موزههای ریاستجمهوری و اهمیت جغرافیای فرهنگی
احمد محیططباطبایی.رئیس کمیته ملی موزههای ایران (ایکوم)
در بسیاری از کشورها که منصب ریاستجمهوری وجود دارد و بهخصوص از این زاویه که یک کشور توسعهیافته فرهنگی باشد، رؤسای جمهور بعد از اتمام دوره خودشان برای اینکه اسناد و مدارک مربوط به دوره ریاستشان و همچنین اتفاقات و رویدادهایی را که در ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در دوره آنها رخ داده، به نوعی بتوانند با زاویه نگاه خودشان تحریر کرده و در اختیار مخاطبان قرار دهند، بنیادهای فرهنگی را تشکیل میدهند که به شکل موزه فعالیت میکنند.
موزههای ریاستجمهوری در اغلب کشورهای جهان لزوما نه به شکل واحد و کنار یکدیگر بلکه اغلب به این شکل هستند که هر رئیسجمهوری به صورت مستقل و بیشتر در زادگاه خودش چنین فضایی را ایجاد میکند.
این بنیادها مکانهایی هستند که از هدایای آن شخص در دوره مسئولیتش تا تأثیرات و رویدادهایی را که در دوره ریاستجمهوری او اتفاق افتاده در معرض دید و بهرهبرداری مخاطبان قرار میدهند و به نوعی دریچهای مشخص از زاویه دید ریاستجمهوری به آن دوره مهم تاریخی در کشور تبدیل میشوند. البته عنوان موزه هم به اینگونه فضاهای فرهنگی اطلاق میشود.
موزههای ریاستجمهوری به صورت معمول هم مدارک و اسناد آن دوره را به شکل حقیقی به نمایش میگذارند و هم به صورت روایی و در قالب و شکلهای متفاوت و جدید آنها را در اختیار مخاطبان قرار میدهند.
در کشور ما با وجود اینکه کمتر از چهار دهه از عمر جمهوری اسلامی میگذرد، شاهد موزههای ریاستجمهوری در همین زمان کوتاه بودهایم. برخی از رؤسای جمهوری موزه خود را در شهرهای زادگاهشان فعال کردهاند و به این شکل همین فضاها به نوعی به فضاهای فرهنگی آن شهرها تبدیل شده و بدل به بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی این شهرها شدهاند. از این نمونهها میتوان به موزه آقای هاشمیرفسنجانی اشاره کرد که در شهر رفسنجان راهاندازی شده است. همچنین بخشی از هدایای مربوط به دوره ریاستجمهوری مقام معظم رهبری نیز امروزه در موزه آستان قدس رضوی و در شهر مشهد قرار گرفته است.
البته مثلا درباره اشخاصی همچون شهید رجایی نیز فضایی که خلق شده و در خانه خودش خانهموزهای به یاد او ساخته شده نیز تقریبا چنین کارکردی دارد و تا حدی نقش موزه ریاستجمهوری آن دوره را ایفا میکند.
موزه ریاستجمهوری آقای خاتمی در تهران هرچند به دلایل مختلف هنوز در معرض استفاده عموم قرار نگرفته اما به لحاظ ویژگیهای موزهای شامل همین موارد است.
با مروری بر کارکرد و نوع فعالیت این موزهها تاکنون میتوانیم به این تحلیل برسیم که برای ریاستجمهوری کنونی کشور جناب آقای روحانی برای راهاندازی و ایجاد موزه دوره خود شاید بهترین جایی که میتوانست بدل به موزه و بنیاد مربوط به فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی ایشان شود، شهر زادگاهش سرخه در استان سمنان باشد.
راهاندازی موزه ریاستجمهوری آقای روحانی در چنین شهر کوچکی یک حوزه فرهنگی جدید و بسیار مهم ایجاد کرده و یک افزایش در بخش فعالیتهای فرهنگی و معرفی شهر سرخه را که موطن ایشان بوده، به دنبال خواهد داشت. دقیقا مشابه موزه آقای هاشمیرفسنجانی در شهر رفسنجان استان کرمان.
البته و طبیعتا رئیسجمهور کنونی در تهران هم میتواند موزهای را راهاندازی کند اما فراموش نکنیم که حُسن و ویژگی قضیه چه در ایران و چه در سایر نقاط دنیا در رابطه با موزههای ریاستجمهوری همیشه این بوده که موزههای متفرقه و چندگانه در ارتباط با مخاطبان گوناگون در حوزه آنچه به گذشته و فعالیتهای هریک از این بزرگان مربوط میشود را شاهد باشیم. به همین خاطر و براساس اصول و تجربههای دیگر کشورهای دنیا در زمینه راهاندازی موزههای ریاستجمهوری از ایجاد یک موزه واحد برای همه رؤسای جمهوری باید پرهیز کرد.
بهخصوص آنکه گستردگی این موزهها و فعالیتشان در جغرافیاهای گوناگون زادگاهی رؤسای جمهور اثرات و تأثیرگذاری مثبت و مفیدی برای فرهنگ ملی و عمومی کشور خواهد داشت و هم شهرهای زادگاه رؤسای جمهور بدل به یک نقطه عطف تاریخی و فرهنگی میشود و هم نگاههای ملی را به سمت این شهرها جذب میکند.
