|

تأمين آب شرب سيستان‌وبلوچستان به پروژه غيراقتصادي عمان به مشهد گره خورده است

قربانیان بی‌برنامگی

لیلا مرگن : سیستان‌وبلوچستان استانی است كه در سال‌های اخیر نزدیك به یك میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی برای تأمین آب كشاورزی‌اش پول هزینه شده است، اما تأمین آب شرب آن به پروژه‌ عمان به مشهد گره می‌خورد كه در اقتصادی‌بودن آن شك و تردیدهای فراوانی هست. در چنین شرایطی روزبه‌روز بر آمار قربانیان كمبود آب شرب سیستان‌وبلوچستان افزوده می‌شود. در هفته گذشته دو بچه در استان سیستان‌وبلوچستان در مسیر تأمین آب، دچار سانحه شدند؛ دست یكی از آنها را گاندو (تمساح پوزه‌کوتاه) قطع کرد و آن دیگری در رودخانه غرق شد. اگرچه مسئولان همواره در توجیه عملكرد خود درباره تأخیر در اجرای پروژه‌های تأمین آب شرب، كمبود بودجه را عامل اصلی معرفی می‌كنند، اما در این استان، در دهه 70 طرحی به اسم نیم‌لوله‌ها ازسوی وزارت نیرو اجرا شد كه هیچ‌گاه به مرحله بهره‌برداری نرسید و حالا دو كارخانه لوله‌سازی مربوط به این طرح و لوله‌های كار‌گذاشته‌شده در زمین مشغول خاك‌خوردن هستند. آیا نمی‌شد اعتبارات چنین پروژه‌هایی را صرف تأمین آب شرب مردم و تعریف معیشت جایگزین كرد؟ به گفته معین‌الدین سعیدی، نماینده مردم چابهار در مجلس شورای اسلامی، تأمین آب شرب مردم جنوب شرق كشور به پروژه عمان به مشهد گره خورده است این در حالی است كه طبق قانون برنامه ششم توسعه باید 70 درصد آب شرب مورد نیاز مردم نواحی ساحلی جنوب از آب‌شیرین‌كن‌ها تأمین می‌شد. با وجود این قوانین چرا تأمین آب شرب مورد نیاز ساكنان جنوب شرق كشور به پروژه‌ای كه حرف و حدیث‌های زیادی درباره غیراقتصادی‌بودن آن مطرح است، گره می‌خورد؟ به نظر می‌رسد كودكان سیستان‌وبلوچستان قربانی كمبود آب و نبود بودجه نیستند، بلكه قربانی بی‌‎برنامگی برنامه‌‎ریزانی هستند كه برای هزینه‌كرد منابع مالی در یك استان خشك و بی‌آب، برنامه مشخصی ندارند و اصرار دارند معیشت مردم را در منطقه‌ای به‌شدت كم‌آب، به كشاورزی بیشتر
وابسته كنند. كمبود آب شرب یكی از مهم‌ترین معضلات مردم سیستان‌وبلوچستان است؛ مردمی كه در منطقه‌ای خشك زندگی می‌كنند و آب بهداشتی در اختیار ندارند، درحالی‌كه میلیاردها تومان پول صرف اجرای سدها می‌شود، ناچارند از گودال‌هایی به اسم هوتگ كه آب باران در آن جمع می‌شود، آب مورد نیاز خود را تأمین كنند. گاهی گاندوها هم در گودال‌ها حضور دارند و بچه‌هایی را كه برای انتقال آب به هوتگ مراجعه كرده‌اند، طعمه خود می‌کنند. هفته گذشته چهار كودك در سیستان‌وبلوچستان دچار مشكل شده‌اند. یك پسربچه كه برای انتقال آب به سمت هوتگ رفته بود، توسط گاندو مورد حمله قرار گرفت و دست چپ خود را از دست داد. یك دختر در سراوان هم قربانی بی‌آبی منطقه شد و در‌حالی‌كه قصد داشت برای خانه آب ببرد، در رودخانه افتاد و جانش را از دست داد. دو بچه دیگر هم در سراوان برای بازی به رودخانه نزدیك شده بودند كه آنها هم جانشان را از دست دادند. آن‌طور كه از شواهد برمی‌آید، قربانیان اصلی كم‌آبی سیستان‌وبلوچستان بچه‌ها هستند؛ بچه‌هایی كه ناگزیرند برای كمك به اهل خانه، مسیرهای طولانی را برای حمل آب طی كنند. این در حالی است كه در جنوب سیستان‌وبلوچستان سه سد وجود دارد كه به كاسه‌ای برای تبخیر آب تبدیل شده و به‌دلیل نبود شبكه پایین‌دست، غیر قابل استفاده‌اند. شبكه پایین‌دست سد پیشین ناقص است. سد زیردان 9 سال بعد از افتتاح، شبكه پایین‌دست ندارد و نمی‌توان از آب آن استفاده كرد. سد كهیر تا سال 97، 85 درصد پیشرفت فیزیكی داشت، اما به گفته منابع محلی به خاطر اتمام بودجه رها شد. از تونل انحرافی این سد در مواقعی كه سیل می‌‌آید، آب رها می‌كنند که مشكلاتی برای مردم محلی ایجاد می‌شود. همه این اتفاقات در استانی رخ می‌دهد كه نزدیك به یك میلیارد دلار اعتبار از صندوق توسعه ملی برای تأمین آب كشاورزی‌اش هزینه شده است. در دهه 70 هم وزارت نیرو با اجرای طرح نیمه‌كاره نیم‌لوله‌ها قصد داشت آب را به زمین‌های كشاورزی برساند، اما هیچ‌گاه این طرح به بهره‌برداری نرسید و حالا كارخانه لوله‌سازی و لوله‌های كارگذاشته‌شده روی زمین مشغول خاك‌خوردن هستند. آیا متولیان امر نمی‌‎توانستند از بودجه‌هایی كه در اختیار دارند به نحو بهتری استفاده كنند؟ آیا نباید به‌جای گره‌زدن زندگی مردم به آب برای معیشت جایگزین برنامه‌ریزی می‌كردند؟ آیا طبق قانون نباید تأمین آب شرب اولویت اصلی وزارت نیرو باشد؟ طرح‌هایی كه قرار بود آب شیرین‌شده دریا را به مردم منطقه برساند، چه سرانجامی پیدا كرد؟
گره‌خوردن تأمین آب شرب به طرح عمان به مشهد
معین‌الدین سعیدی، نماینده مردم چابهار، در گفت‌وگو با «شرق» عنوان می‌كند: طرحی كه قرار بود آب شیرین‌شده دریای عمان را به استان سیستان‌وبلوچستان برساند از حیز انتفاع ساقط شد و آب شیرین‌شده دریا در قالب طرح عمان به مشهد به مردم منطقه خواهد رسید. او ادامه می‌دهد: سؤال ما این است چرا ما كه كنار اقیانوس قرار داریم باید منتظر باشیم که آب به مشهد برسد و آن‌وقت به ما آب داده شود؟ این با كدام معیار اخلاقی انسانی و منطقی سازگاری دارد؟
سعیدی می‌گوید: در حال حاضر پروژه‌های مهم ما شامل مجتمع تلنگ، پلان و پیرسهراب، مجتمع پایین‌دست سد پیشین، مجتمع نوار ساحلی، مجتمع كمبل‌ها و وشنام‌ها نیمه‌تكمیل است و علاوه بر آن خود شهر چابهار و كنارك با سهمیه‌بندی رقت‌باری مواجه است. معتقدیم ابتدای امر باید این مجتمع‌ها اجرا شود.
