|

دو شعراز شکسپیر و حاشیه‌های استانبول

شرق: امید طبیب‌زاده چند سال پیش «غزلواره‌ها»ی ویلیام شکسپیر را به فارسی ترجمه کرد و به‌تازگی هم کتاب دیگری از این چهره ادبیات کلاسیک جهان با عنوان «ققنوس و قمری و شکایت عاشق» ترجمه کرده که در نشر چشمه منتشر شده است. طبیب‌زاده «غزلواره‌ها» را همراه با تفسیر به چاپ رسانده بود. «غزلواره‌ها» شامل شعرهایی است که شکسپیر در سال‌های مختلف و به مناسبت‌های گوناگون سروده و سپس کوشیده تا با اعمال برخی تغییرات جزئی همه آنها را به شیوه رایج دوران خودش در قالب منظومه یا شعر روایی بلندی ارائه کند، ازاین‌رو «غزلواره‌ها» را می‌توان منظومه‌ای با «پیرنگ کشدار و حتی ازهم‌گسیخته» دانست. ترجمه تازه طبیب‌زاده از شکسپیر، دو شعر دیگر او را دربرگرفته و در اینجا هم شعرها به‌همراه تفسیر منتشر شده‌اند. طبیب‌زاده در بخشی از پیش‌گفتارش درباره این دو شعر نوشته است: «این دو شعر و مخصوصا منظومه نسبتا کوتاه شکایت عاشق، در زمره آثاری هستند که برخی مفسران آنها را مجعول و برخی دیگر منسوب و برخی نیز کاملا اصیل و متعلق به خود شکسپیر دانسته‌اند اما چنان‌که خواهیم دید، منتقدان و مفسران بزرگ و صاحب‌نامی چون ادموند مالون و آی.ای.ریچاردز و مایکل شونفلد، هر دو اثر را متعلق به خود شکسپیر دانسته‌اند و درباره اصیل‌بودن آنها و نیز پیوندهای محکمی که میان آنها وجود دارد بسیار سخن گفته‌اند». کتاب از چهار فصل تشکیل شده؛ فصل اول که در واقع مانند مقدمه اثر است، شامل ترجمه نخستین فصل از کتاب «مقدمه کمبریج بر اشعار شکسپیر» اثر مایکل شونفلد است با عنوان شکسپیر و شعر انگلیسی. نویسنده در این مقدمه به بررسی اشعار غیرنمایشی شکسپیر و ارزش آنها از حیث ادبی و اهمیت آنها از جهت درک هرچه بهتر آثار شکسپیر پرداخته است. از جمله نکات قابل توجهی که در این مقدمه به آن اشاره شده،‌ این است که شکسپیر بیش از آنکه مبدع سبک یا طرز جدیدی در اشعار ادبیات انگلستان باشد، شاعری بوده است که آثار پیشینیان و معاصران خود را به‌خوبی خوانده و درک کرده و سپس عالی‌ترین جلوه‌های آن آثار را با اندک دخل و تصرفی در آثار خود به کار گرفته است. فصل دوم کتاب شامل متن اصلی و ترجمه فارسی شعر تمثیلی و رمزآمیز «ققنوس و قمری» است. این شعر از زمره اشعار عرفانی در ادبیات انگلیسی به شمار می‌رود که درباره معنای آن بحث‌های زیادی درگرفته است. فصل سوم کتاب شامل متن اصلی و ترجمه فارسی منظومه «شکایت عاشق» است و در نهایت فصل چهارم کتاب هم ترجمه فصلی دیگر از کتاب «مقدمه کمبریج بر اشعار شکسپیر» است. شونفلد در این فصل به بررسی تطبیقی این دو شعر که به خودش دیدگاهای کاملا متفاوتی را درباره عشق عرضه می‌کنند پرداخته و ویژگی‌های هریک را به دقت برشمرده است. طبیب‌زاده یکی از مهم‌ترین دلایل ترجمه این دو شعر در قالب یک کتاب را همین نظر شونفلد دانسته که در آن به پیوندهای میان دو شعر اشاره کرده است. ضمن اینکه او می‌گوید این دو شعر بارها در کنار هم در خود انگلستان هم منتشر شده‌اند.