در بسیاری از کشورها که منصب ریاستجمهوری وجود دارد و بهخصوص از این زاویه که یک کشور توسعهیافته فرهنگی باشد، رؤسای جمهور بعد از اتمام دوره خودشان برای اینکه اسناد و مدارک مربوط به دوره ریاستشان و همچنین اتفاقات و رویدادهایی را که در ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در دوره آنها رخ داده، به نوعی بتوانند با زاویه نگاه خودشان تحریر کرده و در اختیار مخاطبان قرار دهند، بنیادهای فرهنگی را تشکیل میدهند که به شکل موزه فعالیت میکنند.
موزههای ریاستجمهوری در اغلب کشورهای جهان لزوما نه به شکل واحد و کنار یکدیگر بلکه اغلب به این شکل هستند که هر رئیسجمهوری به صورت مستقل و بیشتر در زادگاه خودش چنین فضایی را ایجاد میکند.
این بنیادها مکانهایی هستند که از هدایای آن شخص در دوره مسئولیتش تا تأثیرات و رویدادهایی را که در دوره ریاستجمهوری او اتفاق افتاده در معرض دید و بهرهبرداری مخاطبان قرار میدهند و به نوعی دریچهای مشخص از زاویه دید ریاستجمهوری به آن دوره مهم تاریخی در کشور تبدیل میشوند. البته عنوان موزه هم به اینگونه فضاهای فرهنگی اطلاق میشود.
موزههای ریاستجمهوری به صورت معمول هم مدارک و اسناد آن دوره را به شکل حقیقی به نمایش میگذارند و هم به صورت روایی و در قالب و شکلهای متفاوت و جدید آنها را در اختیار مخاطبان قرار میدهند.
در کشور ما با وجود اینکه کمتر از چهار دهه از عمر جمهوری اسلامی میگذرد، شاهد موزههای ریاستجمهوری در همین زمان کوتاه بودهایم. برخی از رؤسای جمهوری موزه خود را در شهرهای زادگاهشان فعال کردهاند و به این شکل همین فضاها به نوعی به فضاهای فرهنگی آن شهرها تبدیل شده و بدل به بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی این شهرها شدهاند. از این نمونهها میتوان به موزه آقای هاشمیرفسنجانی اشاره کرد که در شهر رفسنجان راهاندازی شده است. همچنین بخشی از هدایای مربوط به دوره ریاستجمهوری مقام معظم رهبری نیز امروزه در موزه آستان قدس رضوی و در شهر مشهد قرار گرفته است.
البته مثلا درباره اشخاصی همچون شهید رجایی نیز فضایی که خلق شده و در خانه خودش خانهموزهای به یاد او ساخته شده نیز تقریبا چنین کارکردی دارد و تا حدی نقش موزه ریاستجمهوری آن دوره را ایفا میکند.
موزه ریاستجمهوری آقای خاتمی در تهران هرچند به دلایل مختلف هنوز در معرض استفاده عموم قرار نگرفته اما به لحاظ ویژگیهای موزهای شامل همین موارد است.
با مروری بر کارکرد و نوع فعالیت این موزهها تاکنون میتوانیم به این تحلیل برسیم که برای ریاستجمهوری کنونی کشور جناب آقای روحانی برای راهاندازی و ایجاد موزه دوره خود شاید بهترین جایی که میتوانست بدل به موزه و بنیاد مربوط به فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی ایشان شود، شهر زادگاهش سرخه در استان سمنان باشد.
راهاندازی موزه ریاستجمهوری آقای روحانی در چنین شهر کوچکی یک حوزه فرهنگی جدید و بسیار مهم ایجاد کرده و یک افزایش در بخش فعالیتهای فرهنگی و معرفی شهر سرخه را که موطن ایشان بوده، به دنبال خواهد داشت. دقیقا مشابه موزه آقای هاشمیرفسنجانی در شهر رفسنجان استان کرمان.
البته و طبیعتا رئیسجمهور کنونی در تهران هم میتواند موزهای را راهاندازی کند اما فراموش نکنیم که حُسن و ویژگی قضیه چه در ایران و چه در سایر نقاط دنیا در رابطه با موزههای ریاستجمهوری همیشه این بوده که موزههای متفرقه و چندگانه در ارتباط با مخاطبان گوناگون در حوزه آنچه به گذشته و فعالیتهای هریک از این بزرگان مربوط میشود را شاهد باشیم. به همین خاطر و براساس اصول و تجربههای دیگر کشورهای دنیا در زمینه راهاندازی موزههای ریاستجمهوری از ایجاد یک موزه واحد برای همه رؤسای جمهوری باید پرهیز کرد.
بهخصوص آنکه گستردگی این موزهها و فعالیتشان در جغرافیاهای گوناگون زادگاهی رؤسای جمهور اثرات و تأثیرگذاری مثبت و مفیدی برای فرهنگ ملی و عمومی کشور خواهد داشت و هم شهرهای زادگاه رؤسای جمهور بدل به یک نقطه عطف تاریخی و فرهنگی میشود و هم نگاههای ملی را به سمت این شهرها جذب میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.