|

امضایی برای دبیرکل

با عباس کیارستمی زیر درختان کهن

تورج صابری‌وند

وارد کوچه که می‌شوم رد آبی پلاک‌ها را دنبال می‌کنم. پلاکی که دنبالش بودم، مدرسه است. یعنی اینجا لوکیشن فیلم‌ جدیدش است؟ شباهتی به مدرسه‌هایی که پیش‌تر در فیلم‌هایش دیده‌ایم ندارد. در حیاط مدرسه سه نوجوان، ساکت، قدم می‌زنند. نابازیگرانی که قرار است روزی همایون ارشادی شوند؟ از بابای مدرسه کیارستمی را می‌‌پرسم. نمی‌شناسد. بیشتر فکر می‌کند: «آهان، اون کارگردان رو می‌گی؟» ناظم مدرسه با شنیدن نام کیارستمی نزدیک می‌آید، مدیر مدرسه هم وارد گفت‌وگو می‌شود. می‌گوید چند خانه آن‌سوتر، در انتهای کوچه بن‌بست خانه‌ای است که روی زنگش نوشته: کیارستمی... نه مدرسه لوکیشن بود و نه آن سه پسر، همایون ارشادی. توی بن‌بست هیچ هوش سرشاری نمی‌خواهد تا حدس بزنی خانه او کجاست. خانه‌ای با آجرهایی ساده و قدیمی که هیچ‌چیز خاصی ندارد و همین آن را خاص کرده است. نامه‌هایی برای کارگردان «پنج»، روی پله سومِ پلاک چهار، اطمینانم می‌دهد درست آمده‌ام. سعی می‌کنم کنجکاوی‌ام را برای دیدن نام و نشان فرستنده‌ها پنهان کنم. کسی پشت سر با صدایی آشنا می‌گوید «با کسی کار دارید؟» عباس کیارستمی است، زیر درختانِ کهنسال، با عینک و شالِ همیشگی بر گردن. نامه‌ها را هم زیر درخت بردم و احوال‌پرسی. بعد از پارکینگی تاریک، به استودیوا‌ش رسیدیم. یکی عکس ادیت می‌کرد و دیگری حرفی نمی‌زد. نیمکتی خالی و تعارف که بنشینم. بر دیوارهای استودیو، فقط سه عکس بزرگ‌ از مجموعه برف دیده می‌شود. آقای کارگردان از کتری‌ برقی، آب‌جوشی در فنجانی کوچک می‌ریزد و با یکی از سه چای‌کیسه‌ای روی میز به قول خودش «چای استودیویی» درست می‌کند.
حواس‌اش به مرد جوان و عکسی که ویرایش‌ می‌کند است. همزمان در مورد اینکه چرا می‌خواهد کارت پستال‌های «اعتراض مردمی» را برای ارسال به دبیرکل سازمان ملل امضا کند، می‌گوید: «خیلی وارد کارهای این شکلی نمی‌شوم، اما این موضوعی است که نمی‌توان «نه» گفت... » این شبیه پاسخی است که بسیاری از شخصیت‌های فرهنگی و هنری، وقتی کارت‌ پستال‌های اعتراض مردمی را امضا می‌کنند، می‌گویند. سوم آذر است و ادامه حرف‌هایش نشان می‌دهد که هنوز خبر توافق بزرگ ژنو را نشنیده. سرتیتر خبرها را که می‌گویم، یاد چند سال پیش می‌افتد: «داشتیم همین‌جا کار می‌کردیم که دوستی آمد و با هیجان گفت ساختمان‌های آمریکا را زده‌اند» اصرار و تکرار خبرِ ریختن برج‌های تجارت‌ جهانی نتوانسته بود توجه‌اش را جلب کند و چند روز بعد در خانه یک دوست، خبر 11سپتامبر را ‌شنیده بود. آن روزها شبکه‌های تلویزیونی، مدام برخورد هواپیماهای بن‌لادن و فروریختن‌ برج‌های دوقلو را نشان می‌دادند و کیارستمی از آن همه تصویر ـ که آیکون شده‌اند و سوژه گرافیست‌ها و فیلم‌سازها ـ تنها از تصویر سقوط یک آدم از برج‌های منهتن حرف می‌زند و دیگر هیچ.