«شوری در سر» از رمان‌های مهم ارهان پاموک است که چاپ تازه‌ای از آن با ترجمه عین‌اله غریب در نشر چشمه منتشر شده است. این رمان اولین‌بار در سال 2015 منتشر شد و برخلاف سایر رمان‌های پاموک که شخصیت‌هایش، آدم‌هایی از طبقه متوسط استانبول هستند؛ در اینجا حاشیه‌نشین‌ها به داستان راه یافته‌اند. آدم‌های این رمان، مهاجرانی هستند که از دهه 50 به بعد از روستاهای کوچکشان به استانبول آمده‌اند و بعد از مدتی محله و مکان زندگی خودشان را ساخته‌اند. شخصیت اصلی این رمان، مولود نام دارد که سال‌هاست به دست‌فروشی مشغول است و شاهدی است بر تاریخ پرفرازونشیب استانبول: «حالا دیگر 20 سالی از نخستین روز اقامت مولود در استانبول می‌گذشت. از یک طرف از اینکه با تخریب‌های پیوسته و احداث خیابان‌های جدید، ساختمان‌های نوساز، فروشگاه‌های بی‌شمار، زیرگذرها و روگذرهای بسیار و انبوهی از تابلوهای روزافزون تبلیغاتی، بخشی از شهر که در این 20 سال شناخته و به آن خو گرفته بود از بین می‌رفت مغموم بود، اما از طرفی دیگر از اینکه این کارها برای او و دیگر شهروندان انجام داده می‌شد و از اینکه اصولا به خاطر او کاری انجام می‌شود نیز خوشحال بود. شهر دیگر برایش جایی نبود که پیش از او وجود داشت و او پس از ساخته‌شدنش از بیرون وارد یا به تعبیری به آن اضافه می‌شد. از اینکه استانبول را در شمایلی تازه، زیباتر و تمیزتر و مدرن‌تر از آنچه پیش‌تر بود، تصور کند، لذت می‌برد. خانه‌هایی را که پیش از ورود او به استانبول، آن زمان که او در روستا بود یا حتا اصلا به دنیا نیامده بود، ساخته شده بودند (خانه‌هایی پنجاه، ‌شصت ساله با آسانسورهای قدیمی و سقف‌های بلند و شوفاژهای چدنی) و صاحبان آن خانه‌ها را که همواره با او رفتاری مهربانانه داشتند، هنوز هم دوست داشت؛ اما با وجود بیست سال اقامت در این شهر، هنوز هم خود را در آن خانه‌های قدیمی، در استانبول قدیم، غریبه می‌یافت. از اینکه دربان‌های این آپارتمان‌های کهن‌سال آگاهانه یا ناآگاهانه بیش از هرکسی او را به دیده تحقیر می‌نگریستند، بابت رفتارهایی که ممکن بود مقابل آنها از او سر بزند می‌ترسید؛ اما بااین‌همه هر آنچه را که قدیمی بود دوست داشت: حال‌وهوای قبرستان متروکه قدیمی که هنگام بزافروشی در محله‌های دور از مرکز شهر ناگهان سر از آنجا درمی‌آورد، تزیینات دیوارهای حیاط مساجد قدیمی که به‌خاطر رطوبت و نم بر نمای آنها جلبک سبز شده بود، نوشته‌های ناخوانای به‌جامانده از دوره عثمانی روی سقاخانه‌هایی که شیرهای برنجی‌شان زنگ زده و از کار افتاده بود،...». مولود شاهد تاریخ شهری است که پر است از کودتاها و درگیری‌های خونین میان ارتش و کردها و نیز شاهدی است بر ازبین‌رفتن بافت دوران عثمانی و تغییرکردن سلیقه مردم.