بی‌توجهی به قانون برنامه ششم
به گفته نماینده مردم چابهار در مجلس شورای اسلامی، بر اساس ماده 36 قانون برنامه ششم، وزارت نیرو مكلف است 70 درصد آب شرب مورد نیاز نوار ساحلی جنوب را ازطریق نصب آب‌شیرین‌كن تأمین کند. وزارت نیرو مكلف است شبكه آب‌شیرین‌كن را توسعه دهد. او اضافه می‌كند: برای بخش پروژه انتقال آب از عمان به مشهد باید حتما پیوست‌های زیست‌محیطی و اجتماعی طرح تعریف شود و اجرای پروژه باید به این شكل باشد كه به‌ تناسب رشد پروژه و پیشرفت آن، به‌صورت شبكه‌های مویرگی آب شهرستان چابهار، دشتیاری، كنارك و شهرستان‌های قصرقند و نیكشهر تأمین شود. بعد به همین شكل ادامه یابد و آب به مركز استان و شهرستان سرباز و ایرانشهر برود و نباید منتظر باشیم كه پروژه عمان به مشهد تكمیل بشود و بعد به این شهرها آب داده شود. به گفته سعیدی، رودخانه‌های استان به دریا می‌ریزد و باید در مسیر رودخانه سرباز كه در انتهای مسیر تبدیل به باهو می‌‌شود، بندهای بتنی ایجاد كرد تا از هدررفت آب جلوگیری شود. او درباره صرف بودجه برای تأمین آب كشاورزی بیان می‌كند: سؤال ما این است كه 850 میلیون دلار برای آبیاری دشت سیستان در دو سال از صندوق توسعه ملی اختصاص یافت كه اقدام مباركی بود و بی‌نهایت خوشحال هستیم، اما وقتی آنجا چنین اتفاق بزرگی افتاد، چرا فریاد تشنگی مردم در جنوب استان و مخصوصا حوزه انتخابیه بنده دیده نمی‌شود.
نماینده چابهار تأكید می‌كند: پایین‌ترین میزان شاخص دسترسی به آب شرب در استان را داریم. ما موضعمان این است كه باید به شمال استان هم بیشتر رسیدگی شود، اما تناسبی هم ایجاد شود.
ساخت سد بدون تكمیل شبكه پایین‌دست
اسماعیل حسین‌زهی، نماینده خاش در مجلس شورای اسلامی نیز در گفت‌وگو با «شرق» بیان می‌كند: وزارت نیرو در بحث آب شرب توجهی به استان ما نمی‌كند. او می‌گوید: اگر وزارت نیرو به‌صورت ثقلی هم به روستاها آب می‌رساند مردم دیگر از هوتگ آب برداشت نمی‌كردند. حمله گاندو هم امسال اتفاق افتاد و هم سال قبل شاهد آن بودیم. به گفته حسین‌زهی اكثر روستاهای سیستان‌وبلوچستان با تانكر آب‌رسانی می‌شود، اما 20 تا 25 روز یك‌بار هم آب به روستا نمی‌‎رسد. به هر خانوار بین 100 تا 200 لیتر آب بیشتر نمی‌رسد. بارها ماشین‌های فرسوده حامل تانكر خراب می‌شود و زمان می‌برد كه ماشین تعمیر شود، در نتیجه آب كمتر به روستاییان می‌‎رسد.
او یادآور می‌شود: سدهایی در استان‌ ما ساخته‌اند، بدون اینكه برای پایین‌دست فكری بكنند. سدها را ساخته‌اند اما فقط آب تبخیر می‌شود. اینها اول فكر سدسازی هستند اما برای پایین‌دست و شبكه برنامه‌ای ندارند. در مقابل اعتراضات نمایندگان مجلس به وزارت نیرو درباره گره‌خوردن پروژه آب شرب مردم سیستان‌وبلوچستان به طرح عمان به مشهد، روابط‌عمومی آبفای سیستان‌وبلوچستان در گفت‌وگو با «شرق» پاسخ‌گویی به این مسئله را در حیطه وظایف شركت مدیریت منابع آب می‌داند. روابط‌عمومی شركت مدیریت منابع آب ایران به «شرق» می‌گوید: طرح عمان به