|

شهروندان بي‌قرار

پس از ماجرای كرونا و وضعیت پیش‌آمده در ایران كه سخت‌تر از سراسر جهان است، مباحثی در زمینه افكار عمومی مطرح شده و نیازمند نگاه جدیدی به مسائل پیش‌رو است‌. چندی‌پیش چهارمین نشست کرونا و امر اجتماعی با موضوع «افکار عمومی و سیاست‌ورزی رسانه‌ای» با حضور دکتر هادی خانیکی (عضو هیئت‌علمی دانشگاه علامه طباطبایی) و دکتر فردین علیخواه (عضو هیئت‌علمی دانشگاه گیلان) به‌صورت آنلاین برگزار شد. روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و هنر و رسانه متن این نشست را چند روز پيش منتشر كرده است. در این نشست نكات قابل‌توجهی مطرح شده كه به برخی از آنها اشاره می‌كنیم. هادی خانیکی گفت: «در وضعیتی هستیم که نمی‌توان گفت چه کسی در آن سیاست‌گذاری می‌کند و چه کسی مصرف، چه کسی کاربر است و چه کسی مصرف‌کننده، وضعیتی‌ که در آن همه هم فرصت خلق می‌کنند و هم تهدید می‌آفرینند. اما کرونا درس مهمی به ما در ایران و جهان داد و آن اینکه کمتر حکم قطعی صادر کنیم و بیشتر به دنبال ثبت پرسش‌ها باشیم؛ تغییر را بیشتر بپذیریم تا تفسیر آنها. آنچه درباره امر اجتماعی یا زیسته جامعه بر اساس این پدیده می‌توان گفت این است که اجتماع براساس خطوط تماسی که با کرونا داشته، مراحل مختلفی را پشت سر گذاشته و اکنون یک مواجهه ترکیبی با آن دارد. افکار عمومی در مراحل اولیه شیوع کرونا، بیشتر به نجات جان و رهایی از مرگ می‌اندیشید که کم‌کم این نگرانی‌ها و دغدغه‌های افکار عمومی به سمت افق شغلی و هراس از آینده سوق پیدا کرد. مرحله سوم که هم‌زمان شد با خیزش موج دوم کرونا، آثار فرهنگی و اجتماعی آن بیشتر نمود پیدا کرد. آیین‌ها، مناسک، عروسی‌ها و عزاها و همه آن چیزهایی که ما را پرتاب کرده بودند به خلوت، دوباره مطرح شدند و معلوم شد که بشر نمی‌تواند بدون آنها زندگی کند. به عبارت دیگر، به دلیل برجسته‌شدن فرهنگ و تعاملات اجتماعی، ما نوع دیگری از مواجهه افکار عمومی را داریم. اكثر تحلیل‌ها مبتنی ا‌ست بر اینکه دنیای پیشین فروریخته و نوع جدیدی از روابط به وجود آمده است، این ویروس ما را به محیط خانه پرتاب کرده؛ به‌گونه‌ای که در خلأ روابط اجتماعی به دنبال این هستیم که از طریق وب، روابط اجتماعی را احیا کنیم و همین یعنی مواجهه با دنیای جدید. در حال عادت‌کردن به برقراری ارتباط به‌صورت مجازی هستیم و این یعنی ظهور پدیده‌ای که قبلا هم در عالم ارتباطات و عالم نظری به آن پرداخته می‌شد. به عبارت دیگر ما در میانه دنیایی قرار گرفتیم که از یک‌سو شبکه‌های اجتماعی ما را به سمت دیده‌شدن سوق می‌دهند و از طرف دیگر در تنهایی قرار داریم. پدیده‌ای به نام گریز به خود تنهاشده درون. افکار عمومی در جامعه ما هم دستخوش تأثیرپذیری از عوامل شناخته‌شده‌ای ا‌ست که بعضی از مؤلفه‌هایش در همین نظرسنجی‌ها هم آورده شده است. در آنها سرمایه اجتماعی مثل اعتماد، امید به آینده و مشارکت پایین بوده و نسبت به آینده نگرانی‎هایی داشته‌اند. در یکی از نظرسنجی‌هایی که پس از ناآرامی‌های زمستان گذشته انجام شده، ویژگی بی‌امیدی نسبت به آینده و فراگیری نارضایتی‌ها در سطوح مختلف جامعه دیده می‌شد. «شهروندان بی‌قرار» نشان‌دهنده ضعف سازوکارهایی ا‌ست که می‌توانست اجماع و همبستگی را بیشتر کند و این ظهور شهروند ناراضی، یکی از همان مؤلفه‌هایی بود که در دوران کرونا هم می‌توان در افکار عمومی دید».

