درسهای کمپین «نجات رسانههای چاپی» برای ایران
پژمان موسوی
بالاخره روز موعود فرارسید و جهان، خطر نابودی قریبالوقوع رسانههای چاپی را حس کرد؛ خطری که نهتنها در صورت عدم رسیدگی فوری، حیات رسانههای چاپی را تهدید میکند، بلکه میتواند به نابودی صدها هزار شغل و رواج فضای هرجومرج در سپهر رسانهای جهان هم منتهی شود. آن روز موعود، هفته پیش از راه رسید؛ آن زمان که دهها انجمن و اتحادیه معتبر جهانی، خطر نابودی رسانههای مکتوب را بهصراحت و دقت با افکار عمومی جهان در میان گذاشتند؛ اما ریشههای همگرایی جهانی برای تشکیل کمپین «نجات رسانههای چاپی» چیست؟ آیا همهچیز به کرونا و تاختوتاز پرقدرت آن در جهان برمیگردد؟ آیا اگر کرونا نبود، این کمپین تشکیل نمیشد؟ واقعیت این است که کرونا، تمام این ماجرا نیست و مسئله اصلی، رواج گسترده رسانههای آنلاین و دیجیتال و جولان شبکههای اجتماعی در فضای رسانهای جهان است و کرونا، تنها حکم تیر خلاص را در این قضیه داشت.
حالا دیگر چند سالی میشود که شبکههای اجتماعی و رسانههای آنلاین، بهعنوان پلتفرمهایی جایگزین و البته ارزان، کموبیش جای رسانههای چاپی را گرفتهاند و در کنار مزایایی که دارند، آسیبهای فراوانی به سپهر رسانهای جهان تحمیل کردهاند. مهمتر از این، رسانههای جدید مستقیم یا غیرمستقیم درپی القای این حس مشترک به مخاطبان هستند که دیگر دوره رسانههای مکتوب گذشته و هرچه نامش آینده است، در اختیار ماست و رسانههای چاپی سهمی از این «آینده» در اختیار ندارند. شاید همین تمامیتخواهی است که یک دوقطبی کاذب را در سپهر رسانهای جهان حاکم کرده و روزنامهنگاران و فعالان حوزه رسانه را در دو سر طیف قرار داده است که اگر جز این بود، هم مدافعان رسانههای مکتوب و هم فعالان رسانههای آنلاین، هرکدام کار خود را میکردند و راه خود را میرفتند و کسی به دنبال حذف آن دیگری نبود. کرونا هم که همهگیر شد، مخالفان رسانههای چاپی مثل کسانی که یار کمکی یافتهاند، با تمام توان از فرصت این یار کمکی بهره بردند و جهان آینده را یکسره در کنترل شبکههای اجتماعی و رسانههای آنلاین تصویر کردند. همین هم شد که کمپین «نجات رسانههای چاپی» از سوی
اتحادیههای جهانی به نمایندگی از 21 میلیون کارگر و همزمان با اوجگیری بحران کرونا، در سطحی وسیع در همه کشورهای جهان منتشر شد. فعالان این کمپین، با بیان اینکه رسانههای چاپی بهعنوان تجربهای سترگ از گذشتهای پرافتخار، کالایی عمومی است، از دولتها خواستهاند که بسته حمایت از رسانههای چاپی ارائه دهند. UNIو IFJ، بهعنوان دو تشکل بزرگ بانی این کمپین، با برشمردن فجایع حاصل از تداوم وضع کنونی، به کاهش درآمد تبلیغات رسانههای چاپی بهعنوان یکی از مضرات دوران جدید اشاره کردهاند و اعلام کردند تنها در سال جدید، آگهیهای رسانههای چاپی 20 درصد کاهش داشته است و این، در کنار خطر تعطیلی نشریات چاپی، مجموعا صدها هزار شغل را در آستانه نابودی قرار داده است. مالیاتگرفتن از شرکتهای بزرگ فناوری مثل آمازون، فیسبوک و گوگل با استدلال «ضرورت تقسیم درآمد»، از دیگر درخواستهای این کمپین جهانی برای حفاظت از رسانههای چاپی است. این درخواست آخر، گویی درد مشترک همه روزنامهنگاران و رسانههای چاپی آنهاست؛ دردی که از محصولی آماده پرده برمیدارد که شبکههای اجتماعی و رسانههای آنلاین، بهآسانی و مثل آبخوردن، از آنها کپی میکنند،
بیآنکه حقوقی از این کپی، به رسانههای چاپی برسد. آنها کلیک میخورند، دیده میشوند، آگهی میگیرند و به تداوم حیات رسانهای میپردازند و رسانههای تولیدکننده این محتوا که از قضا چاپی و مکتوب هم هستند، باید نظارهگر نابودی خود باشند.
این کمپین یک پیام مستتر هم برای روزنامهنگاران و فعالان رسانهای ایران داشت؛ اینکه همیشه هم درخواست کمک از دولتها چیز بدی نیست و گاه لازم است کمپینهای مستقل و مدنی، از دولتها بهعنوان سیاستگذاران کلان، درخواست حمایت کنند و مسیر را از رهگذر این درخواست، برای جامعه مدنی هموارتر کنند. به نظر میرسد ما روزنامهنگاران ایرانی دلبسته به رسانههای چاپی باید مثل «آنتونی بلانگر»، دبیرکل فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران، خطاب به دولتمان بگوییم: نمیتوانید فقط از بالکنهای خود ناظر غرقشدن این کشتی باشید، به یاری رسانههای مکتوب و چاپی بشتابید.