مشهد زیر نظر مستقیم تقی‌زاده‌خامسی، معاونت امور آب و آبفای وزارت نیرو اجرا می‌شود و پاسخ‌گویی در این رابطه بر عهده وزارت نیرو است. پاسخ‌گویی درباره شبكه پایین‌دست سدها را هم در حیطه وظایف آب منطقه‌ای سیستان‌وبلوچستان معرفی می‌كند، اما مسئول روابط‌عمومی استان به تماس «شرق» پاسخ نمی‌دهد. با وجود آنكه مسئولان می‌دانند سیستان‌وبلوچستان استان كم‌آبی است كه حتی برای تأمین نیازهای شربش با مشكلات جدی مواجه است، چرا طرح‌هایی در این استان اجرا می‌شود كه معیشت مردم بیشتر به كشاورزی گره بخورد؟ مگر كشاورزی بدون آب امكان‌پذیر است؟

لیلا مرگن : سیستان‌وبلوچستان استانی است كه در سال‌های اخیر نزدیك به یك میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی برای تأمین آب كشاورزی‌اش پول هزینه شده است، اما تأمین آب شرب آن به پروژه‌ عمان به مشهد گره می‌خورد كه در اقتصادی‌بودن آن شك و تردیدهای فراوانی هست. در چنین شرایطی روزبه‌روز بر آمار قربانیان كمبود آب شرب سیستان‌وبلوچستان افزوده می‌شود. در هفته گذشته دو بچه در استان سیستان‌وبلوچستان در مسیر تأمین آب، دچار سانحه شدند؛ دست یكی از آنها را گاندو (تمساح پوزه‌کوتاه) قطع کرد و آن دیگری در رودخانه غرق شد. اگرچه مسئولان همواره در توجیه عملكرد خود درباره تأخیر در اجرای پروژه‌های تأمین آب شرب، كمبود بودجه را عامل اصلی معرفی می‌كنند، اما در این استان، در دهه 70 طرحی به اسم نیم‌لوله‌ها ازسوی وزارت نیرو اجرا شد كه هیچ‌گاه به مرحله بهره‌برداری نرسید و حالا دو كارخانه لوله‌سازی مربوط به این طرح و لوله‌های كار‌گذاشته‌شده در زمین مشغول خاك‌خوردن هستند. آیا نمی‌شد اعتبارات چنین پروژه‌هایی را صرف تأمین آب شرب مردم و تعریف معیشت جایگزین كرد؟ به گفته معین‌الدین سعیدی، نماینده مردم چابهار در مجلس شورای اسلامی، تأمین آب شرب مردم جنوب شرق كشور به پروژه عمان به مشهد گره خورده است این در حالی است كه طبق قانون برنامه ششم توسعه باید 70 درصد آب شرب مورد نیاز مردم نواحی ساحلی جنوب از آب‌شیرین‌كن‌ها تأمین می‌شد. با وجود این قوانین چرا تأمین آب شرب مورد نیاز ساكنان جنوب شرق كشور به پروژه‌ای كه حرف و حدیث‌های زیادی درباره غیراقتصادی‌بودن آن مطرح است، گره می‌خورد؟ به نظر می‌رسد كودكان سیستان‌وبلوچستان قربانی كمبود آب و نبود بودجه نیستند، بلكه قربانی بی‌‎برنامگی برنامه‌‎ریزانی هستند كه برای هزینه‌كرد منابع مالی در یك استان خشك و بی‌آب، برنامه مشخصی ندارند و اصرار دارند معیشت مردم را در منطقه‌ای به‌شدت كم‌آب، به كشاورزی بیشتر
