|

سمپوزیوم‌های هنری؛ کارزاری همواره تعالی‌بخش برای شهرها

حسین گنجی. منتقد

سمپوزیوم‌ها نقطه تلاقی مدیران و متولیان شهری، مردمان و شهروندان شهر و هنرمندان و خالقان آثار هستند که در این تلاقی آنچه بیش از نتیجه اهمیت پیدا می‌کند و دارای ارزش است، همین تلاقی، سه‌جانبه‌گرایی و پروسه است. پروسه‌ای که در آن تا رسیدن به نتیجه که همان اثر هنری محیطی است، سه گروه مختلف می‌توانند بر سرش به گفت‌وگو بنشینند و کار و اثر هنری را از یک‌جانبه‌گرایی، سفارشی‌شدن یا خطر دستوری و ناخوانای نجات دهند. سمپوزیوم‌ها اساسا همان‌طور که از نامشان پیداست، یک بستر ایجادکننده گفت‌و‌گو هستند که به بهانه خلق اثر پیرامون یک موضوع خاص شکل می‌گیرند و به جهت همین رویارویی چندوجهی است که بدان این قابلیت را می‌دهد که از لحظه شکل‌گیری سمپوزیوم تا مادامی که اثر در محیط شهری حضور دارد، گفت‌وگو بر سر آن بی‌وقفه ادامه داشته باشد. رویدادهایی از جنس سمپوزیوم بستری را ایجاد می‌کند که سه ضلع همواره دور از هم یعنی مدیران شهری، مردمان شهر و هنرمند هر سه حس برنده‌شدن و نزدیک‌شدن و حس قرابت و آشنایی به یکدیگر پیدا کنند. البته که چنین نتیجه و خروجی‌ای خود به شکل اجرای درست سمپوزیوم و رعایت اصول و قواعد گفت‌وگو و ایجاد بستر و زمان مناسب برای رسیدن به اثر هم مرتبط خواهد بود. اما باوجوداین مدیرانی که دست به برگزاری چنین رویدادهایی می‌زنند خود را از مقام یک سفارش‌دهنده و انتخابگر صرف، خارج کرده و چه به لحاظ اقتصادی با صرفه مواجه‌اند و چه به لحاظ تنوع و به لحاظ گفتمانی به چیزی بیش از یک اثر هنری دست پیدا می‌کنند و بی‌آنکه محل قضاوت و نزاع شوند و سفارشی و دستوری رفتار کرده باشند، از هنر حمایت کرده و به نحوه درستی برای شهر نمادسازی و چهره‌سازی کرده‌اند. هنرمندی هم که در چنین رویدادی شرکت می‌کند، خود را از خلوت اندیشه‌های یک‌سونگرانه بیرون کشیده و در منظر عمومی قرار می‌دهد که در آن ضمن آنکه خود را به چالشی بزرگ دعوت کرده است، هم به گردش مالی هنر منفعت رسانده و هم وارد دیالوگ با مخاطب و بیننده عمومی اثر‌ش می‌شود و هم از فضای ایزوله گالری‌ها خود را نجات داده و به‌نوعی از گرداب تولید محتوای تکراری به سبب همین گفت‌وگو و مواجهه رهایی یافته و هم به جهت توسعه برند شخصی و نام هنری خود، دستاوردی داشته است. حضور یک اثر هنری در سطح شهر جدا از اینکه به چهره شهر جلا و معنا می‌دهد، تابلویی است همواره برافراشته به نام هنرمند که نام او را در شهر یدک می‌کشد و تبلیغ می‌کند.
