|

عرضه املاك و مستغلات دولت در بورس، شفافيت را افزايش مي‌دهد

خداحافظي با شبهه ‌املاك نجومي

شرق: دولت و بانك‌ها عرضه اموال خود را در بورس املاك و مستغلات آغاز كرده‌اند. نیمه مرداد بود كه خبر رسید نخستین عرضه ملك در بورس كالا به تقاضای وزارت راه‌و‌شهرسازی انجام شد. روز گذشته هم بانك اقتصاد نوین املاك مازاد خود را در بورس املاك و مستغلات عرضه كرد. با توجه به اینكه این بورس از سال 94 راه‌‎اندازی شده، سرانجام با چهار سال تأخیر نخستین معاملات در آن رقم خورد و علی بخشنده، كارشناس بورس كالا، بر این باور است كه با استفاده از این سازوكار، شفافیت بیشتر می‌شود. او می‌گوید: اگر شهرداری از سازوكار بورس املاك و مستغلات برای معامله اموال مازاد خود استفاده كرده بود، هیچ‌گاه شبهه املاك نجومی در سطح جامعه مطرح نمی‌شد.
‌‌واگذاری املاك مازاد دولت و بانك‌ها در بورس كالا چه مزیت‌هایی دارد؟

در سال 94 در زیر‌مجموعه تالار فرعی بورس كالا، یك تابلوی جدید به اسم املاك و مستغلات افتتاح شد. روال واگذاری املاك و مستغلات در ارگان‌هایی مثل شهرداری، بانك‌ها، بیمه‌ها و... به صورت مزایده ازطریق روزنامه‌های رسمی و شركت در سازوكار مزایده بود. وقتی محصولات در بورس كالا عرضه شود، ضمن آنكه به‌دلیل پایین‌تر‌بودن هزینه معاملات در بورس كالا، هزینه معامله كاهش می‌یابد، شفافیت هم ایجاد خواهد شد؛ زیرا همان‌طور كه می‌دانید، در معاملات مزایده‌ای كه بر‌مبنای سیستم قدیمی پاكتی بود، هیچ شفافیتی وجود نداشت و كشف نرخی كه انجام می‌شد، به صورت شفاف نبود. بورس كالا یكی از شعارها و اهدافش ایجاد شفافیت در بازار است که هم می‌تواند هزینه‌های معاملات را كاهش دهد و هم شفافیت ایجاد كند. طرفین خریدار و فروشنده در صورت لزوم در دسترس هستند و زمانی كه محصول روی تابلوی بورس هست، هیچ محرمانگی وجود ندارد و قیمت روی تابلو را عرضه و تقاضا مشخص می‌كند.
‌‌برخی می‌گویند در بورس كالا كشف قیمت به‌درستی انجام نمی‌شود و محاسبات برای تعیین قیمت در بورس نادرست است. برخی هم معتقد به تبانی در قیمت‌گذاری‌‎ها هستند. نظر شما چیست؟
سازوكار بورس كالا این است كه قبل از اینكه معاملات از طریق اطلاعیه عرضه انجام شود، كسی كه احساس كند قیمت به‌صرفه است، وارد معامله می‌شود و از طریق سازوكار عرضه و تقاضا باعث می‌شود رقابت در تالار انجام شود؛ مثلا اگر خانه‌‎ای را عرضه كنند كه بیش از یك نفر متقاضی داشته باشد، كسی برنده خواهد شد كه بالاترین قیمت پیشنهادی را داشته باشد. تعیین قیمت بر‌اساس عرضه و تقاضا است؛ یعنی اینكه هر كسی با شرایط مساوی توانایی انجام رقابت داشته باشد. اینكه قیمت‌گذاری در بورس كالا درست انجام نمی‌شود، یك بحث كلی است.
