بازیابی درآمد در گذر از بحران کرونا
بیتا کریمی . کارشناس ارشد اقتصاد ارتباطات و فناوری اطلاعات
صاحبان کسبوکار، بهویژه در بخش برنامهریزی، بازاریابی و فروش، باید همزمان به سه موضوع مهم، گذر از بحران، برنامهریزی برای بهبود و پایش و ارتقای بعد از عادیشدن وضعیت بیندیشند. نگاهی بر یکی از مهمترین سازههای مؤثر در بهبود، یعنی «درآمد»، مقصود این نوشتار است. در کسب و بازیابی درآمد، سرعت، حیاتی است، زیرا چالش کرونا پیش میرود و درنهایت افرادی پس از آن برجا میایستند که بتوانند خود را با شرایط وفق دهند. در این برهه، اغلب مشتریان کمتر یا برحسب ضرورت خرید میکنند که بیشک تغییراتی در زنجیره تأمینکنندگان و عرضهکنندگان به دنبال دارد. براساس آخرین اطلاعات سال 2019 میلادی (ITU ) 57 درصد مردم جهان به اینترنت دسترسی دارند، در آسیا این رقم 50.9 درصد و در کشورهای درحالتوسعه 46.7 درصد است. در ایران نیز بیش از ۷۰ درصد خانوارهای ایرانی به اینترنت دسترسی دارند و 61.3 درصد جمعیت ایرانی از اینترنت استفاده میکنند. این دسترسیها، فرصتهای بسیاری در اختیار کسبوکارها قرار میدهد. بر این مبنا مهم است که مدیران به چه نحو رویکردهای صحیح و سریع، برای کسب درآمد را اتخاذ و اجرا کنند. چهار نگرش میتواند در این عزم و اراده،
نافع باشد:
1- تفکر استارتآپی: این تفکر به مفهوم شروع فعالیت، تحقیق، آزمایش و سپس تجزیهوتحلیل و در خاتمه جاریسازی است. مانند تخصیص مجدد بودجه بازاریابی، برحسب روز و حتی ساعت و راهاندازی روال نو در تجارت الکترونیکی در کوتاهترین مجال، پایش روزانه تیم اجرائی و نظارت هفتگی تیم مدیریتی که منجر به پرورش سازمانی چابک خواهد شد.
2- افزایش بهرهوری: سازمانها باید درباره کارکرد خود تجدیدنظر کرده و نحوه عملکرد کارکنان را بهینه کنند. در این زمان رویه نوین فروش از راه دور، از نظر کارایی برابر یا بالاتر از روش قدیمی است. کاراسازی پرسنل نیازمند یادگیری مهارتها و تواناییها، برای استفاده از امکانات و فناوری کار از راه دور دارد. مدل فروش از راه دور، به یک سطح جدید همکاری و هماهنگی بین نمایندگان خطمقدم فروش و مدیران، برای رسیدن به انتظارات مصرفکننده نیاز دارد که تحت شرایط فعلی دگرگونی فراوانی داشته است.
3- تعجیل در دیجیتالیشدن: این روزها پیوسته عباراتی مانند «تحول دیجیتال» تکرار میشود و در متن بحران همهگیر، دیجیتالیشدن به نقطهعطفی تبدیل شده و سازمانها با شتاب در حال توسعه و گسترش کانالها و فرایندهای دیجیتالی خود هستند. موفقیت در این امر متکی بر تجزیهوتحلیل پیشرفته برای ترکیب منابع جدید و نوآورانه دادهها، خواهد بود.
4- مشتریمداری هدفمند: مشتریان و نیازهایشان تمرکز اصلی مشاغل هستند، ازاینرو یک تجدید ارزیابی با دقت وافر، در نحوه تصمیمگیری مشتریان ضروری است. صاحبان کسبوکار باید در تدابیر خود بازنگری کنند و دریابند مشتریان چه مطالباتی دارند و طراحی محصولات جدید را بر پایه تجربیات و دیدگاه تغییریافته مشتریان انجام دهند. از نتیجهبخشترین اقدامات، شناسایی و طبقهبندی مشتریان است.
