|

اقتصاد دستوربردار نیست

انحراف سهمیه‌بندی‌ها

تعیین سهمیه‌ها در بورس اگرچه به‌منظور کنترل قیمت‌های نهایی و جلوگیری از هدر‌رفت سوبسیدهای پرداخت‌شده دولت در حلقه نخست تولید، صورت گرفته است اما رعایت‌نکردن کف عرضه و حضور پررنگ واسطه‌ها در این بازار، باعث انحراف شدید اهداف شده است. امین گلگیر، کارشناس بورس با اشاره به مطلب فوق توضیح داد: دولت عموما موضوع را از بُعد کلان نگاه می‌کند اما با توجه به تجربیاتی که در بورس کالا داشتم، بارها شاهد بوده‌ام که سهمیه‌بندی‌ها از هدف خود منحرف شده یا به دست تولیدکننده واقعی نرسیده یا تولیدکننده به‌رغم خرید محصول ارزان از بورس، محصول نهایی را با قیمت آزاد به مصرف‌کننده عرضه کرده است.
گلگیر با اشاره به اینکه اقتصاد در دنیای امروز دستور‌بردار نیست، گفت: بازار از فرمول‌های اقتصادی تبعیت می‌کند نه از سیاست‌های دستوری.
او با بیان اینکه شاید به‌صورت مقطعی در یک‌سری از بازارها بتوان نفوذ کرد و کالاها را با قیمت غیرواقعی در بازار جاانداخت، افزود: تجربه چند‌ساله نشان می‌دهد قیمت‌ها خیلی سریع نسبت به قیمت ارز و واقعیت‌های اقتصادی واکنش نشان می‌دهد و در این بین فقط سفته‌بازی و دلال‌بازی اضافه شده و رانت برای عده‌ای خاص ایجاد می‌شود.
این کارشناس بورس متذکر شد: واقعیت این است که در چند سال اخیر کاملا قیمت‌ها به قیمت دلار وابستگی شدید داشته است. دولت به‌ندرت توانسته بیش از 50 درصد پاسخ‌گوی نیاز واقعی باشد. هر‌چقدر هم سهمیه‌بندی می‌کنند و کف و سقف در نظر می‌گیرند، باز‌هم نمی‌توانند نیاز تولیدکنندگان واقعی را برطرف کنند.
او خاطرنشان کرد: متأسفانه افراد سودجو از این سهمیه‌بندی‌ها و گپ قیمتی سوءاستفاده می‌کنند و آن اتفاقی که باید بیفتد؛ رخ نمی‌دهد. گلگیر تأکید کرد: دولت عموما موضوع را از بعد کلان نگاه می‌کند اما با توجه به تجربیاتی که در بورس کالا داشتم، بارها دیده‌ام مثلا در همان محصولات پتروشیمی به‌هیچ‌وجه سهمیه‌ها نتوانسته اهداف مورد نظر دولت را برآورده کند. در حوزه پتروشیمی تولیدکنندگانی داریم که حجم تولید پایینی دارند و مصرف آنها در ماه کمتر از 10 تن است و به‌واسطه همین سهمیه‌بندی‌های نادرست، امکان خرید در بورس را نداشته‌اند. این تولیدکنندگان جنس را با واسطه خریداری می‌کنند و تحت هر شرایط و با هر نوع نظارت حاکمیتی نیز در این نوع خرید، گپ قیمت ایجاد می‌شود. او اضافه کرد: خیلی دشوار است که بخواهیم سهمیه‌بندی کنیم و در‌عین‌حال تولیدکنندگان واقعی را شناسایی کرده و محصولات را به دست تولیدکننده واقعی برسانیم. در سنوات قبل که بررسی می‌کنیم، می‌بینیم بخش عمده‌ای از این سهمیه‌ها راه نادرست می‌روند و با قیمت‌های بسیار بالا در بازار معامله می‌شود. گلگیر بیان کرد: نظارت در مرحله آخر فروش هم اغلب وجود ندارد. یعنی حتی گاهی وقتی تولیدکنندگان واقعی توانسته‌اند از سوبسید دولت استفاده کنند و کالای خود را ارزان‌تر از بورس خریداری کنند اما زمانی که محصول نهایی را می‌خواستند عرضه کنند با قیمت آزاد به مشتری فروخته‌اند. من نمی‌گویم همه تولیدکنندگان به این شکل عمل کرده‌اند اما درصد قابل‌توجهی از آنها این شیوه را در کار داشته‌اند. به عبارت بسیار