رواندرماني يك درمان زيستشناختي است
ترجمه سامان توکلی- روانپزشک
تردیدی وجود ندارد که در زمانه کنونی ما «ویزیت دارویی» مختصر دارد تبدیل به روش استاندارد طبابت در روانپزشکی میشود؛ این نوع طبابت مبتنی بر پیشفرضهایی ضمنی است؛ یکی از این پیشفرضها این است که برای دستیابی به توزیع بهینه خدمات سلامت روان روانپزشکان باید کار خود را به ویزیتهای کوتاهمدت بیماران برای درمان دارویی آنان محدود و رواندرمانی را به متخصصان دیگر واگذار کنند. پیشفرض دیگر که حتی از این هم افراطیتر است آن است که درمان دارویی بدون رواندرمانی مراقبت روانپزشکیِ خوبی است. بالاخره اینکه بسیاری از افراد که امروزه برای ویزیت دارویی یا دارودرمانی به روانپزشکان مراجعه میکنند، رواندرمانی دریافت نمیکنند. پیشفرض دیگری که بهندرت به زبان آورده میشود این است که میتوانیم درمان را به دو بُعد روانشناختی و زیستشناختی تقسیم کنیم. ما بهطور ناخواسته به مشتریان سلامت روان این را منتقل میکنیم که «ذهن» و «مغز» جدا از هم هستند و به درمانهای متفاوتی نیاز دارند. از تناقض نهفته در این جداسازی نمیتوان بهراحتی گذشت. در واقع یکی از پیشفرضهایی که در تأکید فعلی بر ویزیت دارویی مختصر وجود دارد آن است که روانپزشکی، آنچنان که اِنگِل میگفت، یک تخصص
زیستی-روانی-اجتماعی نیست. یکی از خطرات رویکرد مبتنی بر ویزیت دارویی این است که ممکن است «شخص» [-ِ بیمار] در فرایند درمان دردنشانهها نادیده گرفته بشود. سالها پیش، دکتر ویلیام اُسلر اشاره کرده است که «آنچه اهمیت بیشتر دارد آن است که بدانیم چه نوع شخصی دچار یک بیماری شده تا اینکه بدانیم یک شخص دچار چه نوع بیماریای است».
وضعیت فعلی بر آموزش هم اثرات منفی جدی دارد. اگر فعالیت دستیاران روانپزشکی در دوره رزیدنتیشان به ویزیت دارویی بیماران محدود شود، واقعا نمیتوانند بیاموزند که چطور رواندرمانی انجام بدهند. «کمیته وارسی برنامههای دستیاری» [کمیته تخصصی برای تدوین ضروریات آموزشی و انجام اعتباربخشی برنامههای دستیاری هر رشته در شورای اعتباربخشی آموزش تخصصی آمریکا
(ACGME)] آموزش دستیاران در زمینه حداقل سه شکل از رواندرمانیها را اجباری اعلام کرده است، اما این امر الزاما منجر به آن نشده است که کمیتههای آموزش دستیاری در تمام برنامههای دستیاری جلسات نظارت و سمینارهای آموزش تدریسی را اجرا کنند؛ بنابراین آموزش بسیاری از روانپزشکان فاقد هر نوع تجربه «عملی» واقعی در زمینه رواندرمانی است.