‌‌معتقدید اگر اشتباهی هم در محاسبه قیمت انجام شود، در تابلوی بورس اصلاح می‌شود؟
در بورس كه قیمت پایه از طرف فروشنده اعلام می‌شود. قیمتی كه روی تابلو اعلام می‌شود، هم از طرف خریدار اعلام می‌شود. بورس قیمت اعلامی خریدار را ثبت می‌كند و از خودش قیمتی در‌نمی‌آورد. بورس یك وسیله است و در نظام قیمت‌گذاری اعمال نظری انجام نمی‌دهد. بورس ابزار را در اختیار خریداران قرار می‌دهد كه با هم تعامل انجام دهند. اگر كشف نرخ درست انجام نمی‌شود، نباید به ابزار شك كرد؛ بلكه به شرایطی كه خریدار و فروشنده داشتند، باید شك كرد. در بحث پتروشیمی می‌گوییم كه قیمت‌گذاری درست انجام نمی‌گیرد. چرا؟ زیرا خریداران را وزارت صمت درست انتخاب نكرده است. سامانه بهین‌یاب مورد دارد و می‌بینیم تقاضایی بیش از تقاضای واقعی داریم؛ یعنی تقاضای كاذب داریم؛ بنابراین قیمت‌گذاری درست انجام نمی‌شود. در بحث پتروشیمی و پروپیلن‌ها این بحث را داریم كه قیمت‌گذاری بالاتر از قیمت‌های جهانی انجام می‌شود. چرا؟ زیرا در سمت عرضه، عرضه آن‌چنانی نداریم و تقاضای واقعی بازار بیش از این حرف‌هاست. تولیدكننده هم برای اینكه بتواند تولید كند و حالا سفارش‌ داشته باشد، مجبور است با قیمت‌های بالاتر خرید كند. در شرایط تحریمی كه امكان واردات محصولات مشابه وجود ندارد و ممنوعیت وجود دارد، بابت واردات محصولات پتروشیمی چه راهكاری برای تولیدكننده جز رقابت با قیمت بالاتر وجود دارد؟ اینجا اگر قیمت‌گذاری بالاتر اتفاق می‌افتد، اتفاقا بورس زنگ خطر را برای قانون‌گذار به صدا در‌می‌آورد كه ما اینجا كمبود داریم. یك‌سری عادت دارند كه تقصیرات را گردن بورس بیندازند و خود را راحت كنند. اگر كارشناسی واقعی باشد و به تابلو نگاه كند، متوجه می‌شود كه كمبود عرضه است که باعث این اتفاق شده است یا بر‌عكس تقاضای كاذب است كه باعث شده این اتفاق بیفتد.
‌‌احتمال تبانی در بورس چقدر است؟
كارگزاری كه یك محصول را دارد، وقتی تالار شروع می‌شود، بقیه تقاضاها را می‌بینید؛ اما نمی‌داند آن تقاضا متعلق به چه كسی است كه تبانی انجام دهد. در‌عین‌حال كه همه تقاضاها را می‌بینید، نمی‌توانید شناسایی كنید كه این تقاضا مربوط به چه كسی است. امكان تبانی در همه بازارها وجود دارد. نمی‌گویم كه بورس كالا مبرا است. مگر اینكه از قبل، افراد با هم هماهنگ كرده باشند؛ ولی در زمانی كه عرضه كافی باشد و عمق بازار زیاد باشد، امكان تبانی وجود ندارد.
‌‌در مقایسه با روش پاكتی عرضه املاك، چقدر احتمال تبانی هست؟
در بورس كالا معاملات شفاف‌تر انجام می‌شود.
‌‌معاملات چقدر شفاف‌تر انجام می‌شود؟
خیلی زیاد، به‌صورت آنلاین می‌توانید ببینید روی این محصول چقدر تقاضا آمده و قیمت را به صورت آنلاین مشاهده می‌كنید؛ ولی در مزایده به شما می‌گویند كه تقاضای شما قبول یا رد شد. اعلام نمی‌كنند كه یك ملك به چه قیمتی فروخته شد. شما به‌عنوان یك شركت‌كننده در مزایده قیمت خود را بدون توجه به اینكه آیا كسان دیگری متقاضی این محصول هستند یا خیر، ارائه می‌دهید. وقتی بدانید خریدار محصول فقط خودتان هستید، قیمت را پایین می‌دهید؛ اما وقتی بقیه بازار را هم نگاه می‌كنید، قیمتی كه می‌دهید، قیمت درست‌تری است تا بتوانید برنده شوید. بورس كالا این فضا را به وجود می‌آورد كه بدون اینكه طرفین متقاضی همدیگر را بشناسند، بتوانند با هم رقابت انجام دهند. كارگزارها به‌هیچ‌عنوان نمی‌دانند تقاضایی كه در بازار وجود دارد، از سوی كدام‌یك از كارگزاران ارسال شده است. اطلاعات به‌صورت ستاره‌ستاره می‌آید و كسی ستاره‌ها را نمی‌بیند كه پشتش چه كسی قرار دارد. امكان تبانی خیلی پایین است؛ به‌اضافه اینكه ناظران تالار اگر كوچك‌ترین ظنی به وجود تبانی در قیمت‌ها ببینند، معاملات را متوقف می‌كنند و تأیید نمی‌‎كنند. به‌هر‌حال در مقایسه با مدل سنتی بازرسی خیلی بیشتری روی این قضیه می‌توان اعمال كرد. آمار معاملات بورس به‌صورت همگانی در دسترس همگان قرار می‌گیرد كه این ملك یا محصول با چه قیمت پایه‌ای عرضه شده است و در پایان معاملات چقدر قیمت خورده است و بیشترین و كمترین قیمت چقدر بوده است. این شیوه در محصولات پتروشیمی قابل مشاهده است كه دو هزار تن عرضه می‌كند؛ اما مثلا در ملك می‌توانید ببینید كه شش نفر متقاضی بودند و كسی كه ملك را خریداری كرده است، با فلان قیمت خریده و قیمت پایه هم به چه میزان بوده است. همه‌چیز شفاف است.