به جوانی که حرف نمی‌زند با لبخند می‌گوید: «بنشین خب، جوری ایستادی که انگار توی سالن انتظار پزشکی ایستاده‌ای» یاد بیمارانی که در انتظار داروهایی که به خاطر تحریم بانکی در انتظار طولانی هستند می‌افتم. دفترم را باز می‌کنم تا یکی از کارت پستال‌های «اعتراض مردمی» را به برنده نخل طلای کن که روزی گرافیست بود بدهم. کارت‌پستال‌ را که می‌بیند، می‌پرسد: «کی کشیده؟» سوالی که احمدرضا احمدی هم با همین اصطلاح پرسید: «کی براتون کشیده؟» احمدرضا احمدی شاعر و دوست سال‌های دور عباس کیارستمی است، سال‌هایی که در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان همکار بودند.
آقای کارگردان برای امضای کارت سراغ خودکاری را می‌گیرد که با بقیه کارت‌های امضاشده، هماهنگ باشد. من چرا به فکرش نبودم؟ روان‌نویسی را که از پیش در جیب داشتم، می‌دهم. نام‌اش را به لاتین می‌نویسد و بعد فارسی، بدونِ نقطه. همان‌طور که پیش از این هم سیدمحمد خاتمی، اصغر فرهادی، آیدین آغداشلو، رضا کیانیان، فائزه هاشمی، پرویز کلانتری و... امضا کرده بودند. امضاهایی که قرار است روی کارت پستال‌ها برای «بان کی مون» و در اعتراض به تحریم دارویی فرستاده شود. دفتر تلفن‌اش را باز می‌کند. نام و شماره چند نفری را می‌گوید. داریوش شایگان. چند صفحه ورق می‌زند: صفحه هـ دو چشم را باز می‌‎کند: هـدیه تهرانی و همایون ارشادی. بعد تفألی به دفتر تلفنش می‌زند: «دکتر صنعتی را می‌شناسی؟ فریده گل‌خو رو چطور؟» فرشید مثقالی را نمی‌پرسد، شماره‌اش را می‌خواند فقط. نام چند نفر دیگر را هم می‌پرسد که سراغ‌شان رفته‌ایم یا نه. سه‌شنبه آنها را خواهد دید، چند کارت پستال می‌گیرد تا به امضای آنها هم برساند. خداحافظی می‌کنیم. هفته دیگر سراغ کارت‌ها را می‌گیرم.
وارد کوچه که می‌شوم رد آبی پلاک‌ها را دنبال می‌کنم. پلاکی که دنبالش بودم، مدرسه است. یعنی اینجا لوکیشن فیلم‌ جدیدش است؟ شباهتی به مدرسه‌هایی که پیش‌تر در فیلم‌هایش دیده‌ایم ندارد. در حیاط مدرسه سه نوجوان، ساکت، قدم می‌زنند. نابازیگرانی که قرار است روزی همایون ارشادی شوند؟ از بابای مدرسه کیارستمی را می‌‌پرسم. نمی‌شناسد. بیشتر فکر می‌کند: «آهان، اون کارگردان رو می‌گی؟» ناظم مدرسه با شنیدن نام کیارستمی نزدیک می‌آید، مدیر مدرسه هم وارد گفت‌وگو می‌شود. می‌گوید چند خانه آن‌سوتر، در انتهای کوچه بن‌بست خانه‌ای است که روی زنگش نوشته: کیارستمی... نه مدرسه لوکیشن بود و نه آن سه پسر، همایون ارشادی. توی بن‌بست هیچ هوش سرشاری نمی‌خواهد تا حدس بزنی خانه او کجاست. خانه‌ای با آجرهایی ساده و قدیمی که هیچ‌چیز خاصی ندارد و همین آن را خاص کرده است. نامه‌هایی برای کارگردان «پنج»، روی پله سومِ پلاک چهار، اطمینانم می‌دهد درست آمده‌ام. سعی می‌کنم کنجکاوی‌ام را برای دیدن نام و نشان فرستنده‌ها پنهان کنم. کسی پشت سر با صدایی آشنا می‌گوید «با کسی کار دارید؟» عباس کیارستمی است، زیر درختانِ کهنسال، با عینک و شالِ همیشگی بر گردن. نامه‌ها را هم زیر درخت بردم و احوال‌پرسی. بعد از پارکینگی تاریک، به استودیوا‌ش رسیدیم. یکی عکس ادیت می‌کرد و دیگری حرفی نمی‌زد. نیمکتی خالی و تعارف که بنشینم. بر دیوارهای استودیو، فقط سه عکس بزرگ‌ از مجموعه برف دیده می‌شود. آقای کارگردان از کتری‌ برقی، آب‌جوشی در فنجانی کوچک می‌ریزد و با یکی از سه چای‌کیسه‌ای روی میز به قول خودش «چای استودیویی» درست می‌کند.