وابسته كنند. كمبود آب شرب یكی از مهم‌ترین معضلات مردم سیستان‌وبلوچستان است؛ مردمی كه در منطقه‌ای خشك زندگی می‌كنند و آب بهداشتی در اختیار ندارند، درحالی‌كه میلیاردها تومان پول صرف اجرای سدها می‌شود، ناچارند از گودال‌هایی به اسم هوتگ كه آب باران در آن جمع می‌شود، آب مورد نیاز خود را تأمین كنند. گاهی گاندوها هم در گودال‌ها حضور دارند و بچه‌هایی را كه برای انتقال آب به هوتگ مراجعه كرده‌اند، طعمه خود می‌کنند. هفته گذشته چهار كودك در سیستان‌وبلوچستان دچار مشكل شده‌اند. یك پسربچه كه برای انتقال آب به سمت هوتگ رفته بود، توسط گاندو مورد حمله قرار گرفت و دست چپ خود را از دست داد. یك دختر در سراوان هم قربانی بی‌آبی منطقه شد و در‌حالی‌كه قصد داشت برای خانه آب ببرد، در رودخانه افتاد و جانش را از دست داد. دو بچه دیگر هم در سراوان برای بازی به رودخانه نزدیك شده بودند كه آنها هم جانشان را از دست دادند. آن‌طور كه از شواهد برمی‌آید، قربانیان اصلی كم‌آبی سیستان‌وبلوچستان بچه‌ها هستند؛ بچه‌هایی كه ناگزیرند برای كمك به اهل خانه، مسیرهای طولانی را برای حمل آب طی كنند. این در حالی است كه در جنوب سیستان‌وبلوچستان سه سد وجود دارد كه به كاسه‌ای برای تبخیر آب تبدیل شده و به‌دلیل نبود شبكه پایین‌دست، غیر قابل استفاده‌اند. شبكه پایین‌دست سد پیشین ناقص است. سد زیردان 9 سال بعد از افتتاح، شبكه پایین‌دست ندارد و نمی‌توان از آب آن استفاده كرد. سد كهیر تا سال 97، 85 درصد پیشرفت فیزیكی داشت، اما به گفته منابع محلی به خاطر اتمام بودجه رها شد. از تونل انحرافی این سد در مواقعی كه سیل می‌‌آید، آب رها می‌كنند که مشكلاتی برای مردم محلی ایجاد می‌شود. همه این اتفاقات در استانی رخ می‌دهد كه نزدیك به یك میلیارد دلار اعتبار از صندوق توسعه ملی برای تأمین آب كشاورزی‌اش هزینه شده است. در دهه 70 هم وزارت نیرو با اجرای طرح نیمه‌كاره نیم‌لوله‌ها قصد داشت آب را به زمین‌های كشاورزی برساند، اما هیچ‌گاه این طرح به بهره‌برداری نرسید و حالا كارخانه لوله‌سازی و لوله‌های كارگذاشته‌شده روی زمین مشغول خاك‌خوردن هستند. آیا متولیان امر نمی‌‎توانستند از بودجه‌هایی كه در اختیار دارند به نحو بهتری استفاده كنند؟ آیا نباید به‌جای گره‌زدن زندگی مردم به آب برای معیشت جایگزین برنامه‌ریزی می‌كردند؟ آیا طبق قانون نباید تأمین آب شرب اولویت اصلی وزارت نیرو باشد؟ طرح‌هایی كه قرار بود آب شیرین‌شده دریا را به مردم منطقه برساند، چه سرانجامی پیدا كرد؟
گره‌خوردن تأمین آب شرب به طرح عمان به مشهد
معین‌الدین سعیدی، نماینده مردم چابهار، در گفت‌وگو با «شرق» عنوان می‌كند: طرحی كه قرار بود آب شیرین‌شده دریای عمان را به استان سیستان‌وبلوچستان برساند از حیز انتفاع ساقط شد و آب شیرین‌شده دریا در قالب طرح عمان به مشهد به مردم منطقه خواهد رسید. او ادامه می‌دهد: سؤال ما این است چرا ما كه كنار اقیانوس قرار داریم باید منتظر باشیم که آب به مشهد برسد و آن‌وقت به ما آب داده شود؟ این با كدام معیار اخلاقی انسانی و منطقی سازگاری دارد؟
سعیدی می‌گوید: در حال حاضر پروژه‌های مهم ما شامل مجتمع تلنگ، پلان و پیرسهراب، مجتمع پایین‌دست سد پیشین، مجتمع نوار ساحلی، مجتمع كمبل‌ها و وشنام‌ها نیمه‌تكمیل است و علاوه بر آن خود شهر چابهار و كنارك با سهمیه‌بندی رقت‌باری مواجه است. معتقدیم ابتدای امر باید این مجتمع‌ها اجرا شود.