ترکیبی از اقدامات در عرصههای فوق میتواند به رویههای زیر به کسب درآمد منتج شود:
شناسایی و اولویتبندی: مدیران باید بهروشنی از ابتدا تا انتهای فرایندها را با شناخت جامع پیرامون الگوهای تقاضا، قبل و در طول بهبود، برنامهریزی کنند. ضروری است مطالعه شود چه کاری و در چه زمانی باید انجام شود. در این ماههای اخیر بیش از دهها فعالیت بازاریابی و فروش شناسایی شدهاند که توانایی جذب سریع درآمد را دارند، مانند تغییر نام تجاری، اکوسیستمهای شبکهای، تجارت الکترونیک، بازاریابی دیجیتالی، قیمتگذاری پویا، بهینهسازی تبلیغات و... که برخی از آنها مربوط به شرکتهای B2C و تعدادی برای B2B مناسب هستند. پس از شناسایی روشها باید اثربخشی و امکان اجرای سریع آنها، بهطور دقیق بررسی شده و تحلیل بازار و پیشبینی تقاضا برمبنای دیدگاههای اصلی مشتری و سناریوهای اقتصادی کلان کشور آغاز شود. سازمانهای پیشرو از مدلهای تحلیلی پیشرفته با منابع تحلیلی چندگانه مانند دادههای فروش، تحقیقات مصرفکننده اولیه و نهایی، رصد تحولات اجتماعی و چگونگی جستوجوهای آنلاین استفاده میکنند. پیشبینی رشد درآمد باید با توجه به قابلیتهای بازاریابی و توزیع، سبد محصولات و خدمات و فعالیتهای رقابتی صورت گیرد. در درون این محاسبات، مفهوم
حرکت «اکنون یا هرگز» نهفته است؛ یعنی اقداماتی که انجام آنها در شرایط عادی دشوار اما اکنون برای پیشرفت ضروری مینماید که میتواند جابهجایی منابع یا اجرای مجدد برخی برنامههای پیشین باشد.
سرعت و فرصتطلبی: تمرکز روی راهاندازی سریعترین و میسرترین نوآوریها، تنظیم مدلهای فروش، تغییر ویژگیهای محصول، بازنگری هزینههای بازاریابی و... با توجه به لزوم عملکرد فوری در این وضعیت، به کسبوکارها امکان میدهد تا در زمانی کوتاه، کارهای شگرفی را انجام دهند که شاید پیشتر دشوار به نظر میرسید. مروری بر «تغییرات هفتگی حجم ترافیک آنلاین» منتهی به 26 آوریل 2020، مبین این است که بسیاری از صنایع، رشد چشمگیری را شاهد بودهاند؛ مانند سوپرمارکت 135درصد، خردهفروشی فناوری 129 درصد، مخابرات 76 درصد، رسانه 32درصد، مبلمان منازل 26 درصد، تجهیزات ورزشی 25 درصد، محصولات آرایشی23 درصد و... . گفتنی است شماری از کسبوکارها مانند جواهرات و ساعت چهار درصد، خردهفروشی سلامت 9 درصد، وسایل لوکس 20درصد و توریسم 73 درصد افت داشتهاند که با توجه به شرایط، قابل تفسیر است. کاربری اپلیکیشنهای چتویدیو، کنفرانس آنلاین، رسانه و سرگرمی رشد انفجاری، اینستاگرام و رسانههای اجتماعی رشد شایانتوجه املاک، رزرو هتل، سفر کاهش داشته و اپهای سلامت در حال پیدایش هستند. در چین شرکتی فعال در عرصه اجاره اتومبیل، در اواخر ماه فوریه 2020 با 95
