مجموعهداری شکلی از پژوهشگری
حسین گنجی، منتقد: انسان بهدلیل فطرت و میل درونیاش همواره گرایش ناخواستهای به زیبایی و هنر داشته و دارد و همین میل درونی است که او را بهسمت جمعآوری اثر و نمودهای هنری سوق میدهد. این جمعآوری گاهی از یک صندوقچه و چند چیز محدود آغاز میشود و گاهی وسیعتر شده و رنگوبوی مجموعهداری به خود گرفته و به دغدغه زیستی تبدیل میشود. در صورت دوم، یعنی به شکل گسترده آن است که گردآورده مجموعهدار خطاب میشود و آثار هنری بسیاری را براساس سلیقه و نگاه خود خریداری و جمعآوری میکند. اما آیا مجموعهداری به بینش یا نوعی از پژوهشگری نیاز دارد. باید اذعان کرد در خیلی از موارد مجموعهداری و خریداری آثار هنری بدون ایده مرکزی پیش رفته و صرفا نوعی سرمایهگذاری تلقی میشود و سویههای پژوهشی در آن مغفول میماند. مجموعهداری یا کلکتوری هنری چه در شکل فطری و درونیاش، چه در شکل سرمایهگذارانه و سودانگارانهاش و چه حتی در سویه تفریحی و سرگرمکنندهاش، همواره گرفتار پراکندگی و از آن مهمتر فقدان نگاه و خط سیر مفهومی بوده است. امکان اینکه مجموعه آثار فردی خریداری شود یا مجموعهکارهای رنگ روغن یا طبیعت یا ... تهیه شود، در یک مجموعه زیاد است ولی اینکه حول مفهومی مثل پرداختن به نور یا عدم نور مجموعهای شکل بگیرد، خیلی کمتر دست میدهد. در میان موزهداران، کیریتورها و پژوهشگران هنری این باب است که با نگاه دستهبندیشده به سراغ آثار هنری و گردآوری آنها ذیل یک مفهوم یا یک سبک خاص یا حتی بیان متفاوت بروند و مجموعهآثاری را به نمایش بگذارند، اما در میان مجموعهداران این شکل کار و گردآوری کمتر دیده شده است. در سالهای اخیر نگاه دستهبندیشده و منظم موزهداران، در کنار نگاه موضوعی و فرمی پژوهشگران حوزه هنر قرار گرفته است و از دل این دو نگاه، کلکترها یا مجموعهدارانی سر برداشتهاند که مخاطب هنر را با شکل تازهای از نمایشگاه آثار هنری روبهرو کردهاند. نمایشگاههایی که حول یک محور موضوعی خاص از میان هزار حرف پراکنده در آثار هنرمندان مختلف شکل گرفته و همچون کلماتی که در نهایت جمله معناداری را میسازند، نمایشگاهی از آثار هنرمندان مختلفی را اما با یک حرف و دال مرکزی پیشروی مخاطب خود قرار میدهند. منتخبی از آثار مجموعه خصوصی احسان لاجوردی در گالری ٱ با عنوان نور و منتخبی از مجموعه خصوصی فریدون آو با عنوان لعل در همین گالری و منتخبی از مجموعه پرویز تناولی در گالری دستان با عنوان ویروس مجموعهداری، نمونههای مختلفی از همین مجموعهداری در زمانه معاصر است. نمایشگاه نور، منتخب مجموعه احسان لاجوردی شاخص بهتری است برای این منظر از حرف که توانسته براساس یک دال مرکزی و ایدهای که داشته است یا بعدا در روند جمعآوری آثار بدان رسیده، یا در ناخودآگاه سلیقهای و اندیشگی هنریاش وجود داشته است، صورتبندی کرده و اکنون در یک قالب به نمایش گذاشته است. در میان آثار هنری معاصر نور و امر والا که بهنوعی سرچشمه نور است و شقوق دیگری را که برآمده از تفکر اشراقی است، مورد توجه قرار داده و آثاری را گردآوری کرده است که همانطورکه در متن معرفی این مجموعه آمده است: «زبان نمادها و استعارههای معنوی» است. در اینجاست که مجموعهدار از نقش گردآور صرف زیبایی و هنر یا سرمایهگذاری به نیت کسب سود، یا یک مشتاق هنر مدرن، پا را فراتر گذاشته و به -مجموعهدار پژوهشگر- تبدیل میشود که هر اثر هنری برایش یک هجا و قطعه است که پازل ایده او را تکمیل میکند؛ پازلی که در یک نمایشگاه و در کنارهمنشستن آن میتواند مخاطب را با مفهومی از هنر یا شکلی از پرداختن به جهان و ماهیت زیستی آن