بی‌توجهی به قانون برنامه ششم
به گفته نماینده مردم چابهار در مجلس شورای اسلامی، بر اساس ماده 36 قانون برنامه ششم، وزارت نیرو مكلف است 70 درصد آب شرب مورد نیاز نوار ساحلی جنوب را ازطریق نصب آب‌شیرین‌كن تأمین کند. وزارت نیرو مكلف است شبكه آب‌شیرین‌كن را توسعه دهد. او اضافه می‌كند: برای بخش پروژه انتقال آب از عمان به مشهد باید حتما پیوست‌های زیست‌محیطی و اجتماعی طرح تعریف شود و اجرای پروژه باید به این شكل باشد كه به‌ تناسب رشد پروژه و پیشرفت آن، به‌صورت شبكه‌های مویرگی آب شهرستان چابهار، دشتیاری، كنارك و شهرستان‌های قصرقند و نیكشهر تأمین شود. بعد به همین شكل ادامه یابد و آب به مركز استان و شهرستان سرباز و ایرانشهر برود و نباید منتظر باشیم كه پروژه عمان به مشهد تكمیل بشود و بعد به این شهرها آب داده شود. به گفته سعیدی، رودخانه‌های استان به دریا می‌ریزد و باید در مسیر رودخانه سرباز كه در انتهای مسیر تبدیل به باهو می‌‌شود، بندهای بتنی ایجاد كرد تا از هدررفت آب جلوگیری شود. او درباره صرف بودجه برای تأمین آب كشاورزی بیان می‌كند: سؤال ما این است كه 850 میلیون دلار برای آبیاری دشت سیستان در دو سال از صندوق توسعه ملی اختصاص یافت كه اقدام مباركی بود و بی‌نهایت خوشحال هستیم، اما وقتی آنجا چنین اتفاق بزرگی افتاد، چرا فریاد تشنگی مردم در جنوب استان و مخصوصا حوزه انتخابیه بنده دیده نمی‌شود.
نماینده چابهار تأكید می‌كند: پایین‌ترین میزان شاخص دسترسی به آب شرب در استان را داریم. ما موضعمان این است كه باید به شمال استان هم بیشتر رسیدگی شود، اما تناسبی هم ایجاد شود.
ساخت سد بدون تكمیل شبكه پایین‌دست
اسماعیل حسین‌زهی، نماینده خاش در مجلس شورای اسلامی نیز در گفت‌وگو با «شرق» بیان می‌كند: وزارت نیرو در بحث آب شرب توجهی به استان ما نمی‌كند. او می‌گوید: اگر وزارت نیرو به‌صورت ثقلی هم به روستاها آب می‌رساند مردم دیگر از هوتگ آب برداشت نمی‌كردند. حمله گاندو هم امسال اتفاق افتاد و هم سال قبل شاهد آن بودیم. به گفته حسین‌زهی اكثر روستاهای سیستان‌وبلوچستان با تانكر آب‌رسانی می‌شود، اما 20 تا 25 روز یك‌بار هم آب به روستا نمی‌‎رسد. به هر خانوار بین 100 تا 200 لیتر آب بیشتر نمی‌رسد. بارها ماشین‌های فرسوده حامل تانكر خراب می‌شود و زمان می‌برد كه ماشین تعمیر شود، در نتیجه آب كمتر به روستاییان می‌‎رسد.
او یادآور می‌شود: سدهایی در استان‌ ما ساخته‌اند، بدون اینكه برای پایین‌دست فكری بكنند. سدها را ساخته‌اند اما فقط آب تبخیر می‌شود. اینها اول فكر سدسازی هستند اما برای پایین‌دست و شبكه برنامه‌ای ندارند. در مقابل اعتراضات نمایندگان مجلس به وزارت نیرو درباره گره‌خوردن پروژه آب شرب مردم سیستان‌وبلوچستان به طرح عمان به مشهد، روابط‌عمومی آبفای سیستان‌وبلوچستان در گفت‌وگو با «شرق» پاسخ‌گویی به این مسئله را در حیطه وظایف شركت مدیریت منابع آب می‌داند. روابط‌عمومی شركت مدیریت منابع آب ایران به «شرق» می‌گوید: طرح عمان به مشهد زیر نظر مستقیم تقی‌زاده‌خامسی، معاونت امور آب و آبفای وزارت نیرو اجرا می‌شود و پاسخ‌گویی در این رابطه بر عهده وزارت نیرو است. پاسخ‌گویی درباره شبكه پایین‌دست سدها را هم در حیطه وظایف آب منطقه‌ای سیستان‌وبلوچستان معرفی می‌كند، اما مسئول روابط‌عمومی استان به تماس «شرق» پاسخ نمی‌دهد. با وجود آنكه مسئولان می‌دانند سیستان‌وبلوچستان استان كم‌آبی است كه حتی برای تأمین نیازهای شربش با مشكلات جدی مواجه است، چرا طرح‌هایی در این استان اجرا می‌شود كه معیشت مردم بیشتر به كشاورزی گره بخورد؟ مگر كشاورزی بدون آب امكان‌پذیر است؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.