درصد کاهش حجم سفارشات مواجه شد؛ بنابراین با بررسی آخرین تغییرات در رفتار مشتریان خود، به طبقهبندی آنها پرداخت که منجر به ارائه پیشنهادهایی نو برای اجاره اتومبیلها شد. آنها دریافتند برخی شرکتها در جنوب چین، به کارمندان خود توصیه کردهاند که بهدلیل همهگیری ویروس کرونا از حملونقل عمومی استفاده نکنند، پس از فرصت استفاده کرده و فعالیت دو تیم را برای تبلیغ و اجاره خودرو در آن ناحیه متمرکز کردند و پیشنهاد دادند با پرداخت هزینه اجاره بهمدت دو روز، پنج روز نیز استفاده رایگان داشته باشند. این شرکت با ارتقای بهداشت و ایمنی و کاهش تماس فیزیکی با خودرو برای مشتریانی که نگران سلامتی خود بودند، آنالیز جغرافیایی برای یافتن مشتریانی که به احتمال زیاد به ماشین نیاز دارند و چندین ابتکار دیگر توانست بهسرعت حدود 90درصد از درآمد خود را بازیابی کند. شرکتهای نرمافزاری در اروپا پیشنهادهای تبلیغاتی سهماهه برای محصولات سایر کسبوکارها، را با حداقل هزینه راهاندازی، ارائه کردهاند. این امر به آنها كمك كرده تا سهم بیشتری از بازار به دست آورند و مهمتر اینکه این رویکرد به حل یک مشکل تجاری یعنی نگرانی مربوط به جریان نقدینگی
مشتریانشان را برای سهماه برطرف کرد. در گذری دیگر رشد چشمگیر و استفاده متفکرانه از کانالهای دیجیتال برای فروشگاههای مواد غذایی در کشورهای اروپایی، توانست تجارت الکترونیکی را رونق بخشد. خردهفروش مبلمانی در چهار هفته توانست 60درصد از فروش را در کانالهای دیجیتال بهبود بخشد. آنها از طریق تجزیهوتحلیل دادهها، تقاضا برای تختخواب کودک متناسب با نیاز مشتری را پیدا کردند و حتی برای نوزادانی در طول بیماری همهگیر متولد شدهاند، تخت کودک رایگان دادند.
طراحی مدل عملیاتی چابک: یکی از راهکارها برای سرعتدادن به فرایند تصمیمگیری، استفاده از تیمهای چابک و با تمرکز بالا در کارها و استفاده از روش تفکر باز است. این تیمها بهجای اتلاف وقت برای اخذ تأییدیهها و ورودیها، خود قادر به تصمیمگیری هستند. تیمهای مختلف در بخشهای خاص و مشخص متمرکز شده و از نیازهای مصرفکننده و مشتری گرفته تا بازاریابی دیجیتال آن را بررسی، تصمیمگیری و نظارت میکنند. تیم فروش میتواند معاملات بزرگ و استراتژیک را تحت نظر داشته باشد. تیم دیگری میتواند بر تدوین رهنمودها و اهداف واضح برای تیم تجاری و توسعه دیدگاه بلندمدت، متمرکز شود. این تیمها افراد با مهارتهای کلیدی مانند تجزیهوتحلیل دادهها، عملیات فروش و
طراحی متناسب با منطقه خاص را گرد هم میآورند و در صورت لزوم با متخصصان دیگری در زمینههای حقوقی، مالی و ریسک، منابع انسانی را تکمیل میکنند. بیان آخر اینکه در بازیابی درآمدی پس از بحران فعلی روال کاری تکراری، تجربههای شکستخورده و... جایگاهی ندارد. خلق مدل عملیاتی جدید، برپایه احتیاجات مشتری و پشتیبانی از فرایندهای صحیح و هدایت آن بااهمیت است. کسبوکارهای موفق، پیوسته بررسی حسابها و معاملات را در اولویت قرار میدهند و تصمیم میگیرند چگونه و کجا بازاریابی یا سرمایهگذاری کنند. این امر در صورتی سودبخش است كه برنامه ارتقای ساختاریافته، تدوین و کارکنان بهطور متحدانه نحوه پیروزی در این شرایط را با استفاده از آن درک کرده باشند. بازیابی سریع درآمد تنها راهی برای زندهماندن در بحران نیست بلکه کاری که امروز کسبوکارها برای جذب درآمد انجام میدهند، بهسرعت زمینهساز رشد آینده میشود.
