خودمان، و دیگر هیچ
گیتی صفرزاده
آدمیزاد از آن زمان که به شکل امروزیاش (منظورم ایستاده روی دو پا و با مقدار موجهی مغز در جمجمه) زندگی روی کره زمین را شروع کرده، همیشه با بلایا و مشکلات متفاوتی دست و پنجه نرم کرده است. خوبیاش این است که روز به روز ابزار و امکاناتش برای مقابله با مشکلات بیشتر شده، یعنی اگر قبلا یک نیزه داشت و پوششی از پوست گاومیش برای مقابله با سیل و توفان و حمله حیوانات وحشی، حالا داخل خانهاش لم میدهد، لایو طریقه پخت نان خانگی پخش میکند و هرازچندگاهی در گروه خانوادگی پیغام میگذارد که این دانشمندان چقدر ساخت واکسن را لفت میدهند. از همین چند خط معلوم میشود آنچه در این میلیون سال تغییری نکرده، میزان غرزدن بشر نازنین و شاکیبودنش از زمین و آسمان و همنوع است. ما گرچه مفتخریم که با سلاح علم بسیاری از ناشناختهها را کشف کردهایم و با پوزخند به نیاکانمان نگاه میکنیم که پشت هر اتفاقی یک روح شریر و افسانه ماورایی میدیدند، اما به نظر میآید بیشتر از آنها احساس ناامنی و اضطراب وجودمان را گرفته و بیشتر بهانهجو شدهایم. خیلی هم که میخواهیم به نگرانیها و دغدغههایمان شکل فرهیختهطور بدهیم، از نابودشدن محیط زیست و فلان گونه جانوری میگوییم و پشتبندش آهی میکشیم. ولی حقیقت این است که طبیعت و حیوانات اغلب از پس زیست خودشان برآمدهاند و هروقت هم بشر دوپا عرصه را بر آنها تنگ کرده، به شکلی از او زهر چشم گرفتهاند؛ یعنی نگرانیهای ما بیشتر مربوط به خودمان است و النگ و دولنگی که برای زندگی محدود خودمان ساختهایم. برای نمونه وقتی ناراحتیم که این کرونای بیاصلونسب حتی نمیگذارد یک مراسم ختم برای درگذشتگانمان بگیریم، بیشتر برای ازدستدادن آن فرصت نمایشیِ ختم در فلان مسجد و ناهار در فلان رستوران و تاج گل به فلان تعداد غصهمان میگیرد وگرنه مرحوم ازدسترفته که دیگر هیچکدام از این کارها برایش فرقی نمیکند و جای خالیاش هم با این چیزها پر نمیشود. یا زمانی که بابت وقفه در تحصیل بچههایمان و وضعیت امتحان و نمره دروسشان در شرایط آموزش مجازی حرص و جوش میخوریم، در اساس نگرانیمان برای عقبماندن بچهها از آن مسابقه بزرگی است که سالهاست با نمره و معدل و رتبه برایشان درست کردهایم وگرنه خودمان بهتر میدانیم که در طول زندگی نه کسی نمره ریاضی سال هفتم مدرسه را از کسی میپرسد و نه مدرک تحصیلی کسی تضمین موفقیت و خوشبختیاش در زندگی است. آنهایی هم که از بالا و پایین شدن بورس یهو ضربان قلبشان چند ریشتر جابهجا میشود، اغلب همان کسانی هستند که هم یک خانه برای سکونت دارند و هم یک ماشین برای رفتوآمد و هم درآمدی برای گذران زندگی و نگرانیشان برای آن آینده ناشناختهای است که چون همه چیز را با معیارهای امروز تفسیر میکنند، فکر میکنند از چه چیزهایی عقب خواهند ماند. لابد بدبینها خواهند گفت آینده بدتر از امروز است و خوشبینها میگویند از کجا معلوم، اما آنهایی که اهل زندگیکردن باشند میدانند که قدرت واقعی در این است که امروز را طوری زندگی کنیم که از دل آن فردا ساخته شود. لاجرم باید یادآوری کنم که آنچه در همه سالهای سخت مردم را به فردا رسانده، تخیل چیزی بزرگتر و بهتر برای آینده همگانی و میلشان برای زندگیکردن در کنار هم بوده است. برای اینکه بخش پایانی نوشتهام خیلی شکل شعارهای روی درودیوار شهر را به خودش نگیرد، این را هم بگویم که ما سالهاست با همین شیوه، در محلهها و شهرها و روابط خودمان، از هم دستگیری کردهایم، به هم روحیه دادهایم، خرابهها را ساختهایم و دیوارهای کج را صاف کردهایم. خودمان، توده مردم، بدون نیاز به اینکه کسی برای ما برنامهای بچیند یا سرپرستی و کفالتمان را بر عهده بگیرد. خوب است حالا هم بیشتر از کفایت وکلا، به تواناییهای خودمان فکر کنیم.