یکی از مشکلات اصلی رویکرد مبتنی بر ویزیتهای دارویی آن است که ممکن است در نتیجه آن، عوامل اقتصادی مانع از ارائه خدمات جامع روانپزشکی به بیماران شود. در اغلب شرایط، اگر یک روانپزشک در هر ساعت چهار یا پنج ویزیت دارویی انجام بدهد، درآمدی بیشتر از آن خواهد داشت تا اینکه در همان زمان یک بیمار را رواندرمانی کند؛ اما واقعا در ١٠ یا ١۵ دقیقه چقدر کار مفید میتوان انجام داد؟ پیامی که در این رویکرد به بیمار داده میشود، این پیامِ بهشدت تقلیلگرایانه است که حیات ذهنی را میتوان تنها بر اساس فیزیولوژی تبیین کرد و انتخابهای ما ثابت هستند و به وسیله قوانین شیمی تعیین شدهاند. بیماران احتمالا به آن مدل مفهومی که درمانگران میکوشند به آنان تحمیل کنند، اعتقاد ندارند. به بیان دیگر، آنان با این پیشفرض به دکترشان مراجعه نمیکنند که «مغز» و «ذهن» از هم جدا هستند و الزاما رواندرمانی و دارودرمانی را موضوعاتی جدای از هم نمیدانند. وقتی بیماران در جلسات دارودرمانی حاضر میشوند، تمایل ندارند که محتوای جلسهشان را به اثرات درمانی داروها محدود کنند. مثال بالینی زیر این نکته را نشان میدهد: خانم الف برای جلسه ٣٠دقیقهای
ویزیت دارویی به من مراجعه کرده بود. او اخیرا مصرف ونلافاکسین را شروع کرده بود. از او پرسیدم که تأثیر دارو چطور بوده است و او گفت روز قبل میخواسته با من تماس بگیرد. از او پرسیدم که برای چه موضوعی میخواست با من صحبت کند، او پاسخ داد «من باردارم». او صحبتش را ادامه داد و گفت شوهر سابقش را ملاقات کرده است تا با هم شام بخورند. حالا فهمیده که باردار شده است. او به این نتیجه رسیده بود که ملاقات با همسر سابقش برای اینکه شام با هم باشند خطای بزرگی بوده و بعد از آن شب، به او گفته که دیگر نمیخواهد او را ببیند. سپس، ادامه داد که کلیسای او سقط را مجاز نمیداند و حالا نمیداند که باید چه کار کند. شروع کردم به اینکه با او درباره اثرات دارو بر جنین در حال رشد حرف بزنم، اما او به من گفت که هنوز اصلا مصرف ونلافاکسین را شروع نکرده است. معلوم بود که اصلا فکر مصرف دارو هم در ذهنش نیست. همراه با او، الگوی قدیمیای را که در رابطههایش داشت و نمیتوانست از مردان دست بکشد، کاوش کردم و اینکه این الگوی رابطهای بارها برایش عواقب بدی داشته است. او این مشکل را پذیرفت و احساس میکرد که اینبار در تلاش برای اینکه یک رابطه ناممکن
برایش کار کند، واقعا خودش را درگیر عواقب پیشبینینشدهای کرده است. این بیمار آمده تا دکترش را ببیند و درباره مشکلاتش با او حرف بزند؛ فارغ از آنکه این مشکلات مربوط به دارو هستند یا مسائل روانشناختی. بیماران دیگری که در حال انجام رواندرمانی هستند هم تمایل دارند که درباره موضوعات مرتبط با داروهای خود بهعنوان بخشی از فرایند رواندرمانی خود صحبت کنند. روانپزشکی احتمالا در آموزش و طبابت خود افتراق بیش از حدی بین رواندرمانی و دارودرمانی قائل شده است. مهارتهای رواندرمانی در همه زمینههای روانپزشکی نیاز هستند، چراکه همان پدیدههایی که در رواندرمانی بروز میکنند -انتقال، مقاومت، انتقال متقابل، طرحواره، افکار خودآیند- در سایر زمینهها و بافتارها نیز پدیدار میشوند. همه کار بالینی در رواندرمانی بستگی به توجهی دارد که به رابطهدرمانی میشود. در «برنامه پژوهشی مشارکتی درمان افسردگی در مؤسسه ملی سلامت روان»، قدرت همپیمانی درمانی در واریانس پیامد درمان سهمی بیشتر (٢١ درصد) از خود روشدرمانی (یک درصد) داشته است.