‌‌نكته تكمیلی دارید؟
در شورای‌عالی بورس مصوب شده است كه بورس پنجم به اسم بورس مسكن روی كار بیاورد. با توجه به اینكه آقای قالیباف گفته‌اند كه بورس مسكن به‌زودی پذیره‌نویسی‌اش انجام می‌شود، هنوز سازوكار این بورس مشخص نشده است. مأموریت‌ها و وظایف این بورس مشخص نشده است. بیشتر این اعلام حالت شوی تبلیغاتی در بحث مسكن برای دولت بوده است كه بگویند ما بورس مسكن راه‌اندازی كردیم. در‌حالی‌كه فكر می‌كنم 80 درصد خدماتی كه می‌خواهند در بورس مسكن ارائه دهند، ما در تالار املاك و مستغلات از سال 94 داشتیم كه متأسفانه مغفول مانده است. بورس مسكن نیازی نبود و بهتر بود كه سازوكار املاك و مستغلات را در بورس كالا تقویت كنیم و ارگان‌های دولتی مجبور شوند بحث فروش املاك مازاد خود را داخل بورس بیاورند. شهرداری تهران اگر املاك مازادش را سال 96 و 97 كه شبهه املاك نجومی پیش آمد، در بورس املاك و مستغلات عرضه می‌كرد، هیچ‌وقت این شبهه پیش نمی‌آمد. به نظر من دولتمردان باید روی این قضیه تأكید كنند كه این معاملات در بورس كالا انجام شود و لازم نبود ما بورس مسكنی به‌عنوان بورس پنجم ایجاد كنیم و می‌شد از بستر بورس املاك و مستغلات بهره برد.

شرق: دولت و بانك‌ها عرضه اموال خود را در بورس املاك و مستغلات آغاز كرده‌اند. نیمه مرداد بود كه خبر رسید نخستین عرضه ملك در بورس كالا به تقاضای وزارت راه‌و‌شهرسازی انجام شد. روز گذشته هم بانك اقتصاد نوین املاك مازاد خود را در بورس املاك و مستغلات عرضه كرد. با توجه به اینكه این بورس از سال 94 راه‌‎اندازی شده، سرانجام با چهار سال تأخیر نخستین معاملات در آن رقم خورد و علی بخشنده، كارشناس بورس كالا، بر این باور است كه با استفاده از این سازوكار، شفافیت بیشتر می‌شود. او می‌گوید: اگر شهرداری از سازوكار بورس املاك و مستغلات برای معامله اموال مازاد خود استفاده كرده بود، هیچ‌گاه شبهه املاك نجومی در سطح جامعه مطرح نمی‌شد.
‌‌واگذاری املاك مازاد دولت و بانك‌ها در بورس كالا چه مزیت‌هایی دارد؟

در سال 94 در زیر‌مجموعه تالار فرعی بورس كالا، یك تابلوی جدید به اسم املاك و مستغلات افتتاح شد. روال واگذاری املاك و مستغلات در ارگان‌هایی مثل شهرداری، بانك‌ها، بیمه‌ها و... به صورت مزایده ازطریق روزنامه‌های رسمی و شركت در سازوكار مزایده بود. وقتی محصولات در بورس كالا عرضه شود، ضمن آنكه به‌دلیل پایین‌تر‌بودن هزینه معاملات در بورس كالا، هزینه معامله كاهش می‌یابد، شفافیت هم ایجاد خواهد شد؛ زیرا همان‌طور كه می‌دانید، در معاملات مزایده‌ای كه بر‌مبنای سیستم قدیمی پاكتی بود، هیچ شفافیتی وجود نداشت و كشف نرخی كه انجام می‌شد، به صورت شفاف نبود. بورس كالا یكی از شعارها و اهدافش ایجاد شفافیت در بازار است که هم می‌تواند هزینه‌های معاملات را كاهش دهد و هم شفافیت ایجاد كند. طرفین خریدار و فروشنده در صورت لزوم در دسترس هستند و زمانی كه محصول روی تابلوی بورس هست، هیچ محرمانگی وجود ندارد و قیمت روی تابلو را عرضه و تقاضا مشخص می‌كند.
