|

ماندلا رفت تا جاودانه شود

فریدون مجلسی . تحلیلگر روابط بین‌الملل

چه رازی در او نهفته بود که اینچنین جهان را شیفته کرد و ملتش را ستایشگر و قدردان برجای نهاد. چرا چنین محترم بود؛ آیا گذشتش مسیحاگونه بود؟ به نظر من بسیار عقلانی بود. وقتی به پیشینه و مبارزات و پایداری‌ها و عدالت‌خواهی و اعتدالگرایی‌اش می‌نگریم، جز عقلانیت نمی‌بینیم. در یادداشتی که چند روز پیش در جای دیگر، درباره‌اش نوشتم، گاهی بخشش نیز در خود انتقامی تلخ به همراه دارد! اما نه آن نوع انتقام سخیف و کینه‌توزانه که ممکن است به ذهنی ساده‌اندیش خطور کند! بگذارید همان عبارت را تکرار کنم: «ماندلا انتقامجو نبود! یا شاید بود! با آنهایی که او را به دلیل مبارزه‌ای حق‌طلبانه و آزادیخواهانه و برابری‌جویانه با شقاوت رنج دادند و 27سال در زندان نگاه داشتند، رفتاری کرد که شاید شکنجه‌ای پایان‌ناپذیر در دل خود نهفته داشت، هرچند ماندلا در دلش خواهان تحمیل چنان رنجی نیز نبود.
آنان را شرمسار کرد و شرمساری دردناک است! دردهای دیگر را گذشت زمان یا دارو و درمان آرام می‌کند، اما شرمساری به دلیل بی‌حرمتی، ‌به دلیل بی‌عدالتی، برای مرتکب درد بی‌درمان است.» یکی، دو روز پیش فیلم سفر آقای اوباما رییس‌جمهور سیاهپوست آمریکا را به آفریقای‌جنوبی دیدم که با چه حرمتی به زیارت زندانی رفت که ماندلا بخش عمده محکومیت 27ساله‌اش را در آنجا گذرانده بود؛ به زیارت رفت، ‌زیرا عملکرد قدیسانه ماندلا آن زندان را در آن جزیره دورافتاده به صورت یادمانی مقدس و زیارتگاهی واقعی درآورده که همه به دیدارش می‌روند. ماندلا خودش نیز پس از رسیدن به ریاست‌جمهوری به آنجا رفت، ‌به دیدار زندانبانش ‌و با او دست داد و خندید، نمی‌دانم آن زندانبان چه احساسی داشت. اوباما داخل سلول کوچک ماندلا رفت، درون آن نشست، در را به روی خودش بست، و میله‌ها را مانند زندانیان چسبید ‌و به حالت خلسه و تاملی ژرف فرورفت. شاید درک آن برای ما سخت باشد، ‌باید سیاه و آمریکایی باشی، حتی اگر رییس‌جمهور قوی‌ترین کشور جهان باشی، تا معنی آن خلسه و تامل را درک کنی، می‌شد حدس زد که به چه چیز می‌اندیشید. به این می‌اندیشید که‌ ای ماندلا، این تو و معدود کسان دیگری مانند تو، ‌مانند مارتین لوترکینگ، در پس این میله‌ها، بودید که مرا، و همانند آن من‌را، در کشور خودت و در کشورهای دیگر از آن بند و میله‌های نامریی برده‌پنداری رها کردید و دست من را گرفتید و از دانشگاه هاروارد به فرمانداری و سناتوری و ریاست‌جمهوری کشوری رساندید که در زمان حیات خودم حتی حق نداشتم در اتوبوس در حضور و در کنار سفیدها بنشینم. در میان دعاهای رقص‌گونه همشهریانش، آنچه بیش از همه به گوش می‌خورد سپاسگزاری بود. می‌گفتند، ماندلا متشکریم! به نیت خودشان و با صمیمیتی رقت‌انگیز به فراز تپه آمده و بر خاک زانو زده بودند و برایش دعا می‌کردند. ماندلای ما پس از مدتی ریاست‌جمهوری و تحکیم دستاوردهایش که با دست‌دادن با رییس‌جمهور پیشین آغاز شد که اکنون از رنج‌دهنده‌اش به معاونش تبدیل‌ شده بود و در زمانی دیگر با درک اینکه اکنون زمان رفتنش فرا رسیده است، رفت و منزل به دیگری پرداخت؛ منزل قدرت را. شیرینی اعتیادآوری را که دیدیم چگونه قذافی‌ها، حسنی مبارک‌ها و بن‌علی‌ها تا پای جان و ویرانی کشورهایشان دست از آن نشستند و یک راز بزرگ محبوبیت و احترامش همین بزرگواری و گذشت بود؛ قدرت را وانهاد، اما برنده عشق و احترامی جهانی شد.