ساده، این حمایت‌های متنوعی که دولت از تولیدکنندگان به‌منظور رسیدن محصول ارزان به دست مصرف‌کننده دارد، به‌هیچ‌وجه به اهداف خود نرسیده است. او اظهار کرد: تولیدکنندگان نرخ محصولات خود را با نرخ روز دلار تخمین زده و با همان نرخ به مصرف‌کننده عرضه می‌کنند. حتی پیش از آنکه نرخ جدید دولت تأثیرش را بر هزینه تمام‌شده محصول او بگذارد، قیمت نهایی را پیش‌پیش افزایش می‌دهد. نهایتا محصولات هم با قیمت مناسب به دست مصرف‌کننده نمی‌رسد. گلگیر عنوان کرد: از طرف دیگر این موضوع را هم باید در نظر بگیریم که وقتی دولت خوراک را با سوبسید به پتروشیمی‌ها می‌دهد، از آن طرف بخش عظیمی از ارز کشور را پتروشیمی‌ها تأمین می‌کنند. باید در نظر داشته باشیم که در شرایط بد اقتصادی هستیم و شاید حمایت‌کردن از صنعتی که ارزآوری برای کشور دارد، منطقی باشد. بنابراین من نمی‌خواهم بگویم در این شرایط حمایت‌ها را دولت حذف کند اما باید در نظر داشت که این حمایت‌ها به‌هیچ‌وجه به مصرف‌کننده نمی‌رسد.
او پیشنهاد داد: شاید بهتر باشد دولت روش حمایت‌های خود از تولید را تغییر دهد. بسیاری از کارشناسان معتقدند، به‌جای اعمال سیاست‌های حمایتی در نخستین حلقه تولید، باید سیاست‌های حمایتی در آخرین حلقه عرضه اتفاق بیفتد تا مصرف‌کننده نهایی از آن بهره‌مند شود.
در واقع به‌جای آنکه دولت به پتروشیمی‌ها سوبسید خوراک بدهد، محصول نهایی صنایع پایین‌دستی مثل محصولات پلاستیکی را با یارانه به مصرف‌کننده بفروشد. به‌این‌ترتیب آن حلقه‌های واسطی که این سوبسید را در جیب خود نگاه داشته و اجازه انتقال آن به مصرف‌کننده را نمی‌دهند، حذف می‌شوند.

تعیین سهمیه‌ها در بورس اگرچه به‌منظور کنترل قیمت‌های نهایی و جلوگیری از هدر‌رفت سوبسیدهای پرداخت‌شده دولت در حلقه نخست تولید، صورت گرفته است اما رعایت‌نکردن کف عرضه و حضور پررنگ واسطه‌ها در این بازار، باعث انحراف شدید اهداف شده است. امین گلگیر، کارشناس بورس با اشاره به مطلب فوق توضیح داد: دولت عموما موضوع را از بُعد کلان نگاه می‌کند اما با توجه به تجربیاتی که در بورس کالا داشتم، بارها شاهد بوده‌ام که سهمیه‌بندی‌ها از هدف خود منحرف شده یا به دست تولیدکننده واقعی نرسیده یا تولیدکننده به‌رغم خرید محصول ارزان از بورس، محصول نهایی را با قیمت آزاد به مصرف‌کننده عرضه کرده است.
گلگیر با اشاره به اینکه اقتصاد در دنیای امروز دستور‌بردار نیست، گفت: بازار از فرمول‌های اقتصادی تبعیت می‌کند نه از سیاست‌های دستوری.
او با بیان اینکه شاید به‌صورت مقطعی در یک‌سری از بازارها بتوان نفوذ کرد و کالاها را با قیمت غیرواقعی در بازار جاانداخت، افزود: تجربه چند‌ساله نشان می‌دهد قیمت‌ها خیلی سریع نسبت به قیمت ارز و واقعیت‌های اقتصادی واکنش نشان می‌دهد و در این بین فقط سفته‌بازی و دلال‌بازی اضافه شده و رانت برای عده‌ای خاص ایجاد می‌شود.
این کارشناس بورس متذکر شد: واقعیت این است که در چند سال اخیر کاملا قیمت‌ها به قیمت دلار وابستگی شدید داشته است. دولت به‌ندرت توانسته بیش از 50 درصد پاسخ‌گوی نیاز واقعی باشد. هر‌چقدر هم سهمیه‌بندی می‌کنند و کف و سقف در نظر می‌گیرند، باز‌هم نمی‌توانند نیاز تولیدکنندگان واقعی را برطرف کنند.