مواردی که برای هر هنرمندی نگوییم آرزو اما قطعا می‌توانیم بگوییم حائز اهمیت و ارزشمند است. برای مردم یا شهروندان یک شهر نیز چنین رویدادی آورده‌های بسیاری دارد. از نجات‌یافتن فضاهای بی‌هویت و بی‌اثر شهری تا چشم‌نوازی محیط زیست‌شان تا غنی‌شدن فضایی که تا پیش از آن دچار ملال و تکرار بوده، تا اهمیتی که منظره عمومی شهر برای رشددادن خلاقیت و تفکر یک جامعه و شهروندانش می‌تواند اثرگذار باشد. مواردی که هر شهر در حال توسعه‌ای سعی دارد برای جامعه‌اش فراهم کرده و در قالب و ذیل آن شهری چشم‌نواز تلقی شود. شهرها زمانی جایی برای زندگی، محلی برای ایجاد حس تعلق و فضایی برای رشد و بالندگی می‌شوند که از هنر سرشار و از معنا و هویت ثروتمند باشند و این ثروت برای شهرها با حضور چند به اصطلاح سرمایه‌دار و ساختن چند ساختمان بلند و چشم‌خراش و به این سادگی به دست نمی‌آید. رویدادهایی از جنس سمپوزیوم‌های مجسمه‌سازی به‌نوعی کمک بزرگی به ثروتمند‌کردن مناظر و فضاهای شهری می‌کنند، کاری که انبوه مال، برج و سازه‌های بلندمرتبه، نمی‌توانند برای یک شهر آن را ایجاد کنند.
شهری می‌تواند برای مخاطب، چه شهروند و چه مسافرش، خاطره و هویت و حس تعلق ایجاد کند که چیزهایی برای تمایز و تفاوت و تفاخر داشته باشد. تمایزبخشی برای شهر امر سهل اما ممتنعی است. همان‌طور که رسیدن به یک شعر، یک اثر هنری یا یک خاطره و داستان امر پیچیده و ممتنعی است، هرچند اگر بعد از رسیدن هر کسی بگوید من‌هم می‌توانستم اما این را پیش از کار هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید. اما برای رسیدن به برج و مال بزرگ جز پول چه چیز دیگری نیاز است. شهرهای کهنسال برای گفتن حرف بسیار دارند، زیرا روایت و رویداد و ماجرا بسیار داشته‌اند که در خلال آنها هویت و هنر و معنا در آنها شکل گرفته و ساختمان خود را پیدا کرده است، اما شهرهای تازه رشدیافته، یا تازه مقصدشده، چنین غنا و دارایی‌ای ندارند و متأسفانه به همین سبب که می‌خواهند راه چندساله را یک‌دفعه طی کنند در دام ابرپروژه‌ها می‌افتند و از ظرایف شهری و دمیدن روح هنر در شهر غافل می‌شوند. همین مجرا و مبناست که برگزاری سمپوزیوم‌های هنری در شهرهای در حال توسعه و در حال مقصدشدن مثل کیش محل توجه و دارای ارزش چندباره است.
شهر به‌وسیله همین رویدادها خود را از دارایی‌های هنری و فرهنگی- هویتی برخوردار می‌کند و برای مورد بازدید قرارگرفتن و از آن مهم‌تر برای ایجاد چسبندگی و حس تعلق شخصی شهروندان به این شهر و مسافران به مقصدشان، بهانه‌ به وجود می‌آورد.
این بدیهی است که بسیاری از شهرها نه‌فقط به خاطر دارایی‌های ذاتی که به خاطر حضور و بروز هنر در آنها توانسته‌اند قشر مؤثر از سرمایه‌دار تا اهل فکر را به خود جلب و جذب کنند و اکنون به شهرهای کوچک اما برخوردار تبدیل شوند.
رویداد مجسمه و طبیعت جزیره کیش که برای بار دوم در حال برگزاری است از این زاویه و لنز نظری است دارای اهمیت و درخورتوجه. مدیرانی که در سال‌های اخیر چه در تهران، چه در کیش و چه در هر شهر ایران تصمیم به برگزاری چنین رویدادهایی گرفته‌اند، مدیرانی درخورستایش بوده‌اند، زیرا توانسته‌اند به اولین درس مدیریت که همانا تسهیلگری و از آن مهم‌تر ارزش‌آفرینی هنر برای شهر، باور کرده و در راستای آن اقدام کنند. جامعه مثل یک مزرعه است که هرچه در آن بکاری بعد می‌توانی از آن برداشت کرده و توقع داشته باشی.
