درنگی بر فیلم تازه «وودی آلن»
دیروز و امروز یاسمین
سلماز موگویی
«اگر فیلم من یک نفر بیشتر را دچار احساس فلاکت کند، فکر میکنم که کارم را انجام دادهام» (وودی آلن، نیویورک تایمز، آوریل ۱۹۷۹). 34 سال از ادای این جمله گذشته و وودی آلن با ساخت «یاسمین آبی» یادآور میشود که هنوز بر عهد خود با بینندهاش باقی است. آلن بیننده را به صرف یک طنز سیاه و مضحک دعوت میکند. او صحنه را آماده کرده و این بار دوربینش را مقابل فلاکت زنی «کیت بلانشت» از طبقه مرفه اجتماع میگذارد. با فلشبکهای متعدد، بیننده آلن، در آنسوی دوربین، بین دنیای «یاسمین دیروز» و «یاسمین امروز» تاب میخورد. به اوج که میرود با یاسمین مرفه دیروز و به زیر که میشود با یاسمین ورشکسته امروز آشنا میشود. یاسمینِ امروز با تهماندهای از زندگی مرفه دیروزش در نیویورک، برای شروع زندگی جدیدی با خواهرش جینجر «سالی هاوکینز» به سانفرانسیسکو میرود. او حالا زنی ورشکسته و تنهاست که همسر میلیونر و بانفوذ خود را با تمام داراییاش از دست داده است. از دوستان متمول روزهای خوشی خبری نیست و دست آخر تنها فرزندش مایل به دیدار با او نیست. رویارویی با واقعیت یا دلکندن از روزگار خوش گذشته برای یاسمین آنقدر دشوار و دردآور است که با
غوطهخوردن در گذشته سعی بر فاصلهگرفتن از امروز خود دارد و گاه این فاصله را، با بازگوکردن گذشتهاش برای یک غریبه میسر میکند. او در قسمت درجه یک هواپیما مینشیند و تمام مسیر نیویورک تا سانفرانسیسکو را با به تصویرکشیدنِ زندگی خود برای پیرزنی طی میکند. چمدان لویی ویتان خود را تحویل میگیرد، پالتوی پوست شانلگرانقیمت خود را به تن میکند و در یکی از محلههای فقیر شهر سانفرانسیسکو با دری بسته روبهرو میشود. از اینجا به بعد «امروز» یاسمین است که آغاز میشود و نه فقط یاسمین که بیننده هم مجبور به مقایسه زندگی خوشآبورنگ دیروز او با زندگی تباهشده امروزش میشود. این مقایسه به همین جا ختم نمیشود. حالا نهفقط جینجر که زندگی او بهعنوان نقطه مقابل، روبهروی یاسمین قرار میگیرد. جینجر تنها کسی است که از دیدار یاسمین خوشحال میشود. تنها کسی که او را برای وجود خودش دوست داشته و دارد. خواهر پرمدعا و نامهربانش را گاه حتی تحسین میکند و شاید تنها کسی است که بیانتظار به او محبت میکند. جینجر به اندازه یاسمین زیبا و خوشلباس نیست، برخلاف یاسمین به دانشگاه نرفته، در رشته انسانشناسی تحصیل نکرده و باز هم
برخلاف یاسمین تظاهر به هیچ داشته و نداشتهای نمیکند. زندگی جینجر در داشتن به دو فرزند، یک نامزد، شغلی در یک سوپرمارکت و حضورش فقط در «امروز» خلاصه میشود. او بهراحتی گرفتار مهربانی و لبخند میشود، گول میخورد، اشتباه میکند، بلند میشود، همچنان میتواند بخندد، ساده زندگی کند و راضی باشد. یاسمین اما به دنبال داشتههای ازدسترفته، با دستیازیدن بر شگردهای قدیمی، سعی در بازگشت به طبقه بالای جامعه پیرامونش را دارد. نتیجه اما چیزی ورای تحمل ذهنی و روحی یاسمین است، روحی که آمادگی برای شروعی دوباره ندارد. فیلم «یاسمین آبی» کاویدنِ ارزشهای زندگی طبقه مرفه یک جامعه و رسیدن به ارزشهای سخیف مردمی از طبقه بهاصطلاح بالای جامعه مدرن امروزی است که فلاکت آن را بیهیچ نقصی به تصویر میکشد و این تصویر با بازی خیرهکننده کیت بلانشت کامل میشود. «یاسمین آبی» شاید زندهکننده خاطره فیلم «اتوبوسی بهنام هوس» باشد اما بازی کیت بلانشت بیشک تجربهای جدید برای دوستداران فیلمهای وودی آلن است.