آدمیزاد از آن زمان که به شکل امروزیاش (منظورم ایستاده روی دو پا و با مقدار موجهی مغز در جمجمه) زندگی روی کره زمین را شروع کرده، همیشه با بلایا و مشکلات متفاوتی دست و پنجه نرم کرده است. خوبیاش این است که روز به روز ابزار و امکاناتش برای مقابله با مشکلات بیشتر شده، یعنی اگر قبلا یک نیزه داشت و پوششی از پوست گاومیش برای مقابله با سیل و توفان و حمله حیوانات وحشی، حالا داخل خانهاش لم میدهد، لایو طریقه پخت نان خانگی پخش میکند و هرازچندگاهی در گروه خانوادگی پیغام میگذارد که این دانشمندان چقدر ساخت واکسن را لفت میدهند. از همین چند خط معلوم میشود آنچه در این میلیون سال تغییری نکرده، میزان غرزدن بشر نازنین و شاکیبودنش از زمین و آسمان و همنوع است. ما گرچه مفتخریم که با سلاح علم بسیاری از ناشناختهها را کشف کردهایم و با پوزخند به نیاکانمان نگاه میکنیم که پشت هر اتفاقی یک روح شریر و افسانه ماورایی میدیدند، اما به نظر میآید بیشتر از آنها احساس ناامنی و اضطراب وجودمان را گرفته و بیشتر بهانهجو شدهایم. خیلی هم که میخواهیم به نگرانیها و دغدغههایمان شکل فرهیختهطور بدهیم، از نابودشدن محیط زیست و فلان گونه جانوری میگوییم و پشتبندش آهی میکشیم. ولی حقیقت این است که طبیعت و حیوانات اغلب از پس زیست خودشان برآمدهاند و هروقت هم بشر دوپا عرصه را بر آنها تنگ کرده، به شکلی از او زهر چشم گرفتهاند؛ یعنی نگرانیهای ما بیشتر مربوط به خودمان است و النگ و دولنگی که برای زندگی محدود خودمان ساختهایم. برای نمونه وقتی ناراحتیم که این کرونای بیاصلونسب حتی نمیگذارد یک مراسم ختم برای درگذشتگانمان بگیریم، بیشتر برای ازدستدادن آن فرصت نمایشیِ ختم در فلان مسجد و ناهار در فلان رستوران و تاج گل به فلان تعداد غصهمان میگیرد وگرنه مرحوم ازدسترفته که دیگر هیچکدام از این کارها برایش فرقی نمیکند و جای خالیاش هم با این چیزها پر نمیشود. یا زمانی که بابت وقفه در تحصیل بچههایمان و وضعیت امتحان و نمره دروسشان در شرایط آموزش مجازی حرص و جوش میخوریم، در اساس نگرانیمان برای عقبماندن بچهها از آن مسابقه بزرگی است که سالهاست با نمره و معدل و رتبه برایشان درست کردهایم وگرنه خودمان بهتر میدانیم که در طول زندگی نه کسی نمره ریاضی سال هفتم مدرسه را از کسی میپرسد و نه مدرک تحصیلی کسی تضمین موفقیت و خوشبختیاش در زندگی است. آنهایی هم که از بالا و پایین شدن بورس یهو ضربان قلبشان چند ریشتر جابهجا میشود، اغلب همان کسانی هستند که هم یک خانه برای سکونت دارند و هم یک ماشین برای رفتوآمد و هم درآمدی برای گذران زندگی و نگرانیشان برای آن آینده ناشناختهای است که چون همه چیز را با معیارهای امروز تفسیر میکنند، فکر میکنند از چه چیزهایی عقب خواهند ماند. لابد بدبینها خواهند گفت آینده بدتر از امروز است و خوشبینها میگویند از کجا معلوم، اما آنهایی که اهل زندگیکردن باشند میدانند که قدرت واقعی در این است که امروز را طوری زندگی کنیم که از دل آن فردا ساخته شود. لاجرم باید یادآوری کنم که آنچه در همه سالهای سخت مردم را به فردا رسانده، تخیل چیزی بزرگتر و بهتر برای آینده همگانی و میلشان برای زندگیکردن در کنار هم بوده است. برای اینکه بخش پایانی نوشتهام خیلی شکل شعارهای روی درودیوار شهر را به خودش نگیرد، این را هم بگویم که ما سالهاست با همین شیوه، در محلهها و شهرها و روابط خودمان، از هم دستگیری کردهایم، به هم روحیه دادهایم، خرابهها را ساختهایم و دیوارهای کج را صاف کردهایم. خودمان، توده مردم، بدون نیاز به اینکه کسی برای ما برنامهای بچیند یا سرپرستی و کفالتمان را بر عهده بگیرد. خوب است حالا هم بیشتر از کفایت وکلا، به تواناییهای خودمان فکر کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.