صاحبان کسبوکار، بهویژه در بخش برنامهریزی، بازاریابی و فروش، باید همزمان به سه موضوع مهم، گذر از بحران، برنامهریزی برای بهبود و پایش و ارتقای بعد از عادیشدن وضعیت بیندیشند. نگاهی بر یکی از مهمترین سازههای مؤثر در بهبود، یعنی «درآمد»، مقصود این نوشتار است. در کسب و بازیابی درآمد، سرعت، حیاتی است، زیرا چالش کرونا پیش میرود و درنهایت افرادی پس از آن برجا میایستند که بتوانند خود را با شرایط وفق دهند. در این برهه، اغلب مشتریان کمتر یا برحسب ضرورت خرید میکنند که بیشک تغییراتی در زنجیره تأمینکنندگان و عرضهکنندگان به دنبال دارد. براساس آخرین اطلاعات سال 2019 میلادی (ITU ) 57 درصد مردم جهان به اینترنت دسترسی دارند، در آسیا این رقم 50.9 درصد و در کشورهای درحالتوسعه 46.7 درصد است. در ایران نیز بیش از ۷۰ درصد خانوارهای ایرانی به اینترنت دسترسی دارند و 61.3 درصد جمعیت ایرانی از اینترنت استفاده میکنند. این دسترسیها، فرصتهای بسیاری در اختیار کسبوکارها قرار میدهد. بر این مبنا مهم است که مدیران به چه نحو رویکردهای صحیح و سریع، برای کسب درآمد را اتخاذ و اجرا کنند. چهار نگرش میتواند در این عزم و اراده،
نافع باشد:
1- تفکر استارتآپی: این تفکر به مفهوم شروع فعالیت، تحقیق، آزمایش و سپس تجزیهوتحلیل و در خاتمه جاریسازی است. مانند تخصیص مجدد بودجه بازاریابی، برحسب روز و حتی ساعت و راهاندازی روال نو در تجارت الکترونیکی در کوتاهترین مجال، پایش روزانه تیم اجرائی و نظارت هفتگی تیم مدیریتی که منجر به پرورش سازمانی چابک خواهد شد.
2- افزایش بهرهوری: سازمانها باید درباره کارکرد خود تجدیدنظر کرده و نحوه عملکرد کارکنان را بهینه کنند. در این زمان رویه نوین فروش از راه دور، از نظر کارایی برابر یا بالاتر از روش قدیمی است. کاراسازی پرسنل نیازمند یادگیری مهارتها و تواناییها، برای استفاده از امکانات و فناوری کار از راه دور دارد. مدل فروش از راه دور، به یک سطح جدید همکاری و هماهنگی بین نمایندگان خطمقدم فروش و مدیران، برای رسیدن به انتظارات مصرفکننده نیاز دارد که تحت شرایط فعلی دگرگونی فراوانی داشته است.
3- تعجیل در دیجیتالیشدن: این روزها پیوسته عباراتی مانند «تحول دیجیتال» تکرار میشود و در متن بحران همهگیر، دیجیتالیشدن به نقطهعطفی تبدیل شده و سازمانها با شتاب در حال توسعه و گسترش کانالها و فرایندهای دیجیتالی خود هستند. موفقیت در این امر متکی بر تجزیهوتحلیل پیشرفته برای ترکیب منابع جدید و نوآورانه دادهها، خواهد بود.
4- مشتریمداری هدفمند: مشتریان و نیازهایشان تمرکز اصلی مشاغل هستند، ازاینرو یک تجدید ارزیابی با دقت وافر، در نحوه تصمیمگیری مشتریان ضروری است. صاحبان کسبوکار باید در تدابیر خود بازنگری کنند و دریابند مشتریان چه مطالباتی دارند و طراحی محصولات جدید را بر پایه تجربیات و دیدگاه تغییریافته مشتریان انجام دهند. از نتیجهبخشترین اقدامات، شناسایی و طبقهبندی مشتریان است.