تداوم دوپارگی ارائه خدمات سلامت روان به شکلی که روانپزشکان دارودرمانی کنند و غیرروانپزشکان رواندرمانی را انجام بدهند، مشکلاتی ذاتی دارد. در برخی عرصهها، این دو درمانگر هرگز با یکدیگر ملاقاتی ندارند و ممکن است هرگز ارتباطی با هم نداشته باشند. علاوه بر این، درمانگران ثالث [بیمهها] برای زمانی که این دو درمانگر برای ارتباط با یکدیگر در خارج از وقت ملاقات بیمار صرف کنند، پرداختی را متقبل نمیشوند و این مسئله باعث میشود درمانگران تمایلی برای هیچگونه ارتباط و همکاری با یکدیگر درباره بیمار مشترکشان نداشته باشند. همچنین، با وجود ارتباط هم عرصه درمانِ تقسیمشده [بین دارودرمانگر و رواندرمانگران] بستری مناسب برای بروز دوپارهسازی فراهم میکند. اگر بیمار از یک درمانگرش پیش آن یکی درمانگر شکایت کند، ممکن است درمانگری که شکایت را میشنود روایت بیمار را به همان صورت بپذیرد؛ درمانگری که آرمانی شده، ممکن است با بیمار علیه درمانگر دیگر که بیمار او را بیارزش میکند، وارد ائتلاف و همدستی شود.
در این زمینه درباره موضوع هزینه-اثربخشی هم زیاد صحبت میشود، اما تاکنون مطالعات بسیار اندکی در این زمینه انجام شده است. حداقل یک مطالعه نشان داده اینکه یک روانپزشک بیمار را [هم برای رواندرمانی و هم برای دارودرمانی] ببیند، هزینهاثربخشتر از آن است که دو درمانگر مختلف این کار را بکنند. درباره این موضوع به پژوهشهای بیشتری نیاز است اما در شرایط فعلی بهتر است کلیت بیمار را درمان کنیم.
*نوشته گلن اگابارد در psychiatrictimes
تردیدی وجود ندارد که در زمانه کنونی ما «ویزیت دارویی» مختصر دارد تبدیل به روش استاندارد طبابت در روانپزشکی میشود؛ این نوع طبابت مبتنی بر پیشفرضهایی ضمنی است؛ یکی از این پیشفرضها این است که برای دستیابی به توزیع بهینه خدمات سلامت روان روانپزشکان باید کار خود را به ویزیتهای کوتاهمدت بیماران برای درمان دارویی آنان محدود و رواندرمانی را به متخصصان دیگر واگذار کنند. پیشفرض دیگر که حتی از این هم افراطیتر است آن است که درمان دارویی بدون رواندرمانی مراقبت روانپزشکیِ خوبی است. بالاخره اینکه بسیاری از افراد که امروزه برای ویزیت دارویی یا دارودرمانی به روانپزشکان مراجعه میکنند، رواندرمانی دریافت نمیکنند. پیشفرض دیگری که بهندرت به زبان آورده میشود این است که میتوانیم درمان را به دو بُعد روانشناختی و زیستشناختی تقسیم کنیم. ما بهطور ناخواسته به مشتریان سلامت روان این را منتقل میکنیم که «ذهن» و «مغز» جدا از هم هستند و به درمانهای متفاوتی نیاز دارند. از تناقض نهفته در این جداسازی نمیتوان بهراحتی گذشت. در واقع یکی از پیشفرضهایی که در تأکید فعلی بر ویزیت دارویی مختصر وجود دارد آن است که روانپزشکی، آنچنان که اِنگِل میگفت، یک تخصص
زیستی-روانی-اجتماعی نیست. یکی از خطرات رویکرد مبتنی بر ویزیت دارویی این است که ممکن است «شخص» [-ِ بیمار] در فرایند درمان دردنشانهها نادیده گرفته بشود. سالها پیش، دکتر ویلیام اُسلر اشاره کرده است که «آنچه اهمیت بیشتر دارد آن است که بدانیم چه نوع شخصی دچار یک بیماری شده تا اینکه بدانیم یک شخص دچار چه نوع بیماریای است».