شرق: امید طبیب‌زاده چند سال پیش «غزلواره‌ها»ی ویلیام شکسپیر را به فارسی ترجمه کرد و به‌تازگی هم کتاب دیگری از این چهره ادبیات کلاسیک جهان با عنوان «ققنوس و قمری و شکایت عاشق» ترجمه کرده که در نشر چشمه منتشر شده است. طبیب‌زاده «غزلواره‌ها» را همراه با تفسیر به چاپ رسانده بود. «غزلواره‌ها» شامل شعرهایی است که شکسپیر در سال‌های مختلف و به مناسبت‌های گوناگون سروده و سپس کوشیده تا با اعمال برخی تغییرات جزئی همه آنها را به شیوه رایج دوران خودش در قالب منظومه یا شعر روایی بلندی ارائه کند، ازاین‌رو «غزلواره‌ها» را می‌توان منظومه‌ای با «پیرنگ کشدار و حتی ازهم‌گسیخته» دانست. ترجمه تازه طبیب‌زاده از شکسپیر، دو شعر دیگر او را دربرگرفته و در اینجا هم شعرها به‌همراه تفسیر منتشر شده‌اند. طبیب‌زاده در بخشی از پیش‌گفتارش درباره این دو شعر نوشته است: «این دو شعر و مخصوصا منظومه نسبتا کوتاه شکایت عاشق، در زمره آثاری هستند که برخی مفسران آنها را مجعول و برخی دیگر منسوب و برخی نیز کاملا اصیل و متعلق به خود شکسپیر دانسته‌اند اما چنان‌که خواهیم دید، منتقدان و مفسران بزرگ و صاحب‌نامی چون ادموند مالون و آی.ای.ریچاردز و مایکل شونفلد، هر دو اثر را متعلق به خود شکسپیر دانسته‌اند و درباره اصیل‌بودن آنها و نیز پیوندهای محکمی که میان آنها وجود دارد بسیار سخن گفته‌اند». کتاب از چهار فصل تشکیل شده؛ فصل اول که در واقع مانند مقدمه اثر است، شامل ترجمه نخستین فصل از کتاب «مقدمه کمبریج بر اشعار شکسپیر» اثر مایکل شونفلد است با عنوان شکسپیر و شعر انگلیسی. نویسنده در این مقدمه به بررسی اشعار غیرنمایشی شکسپیر و ارزش آنها از حیث ادبی و اهمیت آنها از جهت درک هرچه بهتر آثار شکسپیر پرداخته است. از جمله نکات قابل توجهی که در این مقدمه به آن اشاره شده،‌ این است که شکسپیر بیش از آنکه مبدع سبک یا طرز جدیدی در اشعار ادبیات انگلستان باشد، شاعری بوده است که آثار پیشینیان و معاصران خود را به‌خوبی خوانده و درک کرده و سپس عالی‌ترین جلوه‌های آن آثار را با اندک دخل و تصرفی در آثار خود به کار گرفته است. فصل دوم کتاب شامل متن اصلی و ترجمه فارسی شعر تمثیلی و رمزآمیز «ققنوس و قمری» است. این شعر از زمره اشعار عرفانی در ادبیات انگلیسی به شمار می‌رود که درباره معنای آن بحث‌های زیادی درگرفته است. فصل سوم کتاب شامل متن اصلی و ترجمه فارسی منظومه «شکایت عاشق» است و در نهایت فصل چهارم کتاب هم ترجمه فصلی دیگر از کتاب «مقدمه کمبریج بر اشعار شکسپیر» است. شونفلد در این فصل به بررسی تطبیقی این دو شعر که به خودش دیدگاهای کاملا متفاوتی را درباره عشق عرضه می‌کنند پرداخته و ویژگی‌های هریک را به دقت برشمرده است. طبیب‌زاده یکی از مهم‌ترین دلایل ترجمه این دو شعر در قالب یک کتاب را همین نظر شونفلد دانسته که در آن به پیوندهای میان دو شعر اشاره کرده است. ضمن اینکه او می‌گوید این دو شعر بارها در کنار هم در خود انگلستان هم منتشر شده‌اند.