آشنا میکند. در نمایشگاه نور همانطور که در شرحی از آن آمده است، «نور استعارهای است برای نگریستن و تفکرکردن از چشماندازی متفاوت و خود را مانند منطق و انرژی خلاقی بروز میدهد که صرف اتصال نشانهها، مفاهیم و پارههای فکر به یکدیگر» خلق شده است و هنرمند با پرداختن به نور گاهی بهصورت مستقیم و با پرداختن به سیاهی، بهصورت غیرمستقیم به نور، به جستوجو در بیکرانه هنر پرداخته است که شیخ اشراق قرنها پیش از آن سخن گفته بود. جهانی که هر چه دارد از نور است و آنچه ندارد نیز از همان نور نشئت میگیرد و یکی با حضورش و دیگری با عدم حضورش خلق شده و ایجاد میشود. چنین مجموعههایی عموما انگارههای فلسفی- فکری قدرتمندتری نیز در خود دارند و سعی میکنند از میان نگاهها و زوایای مختلف و سبکها و شیوههای کاری متنوع، نشانههای مشترک و حروف تشابه را بیرون کشیده و از مفهومی بزرگتر با بهرهگیری از نمودهای طبیعی و دخیلکردن خلاقیت و پرداختی مدرن و مینیمال، حرف بزنند. برای این گفته کافی است نگاهی به اثر مسعود عربشاهی یا مریم ایمانی یا امیرحسین شایگان یا بابک اطمینانی یا فرشید ملکی یا مهرداد صدری در این مجموعه انداخت. در این شش اثر به ترتیب؛ نشان- نمادها، فرم، خلاقیت، جهان پیرامونی، جزئیات و رنج در رسیدن به خدمت بیانگری هنرمند درآمدهاند و مجموعهدار با کنار هم قراردادن آنها توانسته یک مفهوم عمیق فلسفی را از میان اشکال ساده که هنرمندان یک دوره زمانی بدانها پرداختهاند، بیرون بکشد. نمایشگاه نور در گالری ٱ شامل آثار طیف وسیعی از هنرمندان معاصر است که از مسعود عربشاهی، فرشید ملکی و بابک اطمینانی تا مهران مهاجر، وحید حکیم و سهند حسامیان و در ادامه از نسل جوانتر مانند محمدرضا میرزایی، اشکان صانعی و مریم ایمانی را دربر میگیرد.
حسین گنجی، منتقد: انسان بهدلیل فطرت و میل درونیاش همواره گرایش ناخواستهای به زیبایی و هنر داشته و دارد و همین میل درونی است که او را بهسمت جمعآوری اثر و نمودهای هنری سوق میدهد. این جمعآوری گاهی از یک صندوقچه و چند چیز محدود آغاز میشود و گاهی وسیعتر شده و رنگوبوی مجموعهداری به خود گرفته و به دغدغه زیستی تبدیل میشود. در صورت دوم، یعنی به شکل گسترده آن است که گردآورده مجموعهدار خطاب میشود و آثار هنری بسیاری را براساس سلیقه و نگاه خود خریداری و جمعآوری میکند. اما آیا مجموعهداری به بینش یا نوعی از پژوهشگری نیاز دارد. باید اذعان کرد در خیلی از موارد مجموعهداری و خریداری آثار هنری بدون ایده مرکزی پیش رفته و صرفا نوعی سرمایهگذاری تلقی میشود و سویههای پژوهشی در آن مغفول میماند. مجموعهداری یا کلکتوری هنری چه در شکل فطری و درونیاش، چه در شکل سرمایهگذارانه و سودانگارانهاش و چه حتی در سویه تفریحی و سرگرمکنندهاش، همواره گرفتار پراکندگی و از آن مهمتر فقدان نگاه و خط سیر مفهومی بوده است. امکان اینکه مجموعه آثار فردی خریداری شود یا مجموعهکارهای رنگ روغن یا طبیعت یا ... تهیه شود، در یک مجموعه زیاد است ولی اینکه حول مفهومی مثل پرداختن به نور یا عدم نور مجموعهای شکل بگیرد، خیلی کمتر دست میدهد. در میان موزهداران، کیریتورها و پژوهشگران هنری این باب است که با نگاه دستهبندیشده به سراغ آثار هنری و گردآوری آنها ذیل یک مفهوم یا یک سبک خاص یا حتی بیان متفاوت بروند و مجموعهآثاری را به نمایش بگذارند، اما در میان مجموعهداران این شکل کار و گردآوری کمتر دیده شده است. در سالهای اخیر نگاه دستهبندیشده و منظم موزهداران، در کنار نگاه موضوعی و فرمی پژوهشگران حوزه هنر قرار گرفته است و از دل این دو نگاه، کلکترها یا مجموعهدارانی