وضعیت فعلی بر آموزش هم اثرات منفی جدی دارد. اگر فعالیت دستیاران روانپزشکی در دوره رزیدنتیشان به ویزیت دارویی بیماران محدود شود، واقعا نمیتوانند بیاموزند که چطور رواندرمانی انجام بدهند. «کمیته وارسی برنامههای دستیاری» [کمیته تخصصی برای تدوین ضروریات آموزشی و انجام اعتباربخشی برنامههای دستیاری هر رشته در شورای اعتباربخشی آموزش تخصصی آمریکا
(ACGME)] آموزش دستیاران در زمینه حداقل سه شکل از رواندرمانیها را اجباری اعلام کرده است، اما این امر الزاما منجر به آن نشده است که کمیتههای آموزش دستیاری در تمام برنامههای دستیاری جلسات نظارت و سمینارهای آموزش تدریسی را اجرا کنند؛ بنابراین آموزش بسیاری از روانپزشکان فاقد هر نوع تجربه «عملی» واقعی در زمینه رواندرمانی است.
یکی از مشکلات اصلی رویکرد مبتنی بر ویزیتهای دارویی آن است که ممکن است در نتیجه آن، عوامل اقتصادی مانع از ارائه خدمات جامع روانپزشکی به بیماران شود. در اغلب شرایط، اگر یک روانپزشک در هر ساعت چهار یا پنج ویزیت دارویی انجام بدهد، درآمدی بیشتر از آن خواهد داشت تا اینکه در همان زمان یک بیمار را رواندرمانی کند؛ اما واقعا در ١٠ یا ١۵ دقیقه چقدر کار مفید میتوان انجام داد؟ پیامی که در این رویکرد به بیمار داده میشود، این پیامِ بهشدت تقلیلگرایانه است که حیات ذهنی را میتوان تنها بر اساس فیزیولوژی تبیین کرد و انتخابهای ما ثابت هستند و به وسیله قوانین شیمی تعیین شدهاند. بیماران احتمالا به آن مدل مفهومی که درمانگران میکوشند به آنان تحمیل کنند، اعتقاد ندارند. به بیان دیگر، آنان با این پیشفرض به دکترشان مراجعه نمیکنند که «مغز» و «ذهن» از هم جدا هستند و الزاما رواندرمانی و دارودرمانی را موضوعاتی جدای از هم نمیدانند. وقتی بیماران در جلسات دارودرمانی حاضر میشوند، تمایل ندارند که محتوای جلسهشان را به اثرات درمانی داروها محدود کنند. مثال بالینی زیر این نکته را نشان میدهد: خانم الف برای جلسه ٣٠دقیقهای
ویزیت دارویی به من مراجعه کرده بود. او اخیرا مصرف ونلافاکسین را شروع کرده بود. از او پرسیدم که تأثیر دارو چطور بوده است و او گفت روز قبل میخواسته با من تماس بگیرد. از او پرسیدم که برای چه موضوعی میخواست با من صحبت کند، او پاسخ داد «من باردارم». او صحبتش را ادامه داد و گفت شوهر سابقش را ملاقات کرده است تا با هم شام بخورند. حالا فهمیده که باردار شده است. او به این نتیجه رسیده بود که ملاقات با همسر سابقش برای اینکه شام با هم باشند خطای بزرگی بوده و بعد از آن شب، به او گفته که دیگر نمیخواهد او را ببیند. سپس، ادامه داد که کلیسای او سقط را مجاز نمیداند و حالا نمیداند که باید چه کار کند. شروع کردم به اینکه با او درباره اثرات دارو بر جنین در حال رشد حرف بزنم، اما او به من گفت که هنوز اصلا مصرف ونلافاکسین را شروع نکرده است. معلوم بود که اصلا فکر مصرف دارو هم در ذهنش نیست. همراه با او، الگوی قدیمیای را که در رابطههایش داشت و نمیتوانست از مردان دست بکشد، کاوش کردم و اینکه این الگوی رابطهای بارها برایش عواقب بدی داشته است. او این مشکل را پذیرفت و احساس میکرد که اینبار در تلاش برای اینکه یک رابطه ناممکن