«شوری در سر» از رمان‌های مهم ارهان پاموک است که چاپ تازه‌ای از آن با ترجمه عین‌اله غریب در نشر چشمه منتشر شده است. این رمان اولین‌بار در سال 2015 منتشر شد و برخلاف سایر رمان‌های پاموک که شخصیت‌هایش، آدم‌هایی از طبقه متوسط استانبول هستند؛ در اینجا حاشیه‌نشین‌ها به داستان راه یافته‌اند. آدم‌های این رمان، مهاجرانی هستند که از دهه 50 به بعد از روستاهای کوچکشان به استانبول آمده‌اند و بعد از مدتی محله و مکان زندگی خودشان را ساخته‌اند. شخصیت اصلی این رمان، مولود نام دارد که سال‌هاست به دست‌فروشی مشغول است و شاهدی است بر تاریخ پرفرازونشیب استانبول: «حالا دیگر 20 سالی از نخستین روز اقامت مولود در استانبول می‌گذشت. از یک طرف از اینکه با تخریب‌های پیوسته و احداث خیابان‌های جدید، ساختمان‌های نوساز، فروشگاه‌های بی‌شمار، زیرگذرها و روگذرهای بسیار و انبوهی از تابلوهای روزافزون تبلیغاتی، بخشی از شهر که در این 20 سال شناخته و به آن خو گرفته بود از بین می‌رفت مغموم بود، اما از طرفی دیگر از اینکه این کارها برای او و دیگر شهروندان انجام داده می‌شد و از اینکه اصولا به خاطر او کاری انجام می‌شود نیز خوشحال بود. شهر دیگر برایش جایی نبود که پیش از او وجود داشت و او پس از ساخته‌شدنش از بیرون وارد یا به تعبیری به آن اضافه می‌شد. از اینکه استانبول را در شمایلی تازه، زیباتر و تمیزتر و مدرن‌تر از آنچه پیش‌تر بود، تصور کند، لذت می‌برد. خانه‌هایی را که پیش از ورود او به استانبول، آن زمان که او در روستا بود یا حتا اصلا به دنیا نیامده بود، ساخته شده بودند (خانه‌هایی پنجاه، ‌شصت ساله با آسانسورهای قدیمی و سقف‌های بلند و شوفاژهای چدنی) و صاحبان آن خانه‌ها را که همواره با او رفتاری مهربانانه داشتند، هنوز هم دوست داشت؛ اما با وجود بیست سال اقامت در این شهر، هنوز هم خود را در آن خانه‌های قدیمی، در استانبول قدیم، غریبه می‌یافت. از اینکه دربان‌های این آپارتمان‌های کهن‌سال آگاهانه یا ناآگاهانه بیش از هرکسی او را به دیده تحقیر می‌نگریستند، بابت رفتارهایی که ممکن بود مقابل آنها از او سر بزند می‌ترسید؛ اما بااین‌همه هر آنچه را که قدیمی بود دوست داشت: حال‌وهوای قبرستان متروکه قدیمی که هنگام بزافروشی در محله‌های دور از مرکز شهر ناگهان سر از آنجا درمی‌آورد، تزیینات دیوارهای حیاط مساجد قدیمی که به‌خاطر رطوبت و نم بر نمای آنها جلبک سبز شده بود، نوشته‌های ناخوانای به‌جامانده از دوره عثمانی روی سقاخانه‌هایی که شیرهای برنجی‌شان زنگ زده و از کار افتاده بود،...». مولود شاهد تاریخ شهری است که پر است از کودتاها و درگیری‌های خونین میان ارتش و کردها و نیز شاهدی است بر ازبین‌رفتن بافت دوران عثمانی و تغییرکردن سلیقه مردم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.