وقتی هنرمند به سمت جامعه و مفهوم‌سازی برای محیط آن می‌رود و سعی می‌‌کند فضاهای خالی شهری را با زیبایی و معنا پر کند، به‌نوعی به محیطی کمک کرده است که بعدها به او می‌خواهد خوراک و تعزیه بدهد. اتمسفری که ما در آن در حال رشد هستیم، حاصل یک بده‌بستان دائمی با ماست. جامعه‌ای می‌تواند همواره در مسیر رشد باشد که بتواند جریان این بده‌بستان را روان کرده و به سمت خلق و زایش ببرد. در برکه‌ای راکد چگونه می‌توان انتظار زندگی و حیات داشت و در شهری بی‌ نمود اندیشه و زیبایی چگونه می‌توان به اندیشه و زیبایی رسید یا حتی فکر کرد.
هنرمندان از طریق رویدادهای میدانی مانند سمپوزیوم‌ها می‌توانند خود را به نگاه جامعه بکشانند و در خلال این کار وارد تعامل و گفت‌وگو با جامعه یا بهتر بگویم وارد گفت‌وگو با اتمسفر خود شوند. اگر پیرامون یک هنرمند برای او جذابیتی ندارد، اندک آن مربوط به جامعه و بیشتر آن مربوط به خود هنرمند است که نتوانسته بر محیط پیرامونی خود مؤثر باشد و آن را از رکودی که فکر می‌کند گرفتار آمده، نجات دهد. سمپوزیوم مجسمه و طبیعت کیش در دور اول خود با ۱۲ اثر و در دور دوم که این روزها در حال برگزاری است با ۱۲ اثر دیگر شکل‌دهنده ۲۴ اثر شهری خواهد شد که می‌تواند به عبارت بهتر ۲۴ بهانه جدید برای سفر به کیش را برای هر ایرانی ایجاد کند.
سمپوزیوم‌ها نقطه تلاقی مدیران و متولیان شهری، مردمان و شهروندان شهر و هنرمندان و خالقان آثار هستند که در این تلاقی آنچه بیش از نتیجه اهمیت پیدا می‌کند و دارای ارزش است، همین تلاقی، سه‌جانبه‌گرایی و پروسه است. پروسه‌ای که در آن تا رسیدن به نتیجه که همان اثر هنری محیطی است، سه گروه مختلف می‌توانند بر سرش به گفت‌وگو بنشینند و کار و اثر هنری را از یک‌جانبه‌گرایی، سفارشی‌شدن یا خطر دستوری و ناخوانای نجات دهند. سمپوزیوم‌ها اساسا همان‌طور که از نامشان پیداست، یک بستر ایجادکننده گفت‌و‌گو هستند که به بهانه خلق اثر پیرامون یک موضوع خاص شکل می‌گیرند و به جهت همین رویارویی چندوجهی است که بدان این قابلیت را می‌دهد که از لحظه شکل‌گیری سمپوزیوم تا مادامی که اثر در محیط شهری حضور دارد، گفت‌وگو بر سر آن بی‌وقفه ادامه داشته باشد. رویدادهایی از جنس سمپوزیوم بستری را ایجاد می‌کند که سه ضلع همواره دور از هم یعنی مدیران شهری، مردمان شهر و هنرمند هر سه حس برنده‌شدن و نزدیک‌شدن و حس قرابت و آشنایی به یکدیگر پیدا کنند. البته که چنین نتیجه و خروجی‌ای خود به شکل اجرای درست سمپوزیوم و رعایت اصول و قواعد گفت‌وگو و ایجاد بستر و زمان مناسب برای رسیدن به اثر هم مرتبط خواهد بود. اما باوجوداین مدیرانی که دست به برگزاری چنین رویدادهایی می‌زنند خود را از مقام یک سفارش‌دهنده و انتخابگر صرف، خارج کرده و چه به لحاظ اقتصادی با صرفه مواجه‌اند و چه به لحاظ تنوع و به لحاظ گفتمانی به چیزی بیش از یک اثر هنری دست پیدا می‌کنند و بی‌آنکه محل قضاوت و نزاع شوند و سفارشی و دستوری رفتار کرده باشند، از هنر حمایت کرده و به نحوه درستی برای شهر نمادسازی و