ترکیبی از اقدامات در عرصههای فوق میتواند به رویههای زیر به کسب درآمد منتج شود:
شناسایی و اولویتبندی: مدیران باید بهروشنی از ابتدا تا انتهای فرایندها را با شناخت جامع پیرامون الگوهای تقاضا، قبل و در طول بهبود، برنامهریزی کنند. ضروری است مطالعه شود چه کاری و در چه زمانی باید انجام شود. در این ماههای اخیر بیش از دهها فعالیت بازاریابی و فروش شناسایی شدهاند که توانایی جذب سریع درآمد را دارند، مانند تغییر نام تجاری، اکوسیستمهای شبکهای، تجارت الکترونیک، بازاریابی دیجیتالی، قیمتگذاری پویا، بهینهسازی تبلیغات و... که برخی از آنها مربوط به شرکتهای B2C و تعدادی برای B2B مناسب هستند. پس از شناسایی روشها باید اثربخشی و امکان اجرای سریع آنها، بهطور دقیق بررسی شده و تحلیل بازار و پیشبینی تقاضا برمبنای دیدگاههای اصلی مشتری و سناریوهای اقتصادی کلان کشور آغاز شود. سازمانهای پیشرو از مدلهای تحلیلی پیشرفته با منابع تحلیلی چندگانه مانند دادههای فروش، تحقیقات مصرفکننده اولیه و نهایی، رصد تحولات اجتماعی و چگونگی جستوجوهای آنلاین استفاده میکنند. پیشبینی رشد درآمد باید با توجه به قابلیتهای بازاریابی و توزیع، سبد محصولات و خدمات و فعالیتهای رقابتی صورت گیرد. در درون این محاسبات، مفهوم
حرکت «اکنون یا هرگز» نهفته است؛ یعنی اقداماتی که انجام آنها در شرایط عادی دشوار اما اکنون برای پیشرفت ضروری مینماید که میتواند جابهجایی منابع یا اجرای مجدد برخی برنامههای پیشین باشد.
سرعت و فرصتطلبی: تمرکز روی راهاندازی سریعترین و میسرترین نوآوریها، تنظیم مدلهای فروش، تغییر ویژگیهای محصول، بازنگری هزینههای بازاریابی و... با توجه به لزوم عملکرد فوری در این وضعیت، به کسبوکارها امکان میدهد تا در زمانی کوتاه، کارهای شگرفی را انجام دهند که شاید پیشتر دشوار به نظر میرسید. مروری بر «تغییرات هفتگی حجم ترافیک آنلاین» منتهی به 26 آوریل 2020، مبین این است که بسیاری از صنایع، رشد چشمگیری را شاهد بودهاند؛ مانند سوپرمارکت 135درصد، خردهفروشی فناوری 129 درصد، مخابرات 76 درصد، رسانه 32درصد، مبلمان منازل 26 درصد، تجهیزات ورزشی 25 درصد، محصولات آرایشی23 درصد و... . گفتنی است شماری از کسبوکارها مانند جواهرات و ساعت چهار درصد، خردهفروشی سلامت 9 درصد، وسایل لوکس 20درصد و توریسم 73 درصد افت داشتهاند که با توجه به شرایط، قابل تفسیر است. کاربری اپلیکیشنهای چتویدیو، کنفرانس آنلاین، رسانه و سرگرمی رشد انفجاری، اینستاگرام و رسانههای اجتماعی رشد شایانتوجه املاک، رزرو هتل، سفر کاهش داشته و اپهای سلامت در حال پیدایش هستند. در چین شرکتی فعال در عرصه اجاره اتومبیل، در اواخر ماه فوریه 2020 با 95