پس از ماجرای كرونا و وضعیت پیش‌آمده در ایران كه سخت‌تر از سراسر جهان است، مباحثی در زمینه افكار عمومی مطرح شده و نیازمند نگاه جدیدی به مسائل پیش‌رو است‌. چندی‌پیش چهارمین نشست کرونا و امر اجتماعی با موضوع «افکار عمومی و سیاست‌ورزی رسانه‌ای» با حضور دکتر هادی خانیکی (عضو هیئت‌علمی دانشگاه علامه طباطبایی) و دکتر فردین علیخواه (عضو هیئت‌علمی دانشگاه گیلان) به‌صورت آنلاین برگزار شد. روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و هنر و رسانه متن این نشست را چند روز پيش منتشر كرده است. در این نشست نكات قابل‌توجهی مطرح شده كه به برخی از آنها اشاره می‌كنیم. هادی خانیکی گفت: «در وضعیتی هستیم که نمی‌توان گفت چه کسی در آن سیاست‌گذاری می‌کند و چه کسی مصرف، چه کسی کاربر است و چه کسی مصرف‌کننده، وضعیتی‌ که در آن همه هم فرصت خلق می‌کنند و هم تهدید می‌آفرینند. اما کرونا درس مهمی به ما در ایران و جهان داد و آن اینکه کمتر حکم قطعی صادر کنیم و بیشتر به دنبال ثبت پرسش‌ها باشیم؛ تغییر را بیشتر بپذیریم تا تفسیر آنها. آنچه درباره امر اجتماعی یا زیسته جامعه بر اساس این پدیده می‌توان گفت این است که اجتماع براساس خطوط تماسی که با کرونا داشته، مراحل مختلفی را پشت سر گذاشته و اکنون یک مواجهه ترکیبی با آن دارد. افکار عمومی در مراحل اولیه شیوع کرونا، بیشتر به نجات جان و رهایی از مرگ می‌اندیشید که کم‌کم این نگرانی‌ها و دغدغه‌های افکار عمومی به سمت افق شغلی و هراس از آینده سوق پیدا کرد. مرحله سوم که هم‌زمان شد با خیزش موج دوم کرونا، آثار فرهنگی و اجتماعی آن بیشتر نمود پیدا کرد. آیین‌ها، مناسک، عروسی‌ها و عزاها و همه آن چیزهایی که ما را پرتاب کرده بودند به خلوت، دوباره مطرح شدند و معلوم شد که بشر نمی‌تواند بدون آنها زندگی کند. به عبارت دیگر، به دلیل برجسته‌شدن فرهنگ و تعاملات اجتماعی، ما نوع دیگری از مواجهه افکار عمومی را داریم. اكثر تحلیل‌ها مبتنی ا‌ست بر اینکه دنیای پیشین فروریخته و نوع جدیدی از روابط به وجود آمده است، این ویروس ما را به محیط خانه پرتاب کرده؛ به‌گونه‌ای که در خلأ روابط اجتماعی به دنبال این هستیم که از طریق وب، روابط اجتماعی را احیا کنیم و همین یعنی مواجهه با دنیای جدید. در حال عادت‌کردن به برقراری ارتباط به‌صورت مجازی هستیم و این یعنی ظهور پدیده‌ای که قبلا هم در عالم ارتباطات و عالم نظری به آن پرداخته می‌شد. به عبارت دیگر ما در میانه دنیایی قرار گرفتیم که از یک‌سو شبکه‌های اجتماعی ما را به سمت دیده‌شدن سوق می‌دهند و از طرف دیگر در تنهایی قرار داریم. پدیده‌ای به نام گریز به خود تنهاشده درون. افکار عمومی در جامعه ما هم دستخوش تأثیرپذیری از عوامل شناخته‌شده‌ای ا‌ست که بعضی از مؤلفه‌هایش در همین نظرسنجی‌ها هم آورده شده است. در آنها سرمایه اجتماعی مثل اعتماد، امید به آینده و مشارکت پایین بوده و نسبت به آینده نگرانی‎هایی داشته‌اند. در یکی از نظرسنجی‌هایی که پس از ناآرامی‌های زمستان گذشته انجام شده، ویژگی بی‌امیدی نسبت به آینده و فراگیری نارضایتی‌ها در سطوح مختلف جامعه دیده می‌شد. «شهروندان بی‌قرار» نشان‌دهنده ضعف سازوکارهایی ا‌ست که می‌توانست اجماع و همبستگی را بیشتر کند و این ظهور شهروند ناراضی، یکی از همان مؤلفه‌هایی بود که در دوران کرونا هم می‌توان در افکار عمومی دید».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.