برایش کار کند، واقعا خودش را درگیر عواقب پیشبینینشدهای کرده است. این بیمار آمده تا دکترش را ببیند و درباره مشکلاتش با او حرف بزند؛ فارغ از آنکه این مشکلات مربوط به دارو هستند یا مسائل روانشناختی. بیماران دیگری که در حال انجام رواندرمانی هستند هم تمایل دارند که درباره موضوعات مرتبط با داروهای خود بهعنوان بخشی از فرایند رواندرمانی خود صحبت کنند. روانپزشکی احتمالا در آموزش و طبابت خود افتراق بیش از حدی بین رواندرمانی و دارودرمانی قائل شده است. مهارتهای رواندرمانی در همه زمینههای روانپزشکی نیاز هستند، چراکه همان پدیدههایی که در رواندرمانی بروز میکنند -انتقال، مقاومت، انتقال متقابل، طرحواره، افکار خودآیند- در سایر زمینهها و بافتارها نیز پدیدار میشوند. همه کار بالینی در رواندرمانی بستگی به توجهی دارد که به رابطهدرمانی میشود. در «برنامه پژوهشی مشارکتی درمان افسردگی در مؤسسه ملی سلامت روان»، قدرت همپیمانی درمانی در واریانس پیامد درمان سهمی بیشتر (٢١ درصد) از خود روشدرمانی (یک درصد) داشته است.
تداوم دوپارگی ارائه خدمات سلامت روان به شکلی که روانپزشکان دارودرمانی کنند و غیرروانپزشکان رواندرمانی را انجام بدهند، مشکلاتی ذاتی دارد. در برخی عرصهها، این دو درمانگر هرگز با یکدیگر ملاقاتی ندارند و ممکن است هرگز ارتباطی با هم نداشته باشند. علاوه بر این، درمانگران ثالث [بیمهها] برای زمانی که این دو درمانگر برای ارتباط با یکدیگر در خارج از وقت ملاقات بیمار صرف کنند، پرداختی را متقبل نمیشوند و این مسئله باعث میشود درمانگران تمایلی برای هیچگونه ارتباط و همکاری با یکدیگر درباره بیمار مشترکشان نداشته باشند. همچنین، با وجود ارتباط هم عرصه درمانِ تقسیمشده [بین دارودرمانگر و رواندرمانگران] بستری مناسب برای بروز دوپارهسازی فراهم میکند. اگر بیمار از یک درمانگرش پیش آن یکی درمانگر شکایت کند، ممکن است درمانگری که شکایت را میشنود روایت بیمار را به همان صورت بپذیرد؛ درمانگری که آرمانی شده، ممکن است با بیمار علیه درمانگر دیگر که بیمار او را بیارزش میکند، وارد ائتلاف و همدستی شود.
در این زمینه درباره موضوع هزینه-اثربخشی هم زیاد صحبت میشود، اما تاکنون مطالعات بسیار اندکی در این زمینه انجام شده است. حداقل یک مطالعه نشان داده اینکه یک روانپزشک بیمار را [هم برای رواندرمانی و هم برای دارودرمانی] ببیند، هزینهاثربخشتر از آن است که دو درمانگر مختلف این کار را بکنند. درباره این موضوع به پژوهشهای بیشتری نیاز است اما در شرایط فعلی بهتر است کلیت بیمار را درمان کنیم.
*نوشته گلن اگابارد در psychiatrictimes
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.