چه رازی در او نهفته بود که اینچنین جهان را شیفته کرد و ملتش را ستایشگر و قدردان برجای نهاد. چرا چنین محترم بود؛ آیا گذشتش مسیحاگونه بود؟ به نظر من بسیار عقلانی بود. وقتی به پیشینه و مبارزات و پایداری‌ها و عدالت‌خواهی و اعتدالگرایی‌اش می‌نگریم، جز عقلانیت نمی‌بینیم. در یادداشتی که چند روز پیش در جای دیگر، درباره‌اش نوشتم، گاهی بخشش نیز در خود انتقامی تلخ به همراه دارد! اما نه آن نوع انتقام سخیف و کینه‌توزانه که ممکن است به ذهنی ساده‌اندیش خطور کند! بگذارید همان عبارت را تکرار کنم: «ماندلا انتقامجو نبود! یا شاید بود! با آنهایی که او را به دلیل مبارزه‌ای حق‌طلبانه و آزادیخواهانه و برابری‌جویانه با شقاوت رنج دادند و 27سال در زندان نگاه داشتند، رفتاری کرد که شاید شکنجه‌ای پایان‌ناپذیر در دل خود نهفته داشت، هرچند ماندلا در دلش خواهان تحمیل چنان رنجی نیز نبود.
آنان را شرمسار کرد و شرمساری دردناک است! دردهای دیگر را گذشت زمان یا دارو و درمان آرام می‌کند، اما شرمساری به دلیل بی‌حرمتی، ‌به دلیل بی‌عدالتی، برای مرتکب درد بی‌درمان است.» یکی، دو روز پیش فیلم سفر آقای اوباما رییس‌جمهور سیاهپوست آمریکا را به آفریقای‌جنوبی دیدم که با چه حرمتی به زیارت زندانی رفت که ماندلا بخش عمده محکومیت 27ساله‌اش را در آنجا گذرانده بود؛ به زیارت رفت، ‌زیرا عملکرد قدیسانه ماندلا آن زندان را در آن جزیره دورافتاده به صورت یادمانی مقدس و زیارتگاهی واقعی درآورده که همه به دیدارش می‌روند. ماندلا خودش نیز پس از رسیدن به ریاست‌جمهوری به آنجا رفت، ‌به دیدار زندانبانش ‌و با او دست داد و خندید، نمی‌دانم آن زندانبان چه احساسی داشت. اوباما داخل سلول کوچک ماندلا رفت، درون آن نشست، در را به روی خودش بست، و میله‌ها را مانند زندانیان چسبید ‌و به حالت خلسه و تاملی ژرف فرورفت. شاید درک آن برای ما سخت باشد، ‌باید سیاه و آمریکایی باشی، حتی اگر رییس‌جمهور قوی‌ترین کشور جهان باشی، تا معنی آن خلسه و تامل را درک کنی، می‌شد حدس زد که به چه چیز می‌اندیشید. به این می‌اندیشید که‌ ای ماندلا، این تو و معدود کسان دیگری مانند تو، ‌مانند مارتین لوترکینگ، در پس این میله‌ها، بودید که مرا، و همانند آن من‌را، در کشور خودت و در کشورهای دیگر از آن بند و میله‌های نامریی برده‌پنداری رها کردید و دست من را گرفتید و از دانشگاه هاروارد به فرمانداری و سناتوری و ریاست‌جمهوری کشوری رساندید که در زمان حیات خودم حتی حق نداشتم در اتوبوس در حضور و در کنار سفیدها بنشینم. در میان دعاهای رقص‌گونه همشهریانش، آنچه بیش از همه به گوش می‌خورد سپاسگزاری بود. می‌گفتند، ماندلا متشکریم! به نیت خودشان و با صمیمیتی رقت‌انگیز به فراز تپه آمده و بر خاک زانو زده بودند و برایش دعا می‌کردند. ماندلای ما پس از مدتی ریاست‌جمهوری و تحکیم دستاوردهایش که با دست‌دادن با رییس‌جمهور پیشین آغاز شد که اکنون از رنج‌دهنده‌اش به معاونش تبدیل‌ شده بود و در زمانی دیگر با درک اینکه اکنون زمان رفتنش فرا رسیده است، رفت و منزل به دیگری پرداخت؛ منزل قدرت را. شیرینی اعتیادآوری را که دیدیم چگونه قذافی‌ها، حسنی مبارک‌ها و بن‌علی‌ها تا پای جان و ویرانی کشورهایشان دست از آن نشستند و یک راز بزرگ محبوبیت و احترامش همین بزرگواری و گذشت بود؛ قدرت را وانهاد، اما برنده عشق و احترامی جهانی شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.