‌‌برخی می‌گویند در بورس كالا كشف قیمت به‌درستی انجام نمی‌شود و محاسبات برای تعیین قیمت در بورس نادرست است. برخی هم معتقد به تبانی در قیمت‌گذاری‌‎ها هستند. نظر شما چیست؟
سازوكار بورس كالا این است كه قبل از اینكه معاملات از طریق اطلاعیه عرضه انجام شود، كسی كه احساس كند قیمت به‌صرفه است، وارد معامله می‌شود و از طریق سازوكار عرضه و تقاضا باعث می‌شود رقابت در تالار انجام شود؛ مثلا اگر خانه‌‎ای را عرضه كنند كه بیش از یك نفر متقاضی داشته باشد، كسی برنده خواهد شد كه بالاترین قیمت پیشنهادی را داشته باشد. تعیین قیمت بر‌اساس عرضه و تقاضا است؛ یعنی اینكه هر كسی با شرایط مساوی توانایی انجام رقابت داشته باشد. اینكه قیمت‌گذاری در بورس كالا درست انجام نمی‌شود، یك بحث كلی است.
‌‌معتقدید اگر اشتباهی هم در محاسبه قیمت انجام شود، در تابلوی بورس اصلاح می‌شود؟
در بورس كه قیمت پایه از طرف فروشنده اعلام می‌شود. قیمتی كه روی تابلو اعلام می‌شود، هم از طرف خریدار اعلام می‌شود. بورس قیمت اعلامی خریدار را ثبت می‌كند و از خودش قیمتی در‌نمی‌آورد. بورس یك وسیله است و در نظام قیمت‌گذاری اعمال نظری انجام نمی‌دهد. بورس ابزار را در اختیار خریداران قرار می‌دهد كه با هم تعامل انجام دهند. اگر كشف نرخ درست انجام نمی‌شود، نباید به ابزار شك كرد؛ بلكه به شرایطی كه خریدار و فروشنده داشتند، باید شك كرد. در بحث پتروشیمی می‌گوییم كه قیمت‌گذاری درست انجام نمی‌گیرد. چرا؟ زیرا خریداران را وزارت صمت درست انتخاب نكرده است. سامانه بهین‌یاب مورد دارد و می‌بینیم تقاضایی بیش از تقاضای واقعی داریم؛ یعنی تقاضای كاذب داریم؛ بنابراین قیمت‌گذاری درست انجام نمی‌شود. در بحث پتروشیمی و پروپیلن‌ها این بحث را داریم كه قیمت‌گذاری بالاتر از قیمت‌های جهانی انجام می‌شود. چرا؟ زیرا در سمت عرضه، عرضه آن‌چنانی نداریم و تقاضای واقعی بازار بیش از این حرف‌هاست. تولیدكننده هم برای اینكه بتواند تولید كند و حالا سفارش‌ داشته باشد، مجبور است با قیمت‌های بالاتر خرید كند. در شرایط تحریمی كه امكان واردات محصولات مشابه وجود ندارد و ممنوعیت وجود دارد، بابت واردات محصولات پتروشیمی چه راهكاری برای تولیدكننده جز رقابت با قیمت بالاتر وجود دارد؟ اینجا اگر قیمت‌گذاری بالاتر اتفاق می‌افتد، اتفاقا بورس زنگ خطر را برای قانون‌گذار به صدا در‌می‌آورد كه ما اینجا كمبود داریم. یك‌سری عادت دارند كه تقصیرات را گردن بورس بیندازند و خود را راحت كنند. اگر كارشناسی واقعی باشد و به تابلو نگاه كند، متوجه می‌شود كه كمبود عرضه است که باعث این اتفاق شده است یا بر‌عكس تقاضای كاذب است كه باعث شده این اتفاق بیفتد.
‌‌احتمال تبانی در بورس چقدر است؟
كارگزاری كه یك محصول را دارد، وقتی تالار شروع می‌شود، بقیه تقاضاها را می‌بینید؛ اما نمی‌داند آن تقاضا متعلق به چه كسی است كه تبانی انجام دهد. در‌عین‌حال كه همه تقاضاها را می‌بینید، نمی‌توانید شناسایی كنید كه این تقاضا مربوط به چه كسی است. امكان تبانی در همه بازارها وجود دارد. نمی‌گویم كه بورس كالا مبرا است. مگر اینكه از قبل، افراد با هم هماهنگ كرده باشند؛ ولی در زمانی كه عرضه كافی باشد و عمق بازار زیاد باشد، امكان تبانی وجود ندارد.