بالاخره روز موعود فرارسید و جهان، خطر نابودی قریبالوقوع رسانههای چاپی را حس کرد؛ خطری که نهتنها در صورت عدم رسیدگی فوری، حیات رسانههای چاپی را تهدید میکند، بلکه میتواند به نابودی صدها هزار شغل و رواج فضای هرجومرج در سپهر رسانهای جهان هم منتهی شود. آن روز موعود، هفته پیش از راه رسید؛ آن زمان که دهها انجمن و اتحادیه معتبر جهانی، خطر نابودی رسانههای مکتوب را بهصراحت و دقت با افکار عمومی جهان در میان گذاشتند؛ اما ریشههای همگرایی جهانی برای تشکیل کمپین «نجات رسانههای چاپی» چیست؟ آیا همهچیز به کرونا و تاختوتاز پرقدرت آن در جهان برمیگردد؟ آیا اگر کرونا نبود، این کمپین تشکیل نمیشد؟ واقعیت این است که کرونا، تمام این ماجرا نیست و مسئله اصلی، رواج گسترده رسانههای آنلاین و دیجیتال و جولان شبکههای اجتماعی در فضای رسانهای جهان است و کرونا، تنها حکم تیر خلاص را در این قضیه داشت.
حالا دیگر چند سالی میشود که شبکههای اجتماعی و رسانههای آنلاین، بهعنوان پلتفرمهایی جایگزین و البته ارزان، کموبیش جای رسانههای چاپی را گرفتهاند و در کنار مزایایی که دارند، آسیبهای فراوانی به سپهر رسانهای جهان تحمیل کردهاند. مهمتر از این، رسانههای جدید مستقیم یا غیرمستقیم درپی القای این حس مشترک به مخاطبان هستند که دیگر دوره رسانههای مکتوب گذشته و هرچه نامش آینده است، در اختیار ماست و رسانههای چاپی سهمی از این «آینده» در اختیار ندارند. شاید همین تمامیتخواهی است که یک دوقطبی کاذب را در سپهر رسانهای جهان حاکم کرده و روزنامهنگاران و فعالان حوزه رسانه را در دو سر طیف قرار داده است که اگر جز این بود، هم مدافعان رسانههای مکتوب و هم فعالان رسانههای آنلاین، هرکدام کار خود را میکردند و راه خود را میرفتند و کسی به دنبال حذف آن دیگری نبود. کرونا هم که همهگیر شد، مخالفان رسانههای چاپی مثل کسانی که یار کمکی یافتهاند، با تمام توان از فرصت این یار کمکی بهره بردند و جهان آینده را یکسره در کنترل شبکههای اجتماعی و رسانههای آنلاین تصویر کردند. همین هم شد که کمپین «نجات رسانههای چاپی» از سوی
اتحادیههای جهانی به نمایندگی از 21 میلیون کارگر و همزمان با اوجگیری بحران کرونا، در سطحی وسیع در همه کشورهای جهان منتشر شد. فعالان این کمپین، با بیان اینکه رسانههای چاپی بهعنوان تجربهای سترگ از گذشتهای پرافتخار، کالایی عمومی است، از دولتها خواستهاند که بسته حمایت از رسانههای چاپی ارائه دهند. UNIو IFJ، بهعنوان دو تشکل بزرگ بانی این کمپین، با برشمردن فجایع حاصل از تداوم وضع کنونی، به کاهش درآمد تبلیغات رسانههای چاپی بهعنوان یکی از مضرات دوران جدید اشاره کردهاند و اعلام کردند تنها در سال جدید، آگهیهای رسانههای چاپی 20 درصد کاهش داشته است و این، در کنار خطر تعطیلی نشریات چاپی، مجموعا صدها هزار شغل را در آستانه نابودی قرار داده است. مالیاتگرفتن از شرکتهای بزرگ فناوری مثل آمازون، فیسبوک و گوگل با استدلال «ضرورت تقسیم درآمد»، از دیگر درخواستهای این کمپین جهانی برای حفاظت از رسانههای چاپی است. این درخواست آخر، گویی درد مشترک همه روزنامهنگاران و رسانههای چاپی آنهاست؛ دردی که از محصولی آماده پرده برمیدارد که شبکههای اجتماعی و رسانههای آنلاین، بهآسانی و مثل آبخوردن، از آنها کپی میکنند،
بیآنکه حقوقی از این کپی، به رسانههای چاپی برسد. آنها کلیک میخورند، دیده میشوند، آگهی میگیرند و به تداوم حیات رسانهای میپردازند و رسانههای تولیدکننده این محتوا که از قضا چاپی و مکتوب هم هستند، باید نظارهگر نابودی خود باشند.
این کمپین یک پیام مستتر هم برای روزنامهنگاران و فعالان رسانهای ایران داشت؛ اینکه همیشه هم درخواست کمک از دولتها چیز بدی نیست و گاه لازم است کمپینهای مستقل و مدنی، از دولتها بهعنوان سیاستگذاران کلان، درخواست حمایت کنند و مسیر را از رهگذر این درخواست، برای جامعه مدنی هموارتر کنند. به نظر میرسد ما روزنامهنگاران ایرانی دلبسته به رسانههای چاپی باید مثل «آنتونی بلانگر»، دبیرکل فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران، خطاب به دولتمان بگوییم: نمیتوانید فقط از بالکنهای خود ناظر غرقشدن این کشتی باشید، به یاری رسانههای مکتوب و چاپی بشتابید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.