آموزش دانشگاهی بازار کاری با ارزش‌های ویژه، زمینه‌ساز فرایند جامعه‌پذیری دانشگاهی و به‌کارآوری دانشِ پژوهش‌بنیاد به شمار می‌رود. گونه‌ای از دانشگاه‌های نسل سوم و چهارم با نام دانشگاه‌های کارآفرین هم بازشناخته شده‌اند. ویژگی دانشگاه کارآفرین پیوند‌زدنِ دانش نو با کار و زندگی روزمره مردم است. آغاز و انجام کار آموزش، خشنودی از ساختن و بازساختن دانش، مهارت‌ و شایستگی‌ها، ماندگاری، دستیابی به هدف‌های آموزشی و کارکرد فرد بیرون از دانشکده، برجسته‌ترین نشانه‌های درگیرشدن آموزشی و بازخوردهای سازنده به ‌شمار می‌روند. پرداختن همپا به جامعه‌پذیری دانشگاهی و بازخوردها در کنار کارآفرینی و سودآوری اقتصادی سرمایه‌گذاری در آموزش دانشگاهی، در رده‌بندی‌های دانشگاهی را می‌توان نشانه‌ای از دانشگاه به واگویی یک کل آفریننده انگارید. سودآوری و آفرینند‌گی دانشگاه‌های برتر جهان به نوآوری‌های فنی و بازرگانی بسنده نمی‌شود. پژوهشگران بر سودآفرینی و کارآفرینی اجتماعی دانشگاه‌های برتر و پردیسه‌های دانشگاهی با اشاره به یافته‌های موردکاوی دانشگاه‌ها پافشاری می‌کنند. بهبود در بازار کار و شکوفایی اقتصادی از راه نوآوری و کارآفرینی به‌ویژه بر هویت کاری-اجتماعی اثرگذار است و به از‌میان‌برداشتن نابسامانی‌های جامعه کمک خواهد کرد. پیش‌زمینه این کار بهبود و بازاندیشی در آموزش‌های رسمی و غیررسمی از راه گسترش شبکه‌ها با روش و ابزارهای ارتباط‌ اجتماعی ازجمله همایش‌ها، نمایشگاه‌ها و کارگاه‌های موضوعی و تخصصی است. با ارزیابی کارایی آموزشی و سودمندی اجتماعی-اقتصادی شبکه‌ها می‌توان زمینه کاری-آموزشی تازه‌ای برای نوآوری در آموزش کارآفرینی و بهبود سپهر کاری-اجتماعی بازشناخت. شبکه‌ها یکی از روش‌های کارای آموزش در گستره زندگی و آموختن‌ کاری-اجتماعی هم هستند. پرداختن به ارزشیابی آموزش دانشگاهی در ایران از روزن زمینه‌سازی برای کارآفرینی (اقتصادی-اجتماعی، فردی-سازمانی، سیاسی-فرهنگی، دولتی-مردمی) نه‌تنها سودمند بلکه بایسته است. این ارزشیابی به شناسایی کاستی‌ها و برنامه‌ریزی برای بهبود و دگرگونی‌های سازنده کمک می‌کند. تجربه آموزشی در دانشکده دربردارنده دو جنبه رفتارهای دانشجو و شرایط دانشگاه است. برای درگیرشدن آموزشی دانشجو دانشگاه باید زمینه‌ساز تعامل هدفمند و همکاری سازنده استاد-دانشجو، همیاری و هم‌آموزی دانشجویان با فراهم‌کردن سپهره دانشگاهی پشتیبان و چشم‌داشته‌های ارزنده، سطح بالا و روشن باشد. این درگیر‌شدن پیش‌زمینه پدیدآوری و استوارترسازی بازخوردهای سازنده و دانش‌پژوهانه، همچنین آفرینند‌گی است. درگیرشدن آموزشی یا درگیر کار آموزش‌شدن، زمینه‌ساز پیشرفت آموزشی است. نکته ارزنده این است که درگیرشدن آموزشی، بازخوردهای سازنده و آفرینند‌گی آموختنی و با به‌کارگیری برنامه آموزشی در دانشگاه دگرگونی‌پذیر هستند. این کار در بافت و با بازسازی یا نوسازی سازمان آموزشی (دانشگاه) شدنی خواهد بود. آموزش دانشگاهی سرمایه‌گذاری هر کشور برای آینده به شمار می‌رود؛ از‌این‌رو به چگو‌نگی و دگرگونی آموزش دانشگاهی همواره در برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری‌های توسعه‌ای پرداخته می‌شود. هم کشورهای توسعه‌یافته و هم کشورهای در گذار، دگرگونی‌های چشمگیری در دانشگاه‌ها را از سر می‌گذرانند که برخاسته از نیازهای جدید در آموزش اقتصاد، بازرگانی، مدیریت، اقتصاد و مدیریت آموزش هستند. امروز و آینده ما هم از دانشگاه و چگونگی آموزش دانشگاهی اثر می‌گیرد. دانشگاه تنها جایی برای جست‌وجوی دانش نیست، دانشگاه جایگاه دگرگونی و بالندگی همه‌سویه و تمرین اجتماعی نسل‌ها است. دانشگاه را نباید تنها یک نوستالژی آرمانی دید، دانشگاه نهاد بالندگی و دگرگونی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.