«اگر فیلم من یک نفر بیشتر را دچار احساس فلاکت کند، فکر میکنم که کارم را انجام دادهام» (وودی آلن، نیویورک تایمز، آوریل ۱۹۷۹). 34 سال از ادای این جمله گذشته و وودی آلن با ساخت «یاسمین آبی» یادآور میشود که هنوز بر عهد خود با بینندهاش باقی است. آلن بیننده را به صرف یک طنز سیاه و مضحک دعوت میکند. او صحنه را آماده کرده و این بار دوربینش را مقابل فلاکت زنی «کیت بلانشت» از طبقه مرفه اجتماع میگذارد. با فلشبکهای متعدد، بیننده آلن، در آنسوی دوربین، بین دنیای «یاسمین دیروز» و «یاسمین امروز» تاب میخورد. به اوج که میرود با یاسمین مرفه دیروز و به زیر که میشود با یاسمین ورشکسته امروز آشنا میشود. یاسمینِ امروز با تهماندهای از زندگی مرفه دیروزش در نیویورک، برای شروع زندگی جدیدی با خواهرش جینجر «سالی هاوکینز» به سانفرانسیسکو میرود. او حالا زنی ورشکسته و تنهاست که همسر میلیونر و بانفوذ خود را با تمام داراییاش از دست داده است. از دوستان متمول روزهای خوشی خبری نیست و دست آخر تنها فرزندش مایل به دیدار با او نیست. رویارویی با واقعیت یا دلکندن از روزگار خوش گذشته برای یاسمین آنقدر دشوار و دردآور است که با
غوطهخوردن در گذشته سعی بر فاصلهگرفتن از امروز خود دارد و گاه این فاصله را، با بازگوکردن گذشتهاش برای یک غریبه میسر میکند. او در قسمت درجه یک هواپیما مینشیند و تمام مسیر نیویورک تا سانفرانسیسکو را با به تصویرکشیدنِ زندگی خود برای پیرزنی طی میکند. چمدان لویی ویتان خود را تحویل میگیرد، پالتوی پوست شانلگرانقیمت خود را به تن میکند و در یکی از محلههای فقیر شهر سانفرانسیسکو با دری بسته روبهرو میشود. از اینجا به بعد «امروز» یاسمین است که آغاز میشود و نه فقط یاسمین که بیننده هم مجبور به مقایسه زندگی خوشآبورنگ دیروز او با زندگی تباهشده امروزش میشود. این مقایسه به همین جا ختم نمیشود. حالا نهفقط جینجر که زندگی او بهعنوان نقطه مقابل، روبهروی یاسمین قرار میگیرد. جینجر تنها کسی است که از دیدار یاسمین خوشحال میشود. تنها کسی که او را برای وجود خودش دوست داشته و دارد. خواهر پرمدعا و نامهربانش را گاه حتی تحسین میکند و شاید تنها کسی است که بیانتظار به او محبت میکند. جینجر به اندازه یاسمین زیبا و خوشلباس نیست، برخلاف یاسمین به دانشگاه نرفته، در رشته انسانشناسی تحصیل نکرده و باز هم
برخلاف یاسمین تظاهر به هیچ داشته و نداشتهای نمیکند. زندگی جینجر در داشتن به دو فرزند، یک نامزد، شغلی در یک سوپرمارکت و حضورش فقط در «امروز» خلاصه میشود. او بهراحتی گرفتار مهربانی و لبخند میشود، گول میخورد، اشتباه میکند، بلند میشود، همچنان میتواند بخندد، ساده زندگی کند و راضی باشد. یاسمین اما به دنبال داشتههای ازدسترفته، با دستیازیدن بر شگردهای قدیمی، سعی در بازگشت به طبقه بالای جامعه پیرامونش را دارد. نتیجه اما چیزی ورای تحمل ذهنی و روحی یاسمین است، روحی که آمادگی برای شروعی دوباره ندارد. فیلم «یاسمین آبی» کاویدنِ ارزشهای زندگی طبقه مرفه یک جامعه و رسیدن به ارزشهای سخیف مردمی از طبقه بهاصطلاح بالای جامعه مدرن امروزی است که فلاکت آن را بیهیچ نقصی به تصویر میکشد و این تصویر با بازی خیرهکننده کیت بلانشت کامل میشود. «یاسمین آبی» شاید زندهکننده خاطره فیلم «اتوبوسی بهنام هوس» باشد اما بازی کیت بلانشت بیشک تجربهای جدید برای دوستداران فیلمهای وودی آلن است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.