حواس‌اش به مرد جوان و عکسی که ویرایش‌ می‌کند است. همزمان در مورد اینکه چرا می‌خواهد کارت پستال‌های «اعتراض مردمی» را برای ارسال به دبیرکل سازمان ملل امضا کند، می‌گوید: «خیلی وارد کارهای این شکلی نمی‌شوم، اما این موضوعی است که نمی‌توان «نه» گفت... » این شبیه پاسخی است که بسیاری از شخصیت‌های فرهنگی و هنری، وقتی کارت‌ پستال‌های اعتراض مردمی را امضا می‌کنند، می‌گویند. سوم آذر است و ادامه حرف‌هایش نشان می‌دهد که هنوز خبر توافق بزرگ ژنو را نشنیده. سرتیتر خبرها را که می‌گویم، یاد چند سال پیش می‌افتد: «داشتیم همین‌جا کار می‌کردیم که دوستی آمد و با هیجان گفت ساختمان‌های آمریکا را زده‌اند» اصرار و تکرار خبرِ ریختن برج‌های تجارت‌ جهانی نتوانسته بود توجه‌اش را جلب کند و چند روز بعد در خانه یک دوست، خبر 11سپتامبر را ‌شنیده بود. آن روزها شبکه‌های تلویزیونی، مدام برخورد هواپیماهای بن‌لادن و فروریختن‌ برج‌های دوقلو را نشان می‌دادند و کیارستمی از آن همه تصویر ـ که آیکون شده‌اند و سوژه گرافیست‌ها و فیلم‌سازها ـ تنها از تصویر سقوط یک آدم از برج‌های منهتن حرف می‌زند و دیگر هیچ.
به جوانی که حرف نمی‌زند با لبخند می‌گوید: «بنشین خب، جوری ایستادی که انگار توی سالن انتظار پزشکی ایستاده‌ای» یاد بیمارانی که در انتظار داروهایی که به خاطر تحریم بانکی در انتظار طولانی هستند می‌افتم. دفترم را باز می‌کنم تا یکی از کارت پستال‌های «اعتراض مردمی» را به برنده نخل طلای کن که روزی گرافیست بود بدهم. کارت‌پستال‌ را که می‌بیند، می‌پرسد: «کی کشیده؟» سوالی که احمدرضا احمدی هم با همین اصطلاح پرسید: «کی براتون کشیده؟» احمدرضا احمدی شاعر و دوست سال‌های دور عباس کیارستمی است، سال‌هایی که در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان همکار بودند.
آقای کارگردان برای امضای کارت سراغ خودکاری را می‌گیرد که با بقیه کارت‌های امضاشده، هماهنگ باشد. من چرا به فکرش نبودم؟ روان‌نویسی را که از پیش در جیب داشتم، می‌دهم. نام‌اش را به لاتین می‌نویسد و بعد فارسی، بدونِ نقطه. همان‌طور که پیش از این هم سیدمحمد خاتمی، اصغر فرهادی، آیدین آغداشلو، رضا کیانیان، فائزه هاشمی، پرویز کلانتری و... امضا کرده بودند. امضاهایی که قرار است روی کارت پستال‌ها برای «بان کی مون» و در اعتراض به تحریم دارویی فرستاده شود. دفتر تلفن‌اش را باز می‌کند. نام و شماره چند نفری را می‌گوید. داریوش شایگان. چند صفحه ورق می‌زند: صفحه هـ دو چشم را باز می‌‎کند: هـدیه تهرانی و همایون ارشادی. بعد تفألی به دفتر تلفنش می‌زند: «دکتر صنعتی را می‌شناسی؟ فریده گل‌خو رو چطور؟» فرشید مثقالی را نمی‌پرسد، شماره‌اش را می‌خواند فقط. نام چند نفر دیگر را هم می‌پرسد که سراغ‌شان رفته‌ایم یا نه. سه‌شنبه آنها را خواهد دید، چند کارت پستال می‌گیرد تا به امضای آنها هم برساند. خداحافظی می‌کنیم. هفته دیگر سراغ کارت‌ها را می‌گیرم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.