‌‌در مقایسه با روش پاكتی عرضه املاك، چقدر احتمال تبانی هست؟
در بورس كالا معاملات شفاف‌تر انجام می‌شود.
‌‌معاملات چقدر شفاف‌تر انجام می‌شود؟
خیلی زیاد، به‌صورت آنلاین می‌توانید ببینید روی این محصول چقدر تقاضا آمده و قیمت را به صورت آنلاین مشاهده می‌كنید؛ ولی در مزایده به شما می‌گویند كه تقاضای شما قبول یا رد شد. اعلام نمی‌كنند كه یك ملك به چه قیمتی فروخته شد. شما به‌عنوان یك شركت‌كننده در مزایده قیمت خود را بدون توجه به اینكه آیا كسان دیگری متقاضی این محصول هستند یا خیر، ارائه می‌دهید. وقتی بدانید خریدار محصول فقط خودتان هستید، قیمت را پایین می‌دهید؛ اما وقتی بقیه بازار را هم نگاه می‌كنید، قیمتی كه می‌دهید، قیمت درست‌تری است تا بتوانید برنده شوید. بورس كالا این فضا را به وجود می‌آورد كه بدون اینكه طرفین متقاضی همدیگر را بشناسند، بتوانند با هم رقابت انجام دهند. كارگزارها به‌هیچ‌عنوان نمی‌دانند تقاضایی كه در بازار وجود دارد، از سوی كدام‌یك از كارگزاران ارسال شده است. اطلاعات به‌صورت ستاره‌ستاره می‌آید و كسی ستاره‌ها را نمی‌بیند كه پشتش چه كسی قرار دارد. امكان تبانی خیلی پایین است؛ به‌اضافه اینكه ناظران تالار اگر كوچك‌ترین ظنی به وجود تبانی در قیمت‌ها ببینند، معاملات را متوقف می‌كنند و تأیید نمی‌‎كنند. به‌هر‌حال در مقایسه با مدل سنتی بازرسی خیلی بیشتری روی این قضیه می‌توان اعمال كرد. آمار معاملات بورس به‌صورت همگانی در دسترس همگان قرار می‌گیرد كه این ملك یا محصول با چه قیمت پایه‌ای عرضه شده است و در پایان معاملات چقدر قیمت خورده است و بیشترین و كمترین قیمت چقدر بوده است. این شیوه در محصولات پتروشیمی قابل مشاهده است كه دو هزار تن عرضه می‌كند؛ اما مثلا در ملك می‌توانید ببینید كه شش نفر متقاضی بودند و كسی كه ملك را خریداری كرده است، با فلان قیمت خریده و قیمت پایه هم به چه میزان بوده است. همه‌چیز شفاف است.
‌‌نكته تكمیلی دارید؟
در شورای‌عالی بورس مصوب شده است كه بورس پنجم به اسم بورس مسكن روی كار بیاورد. با توجه به اینكه آقای قالیباف گفته‌اند كه بورس مسكن به‌زودی پذیره‌نویسی‌اش انجام می‌شود، هنوز سازوكار این بورس مشخص نشده است. مأموریت‌ها و وظایف این بورس مشخص نشده است. بیشتر این اعلام حالت شوی تبلیغاتی در بحث مسكن برای دولت بوده است كه بگویند ما بورس مسكن راه‌اندازی كردیم. در‌حالی‌كه فكر می‌كنم 80 درصد خدماتی كه می‌خواهند در بورس مسكن ارائه دهند، ما در تالار املاك و مستغلات از سال 94 داشتیم كه متأسفانه مغفول مانده است. بورس مسكن نیازی نبود و بهتر بود كه سازوكار املاك و مستغلات را در بورس كالا تقویت كنیم و ارگان‌های دولتی مجبور شوند بحث فروش املاك مازاد خود را داخل بورس بیاورند. شهرداری تهران اگر املاك مازادش را سال 96 و 97 كه شبهه املاك نجومی پیش آمد، در بورس املاك و مستغلات عرضه می‌كرد، هیچ‌وقت این شبهه پیش نمی‌آمد. به نظر من دولتمردان باید روی این قضیه تأكید كنند كه این معاملات در بورس كالا انجام شود و لازم نبود ما بورس مسكنی به‌عنوان بورس پنجم ایجاد كنیم و می‌شد از بستر بورس املاك و مستغلات بهره برد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.