سر برداشتهاند که مخاطب هنر را با شکل تازهای از نمایشگاه آثار هنری روبهرو کردهاند. نمایشگاههایی که حول یک محور موضوعی خاص از میان هزار حرف پراکنده در آثار هنرمندان مختلف شکل گرفته و همچون کلماتی که در نهایت جمله معناداری را میسازند، نمایشگاهی از آثار هنرمندان مختلفی را اما با یک حرف و دال مرکزی پیشروی مخاطب خود قرار میدهند. منتخبی از آثار مجموعه خصوصی احسان لاجوردی در گالری ٱ با عنوان نور و منتخبی از مجموعه خصوصی فریدون آو با عنوان لعل در همین گالری و منتخبی از مجموعه پرویز تناولی در گالری دستان با عنوان ویروس مجموعهداری، نمونههای مختلفی از همین مجموعهداری در زمانه معاصر است. نمایشگاه نور، منتخب مجموعه احسان لاجوردی شاخص بهتری است برای این منظر از حرف که توانسته براساس یک دال مرکزی و ایدهای که داشته است یا بعدا در روند جمعآوری آثار بدان رسیده، یا در ناخودآگاه سلیقهای و اندیشگی هنریاش وجود داشته است، صورتبندی کرده و اکنون در یک قالب به نمایش گذاشته است. در میان آثار هنری معاصر نور و امر والا که بهنوعی سرچشمه نور است و شقوق دیگری را که برآمده از تفکر اشراقی است، مورد توجه قرار داده و آثاری را گردآوری کرده است که همانطورکه در متن معرفی این مجموعه آمده است: «زبان نمادها و استعارههای معنوی» است. در اینجاست که مجموعهدار از نقش گردآور صرف زیبایی و هنر یا سرمایهگذاری به نیت کسب سود، یا یک مشتاق هنر مدرن، پا را فراتر گذاشته و به -مجموعهدار پژوهشگر- تبدیل میشود که هر اثر هنری برایش یک هجا و قطعه است که پازل ایده او را تکمیل میکند؛ پازلی که در یک نمایشگاه و در کنارهمنشستن آن میتواند مخاطب را با مفهومی از هنر یا شکلی از پرداختن به جهان و ماهیت زیستی آن آشنا میکند. در نمایشگاه نور همانطور که در شرحی از آن آمده است، «نور استعارهای است برای نگریستن و تفکرکردن از چشماندازی متفاوت و خود را مانند منطق و انرژی خلاقی بروز میدهد که صرف اتصال نشانهها، مفاهیم و پارههای فکر به یکدیگر» خلق شده است و هنرمند با پرداختن به نور گاهی بهصورت مستقیم و با پرداختن به سیاهی، بهصورت غیرمستقیم به نور، به جستوجو در بیکرانه هنر پرداخته است که شیخ اشراق قرنها پیش از آن سخن گفته بود. جهانی که هر چه دارد از نور است و آنچه ندارد نیز از همان نور نشئت میگیرد و یکی با حضورش و دیگری با عدم حضورش خلق شده و ایجاد میشود. چنین مجموعههایی عموما انگارههای فلسفی- فکری قدرتمندتری نیز در خود دارند و سعی میکنند از میان نگاهها و زوایای مختلف و سبکها و شیوههای کاری متنوع، نشانههای مشترک و حروف تشابه را بیرون کشیده و از مفهومی بزرگتر با بهرهگیری از نمودهای طبیعی و دخیلکردن خلاقیت و پرداختی مدرن و مینیمال، حرف بزنند. برای این گفته کافی است نگاهی به اثر مسعود عربشاهی یا مریم ایمانی یا امیرحسین شایگان یا بابک اطمینانی یا فرشید ملکی یا مهرداد صدری در این مجموعه انداخت. در این شش اثر به ترتیب؛ نشان- نمادها، فرم، خلاقیت، جهان پیرامونی، جزئیات و رنج در رسیدن به خدمت بیانگری هنرمند درآمدهاند و مجموعهدار با کنار هم قراردادن آنها توانسته یک مفهوم عمیق فلسفی را از میان اشکال ساده که هنرمندان یک دوره زمانی بدانها پرداختهاند، بیرون بکشد. نمایشگاه نور در گالری ٱ شامل آثار طیف وسیعی از هنرمندان معاصر است که از مسعود عربشاهی، فرشید ملکی و بابک اطمینانی تا مهران مهاجر، وحید حکیم و سهند حسامیان و در ادامه از نسل جوانتر مانند محمدرضا میرزایی، اشکان صانعی و مریم ایمانی را دربر میگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.