چهره‌سازی کرده‌اند. هنرمندی هم که در چنین رویدادی شرکت می‌کند، خود را از خلوت اندیشه‌های یک‌سونگرانه بیرون کشیده و در منظر عمومی قرار می‌دهد که در آن ضمن آنکه خود را به چالشی بزرگ دعوت کرده است، هم به گردش مالی هنر منفعت رسانده و هم وارد دیالوگ با مخاطب و بیننده عمومی اثر‌ش می‌شود و هم از فضای ایزوله گالری‌ها خود را نجات داده و به‌نوعی از گرداب تولید محتوای تکراری به سبب همین گفت‌وگو و مواجهه رهایی یافته و هم به جهت توسعه برند شخصی و نام هنری خود، دستاوردی داشته است. حضور یک اثر هنری در سطح شهر جدا از اینکه به چهره شهر جلا و معنا می‌دهد، تابلویی است همواره برافراشته به نام هنرمند که نام او را در شهر یدک می‌کشد و تبلیغ می‌کند.
مواردی که برای هر هنرمندی نگوییم آرزو اما قطعا می‌توانیم بگوییم حائز اهمیت و ارزشمند است. برای مردم یا شهروندان یک شهر نیز چنین رویدادی آورده‌های بسیاری دارد. از نجات‌یافتن فضاهای بی‌هویت و بی‌اثر شهری تا چشم‌نوازی محیط زیست‌شان تا غنی‌شدن فضایی که تا پیش از آن دچار ملال و تکرار بوده، تا اهمیتی که منظره عمومی شهر برای رشددادن خلاقیت و تفکر یک جامعه و شهروندانش می‌تواند اثرگذار باشد. مواردی که هر شهر در حال توسعه‌ای سعی دارد برای جامعه‌اش فراهم کرده و در قالب و ذیل آن شهری چشم‌نواز تلقی شود. شهرها زمانی جایی برای زندگی، محلی برای ایجاد حس تعلق و فضایی برای رشد و بالندگی می‌شوند که از هنر سرشار و از معنا و هویت ثروتمند باشند و این ثروت برای شهرها با حضور چند به اصطلاح سرمایه‌دار و ساختن چند ساختمان بلند و چشم‌خراش و به این سادگی به دست نمی‌آید. رویدادهایی از جنس سمپوزیوم‌های مجسمه‌سازی به‌نوعی کمک بزرگی به ثروتمند‌کردن مناظر و فضاهای شهری می‌کنند، کاری که انبوه مال، برج و سازه‌های بلندمرتبه، نمی‌توانند برای یک شهر آن را ایجاد کنند.
شهری می‌تواند برای مخاطب، چه شهروند و چه مسافرش، خاطره و هویت و حس تعلق ایجاد کند که چیزهایی برای تمایز و تفاوت و تفاخر داشته باشد. تمایزبخشی برای شهر امر سهل اما ممتنعی است. همان‌طور که رسیدن به یک شعر، یک اثر هنری یا یک خاطره و داستان امر پیچیده و ممتنعی است، هرچند اگر بعد از رسیدن هر کسی بگوید من‌هم می‌توانستم اما این را پیش از کار هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید. اما برای رسیدن به برج و مال بزرگ جز پول چه چیز دیگری نیاز است. شهرهای کهنسال برای گفتن حرف بسیار دارند، زیرا روایت و رویداد و ماجرا بسیار داشته‌اند که در خلال آنها هویت و هنر و معنا در آنها شکل گرفته و ساختمان خود را پیدا کرده است، اما شهرهای تازه رشدیافته، یا تازه مقصدشده، چنین غنا و دارایی‌ای ندارند و متأسفانه به همین سبب که می‌خواهند راه چندساله را یک‌دفعه طی کنند در دام ابرپروژه‌ها می‌افتند و از ظرایف شهری و دمیدن روح هنر در شهر غافل می‌شوند. همین مجرا و مبناست که برگزاری سمپوزیوم‌های هنری در شهرهای در حال توسعه و در حال مقصدشدن مثل کیش محل توجه و دارای ارزش چندباره است.