او خاطرنشان کرد: متأسفانه افراد سودجو از این سهمیه‌بندی‌ها و گپ قیمتی سوءاستفاده می‌کنند و آن اتفاقی که باید بیفتد؛ رخ نمی‌دهد. گلگیر تأکید کرد: دولت عموما موضوع را از بعد کلان نگاه می‌کند اما با توجه به تجربیاتی که در بورس کالا داشتم، بارها دیده‌ام مثلا در همان محصولات پتروشیمی به‌هیچ‌وجه سهمیه‌ها نتوانسته اهداف مورد نظر دولت را برآورده کند. در حوزه پتروشیمی تولیدکنندگانی داریم که حجم تولید پایینی دارند و مصرف آنها در ماه کمتر از 10 تن است و به‌واسطه همین سهمیه‌بندی‌های نادرست، امکان خرید در بورس را نداشته‌اند. این تولیدکنندگان جنس را با واسطه خریداری می‌کنند و تحت هر شرایط و با هر نوع نظارت حاکمیتی نیز در این نوع خرید، گپ قیمت ایجاد می‌شود. او اضافه کرد: خیلی دشوار است که بخواهیم سهمیه‌بندی کنیم و در‌عین‌حال تولیدکنندگان واقعی را شناسایی کرده و محصولات را به دست تولیدکننده واقعی برسانیم. در سنوات قبل که بررسی می‌کنیم، می‌بینیم بخش عمده‌ای از این سهمیه‌ها راه نادرست می‌روند و با قیمت‌های بسیار بالا در بازار معامله می‌شود. گلگیر بیان کرد: نظارت در مرحله آخر فروش هم اغلب وجود ندارد. یعنی حتی گاهی وقتی تولیدکنندگان واقعی توانسته‌اند از سوبسید دولت استفاده کنند و کالای خود را ارزان‌تر از بورس خریداری کنند اما زمانی که محصول نهایی را می‌خواستند عرضه کنند با قیمت آزاد به مشتری فروخته‌اند. من نمی‌گویم همه تولیدکنندگان به این شکل عمل کرده‌اند اما درصد قابل‌توجهی از آنها این شیوه را در کار داشته‌اند. به عبارت بسیار ساده، این حمایت‌های متنوعی که دولت از تولیدکنندگان به‌منظور رسیدن محصول ارزان به دست مصرف‌کننده دارد، به‌هیچ‌وجه به اهداف خود نرسیده است. او اظهار کرد: تولیدکنندگان نرخ محصولات خود را با نرخ روز دلار تخمین زده و با همان نرخ به مصرف‌کننده عرضه می‌کنند. حتی پیش از آنکه نرخ جدید دولت تأثیرش را بر هزینه تمام‌شده محصول او بگذارد، قیمت نهایی را پیش‌پیش افزایش می‌دهد. نهایتا محصولات هم با قیمت مناسب به دست مصرف‌کننده نمی‌رسد. گلگیر عنوان کرد: از طرف دیگر این موضوع را هم باید در نظر بگیریم که وقتی دولت خوراک را با سوبسید به پتروشیمی‌ها می‌دهد، از آن طرف بخش عظیمی از ارز کشور را پتروشیمی‌ها تأمین می‌کنند. باید در نظر داشته باشیم که در شرایط بد اقتصادی هستیم و شاید حمایت‌کردن از صنعتی که ارزآوری برای کشور دارد، منطقی باشد. بنابراین من نمی‌خواهم بگویم در این شرایط حمایت‌ها را دولت حذف کند اما باید در نظر داشت که این حمایت‌ها به‌هیچ‌وجه به مصرف‌کننده نمی‌رسد.
او پیشنهاد داد: شاید بهتر باشد دولت روش حمایت‌های خود از تولید را تغییر دهد. بسیاری از کارشناسان معتقدند، به‌جای اعمال سیاست‌های حمایتی در نخستین حلقه تولید، باید سیاست‌های حمایتی در آخرین حلقه عرضه اتفاق بیفتد تا مصرف‌کننده نهایی از آن بهره‌مند شود.
در واقع به‌جای آنکه دولت به پتروشیمی‌ها سوبسید خوراک بدهد، محصول نهایی صنایع پایین‌دستی مثل محصولات پلاستیکی را با یارانه به مصرف‌کننده بفروشد. به‌این‌ترتیب آن حلقه‌های واسطی که این سوبسید را در جیب خود نگاه داشته و اجازه انتقال آن به مصرف‌کننده را نمی‌دهند، حذف می‌شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.