درصد کاهش حجم سفارشات مواجه شد؛ بنابراین با بررسی آخرین تغییرات در رفتار مشتریان خود، به طبقهبندی آنها پرداخت که منجر به ارائه پیشنهادهایی نو برای اجاره اتومبیلها شد. آنها دریافتند برخی شرکتها در جنوب چین، به کارمندان خود توصیه کردهاند که بهدلیل همهگیری ویروس کرونا از حملونقل عمومی استفاده نکنند، پس از فرصت استفاده کرده و فعالیت دو تیم را برای تبلیغ و اجاره خودرو در آن ناحیه متمرکز کردند و پیشنهاد دادند با پرداخت هزینه اجاره بهمدت دو روز، پنج روز نیز استفاده رایگان داشته باشند. این شرکت با ارتقای بهداشت و ایمنی و کاهش تماس فیزیکی با خودرو برای مشتریانی که نگران سلامتی خود بودند، آنالیز جغرافیایی برای یافتن مشتریانی که به احتمال زیاد به ماشین نیاز دارند و چندین ابتکار دیگر توانست بهسرعت حدود 90درصد از درآمد خود را بازیابی کند. شرکتهای نرمافزاری در اروپا پیشنهادهای تبلیغاتی سهماهه برای محصولات سایر کسبوکارها، را با حداقل هزینه راهاندازی، ارائه کردهاند. این امر به آنها كمك كرده تا سهم بیشتری از بازار به دست آورند و مهمتر اینکه این رویکرد به حل یک مشکل تجاری یعنی نگرانی مربوط به جریان نقدینگی
مشتریانشان را برای سهماه برطرف کرد. در گذری دیگر رشد چشمگیر و استفاده متفکرانه از کانالهای دیجیتال برای فروشگاههای مواد غذایی در کشورهای اروپایی، توانست تجارت الکترونیکی را رونق بخشد. خردهفروش مبلمانی در چهار هفته توانست 60درصد از فروش را در کانالهای دیجیتال بهبود بخشد. آنها از طریق تجزیهوتحلیل دادهها، تقاضا برای تختخواب کودک متناسب با نیاز مشتری را پیدا کردند و حتی برای نوزادانی در طول بیماری همهگیر متولد شدهاند، تخت کودک رایگان دادند.
طراحی مدل عملیاتی چابک: یکی از راهکارها برای سرعتدادن به فرایند تصمیمگیری، استفاده از تیمهای چابک و با تمرکز بالا در کارها و استفاده از روش تفکر باز است. این تیمها بهجای اتلاف وقت برای اخذ تأییدیهها و ورودیها، خود قادر به تصمیمگیری هستند. تیمهای مختلف در بخشهای خاص و مشخص متمرکز شده و از نیازهای مصرفکننده و مشتری گرفته تا بازاریابی دیجیتال آن را بررسی، تصمیمگیری و نظارت میکنند. تیم فروش میتواند معاملات بزرگ و استراتژیک را تحت نظر داشته باشد. تیم دیگری میتواند بر تدوین رهنمودها و اهداف واضح برای تیم تجاری و توسعه دیدگاه بلندمدت، متمرکز شود. این تیمها افراد با مهارتهای کلیدی مانند تجزیهوتحلیل دادهها، عملیات فروش و
طراحی متناسب با منطقه خاص را گرد هم میآورند و در صورت لزوم با متخصصان دیگری در زمینههای حقوقی، مالی و ریسک، منابع انسانی را تکمیل میکنند. بیان آخر اینکه در بازیابی درآمدی پس از بحران فعلی روال کاری تکراری، تجربههای شکستخورده و... جایگاهی ندارد. خلق مدل عملیاتی جدید، برپایه احتیاجات مشتری و پشتیبانی از فرایندهای صحیح و هدایت آن بااهمیت است. کسبوکارهای موفق، پیوسته بررسی حسابها و معاملات را در اولویت قرار میدهند و تصمیم میگیرند چگونه و کجا بازاریابی یا سرمایهگذاری کنند. این امر در صورتی سودبخش است كه برنامه ارتقای ساختاریافته، تدوین و کارکنان بهطور متحدانه نحوه پیروزی در این شرایط را با استفاده از آن درک کرده باشند. بازیابی سریع درآمد تنها راهی برای زندهماندن در بحران نیست بلکه کاری که امروز کسبوکارها برای جذب درآمد انجام میدهند، بهسرعت زمینهساز رشد آینده میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.