شهر به‌وسیله همین رویدادها خود را از دارایی‌های هنری و فرهنگی- هویتی برخوردار می‌کند و برای مورد بازدید قرارگرفتن و از آن مهم‌تر برای ایجاد چسبندگی و حس تعلق شخصی شهروندان به این شهر و مسافران به مقصدشان، بهانه‌ به وجود می‌آورد.
این بدیهی است که بسیاری از شهرها نه‌فقط به خاطر دارایی‌های ذاتی که به خاطر حضور و بروز هنر در آنها توانسته‌اند قشر مؤثر از سرمایه‌دار تا اهل فکر را به خود جلب و جذب کنند و اکنون به شهرهای کوچک اما برخوردار تبدیل شوند.
رویداد مجسمه و طبیعت جزیره کیش که برای بار دوم در حال برگزاری است از این زاویه و لنز نظری است دارای اهمیت و درخورتوجه. مدیرانی که در سال‌های اخیر چه در تهران، چه در کیش و چه در هر شهر ایران تصمیم به برگزاری چنین رویدادهایی گرفته‌اند، مدیرانی درخورستایش بوده‌اند، زیرا توانسته‌اند به اولین درس مدیریت که همانا تسهیلگری و از آن مهم‌تر ارزش‌آفرینی هنر برای شهر، باور کرده و در راستای آن اقدام کنند. جامعه مثل یک مزرعه است که هرچه در آن بکاری بعد می‌توانی از آن برداشت کرده و توقع داشته باشی.
وقتی هنرمند به سمت جامعه و مفهوم‌سازی برای محیط آن می‌رود و سعی می‌‌کند فضاهای خالی شهری را با زیبایی و معنا پر کند، به‌نوعی به محیطی کمک کرده است که بعدها به او می‌خواهد خوراک و تعزیه بدهد. اتمسفری که ما در آن در حال رشد هستیم، حاصل یک بده‌بستان دائمی با ماست. جامعه‌ای می‌تواند همواره در مسیر رشد باشد که بتواند جریان این بده‌بستان را روان کرده و به سمت خلق و زایش ببرد. در برکه‌ای راکد چگونه می‌توان انتظار زندگی و حیات داشت و در شهری بی‌ نمود اندیشه و زیبایی چگونه می‌توان به اندیشه و زیبایی رسید یا حتی فکر کرد.
هنرمندان از طریق رویدادهای میدانی مانند سمپوزیوم‌ها می‌توانند خود را به نگاه جامعه بکشانند و در خلال این کار وارد تعامل و گفت‌وگو با جامعه یا بهتر بگویم وارد گفت‌وگو با اتمسفر خود شوند. اگر پیرامون یک هنرمند برای او جذابیتی ندارد، اندک آن مربوط به جامعه و بیشتر آن مربوط به خود هنرمند است که نتوانسته بر محیط پیرامونی خود مؤثر باشد و آن را از رکودی که فکر می‌کند گرفتار آمده، نجات دهد. سمپوزیوم مجسمه و طبیعت کیش در دور اول خود با ۱۲ اثر و در دور دوم که این روزها در حال برگزاری است با ۱۲ اثر دیگر شکل‌دهنده ۲۴ اثر شهری خواهد شد که می‌تواند به عبارت بهتر ۲۴ بهانه جدید برای سفر به کیش را برای هر ایرانی ایجاد کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.