|

روند انتخاب نامزد ایران

محمدعلی خطیبی . نماینده سابق ایران در هیات‌عامل اوپک

وقتی که ما آقای نوذری را برای دبیرکلی اوپک کاندیدا کردیم، نفرات دیگری هم مطرح بودند اما به هر حال در مجموع آقای نوذری برای این کار انتخاب شد، به‌دلیل اینکه ایشان سابقه وزارت داشت. اکثریت قریب به اتفاق دبیرکل‌هایی که در این چند دوره اخیر در اوپک بودند قبلا وزیر بوده‌اند. شما ببینید آقای سوبروتو که دبیرکل بود پیش از آن وزیر نفت یا انرژی بود. بعد آقای لقمان دبیرکل شد که او هم پیش از این سمت، وزیر بود. همچنین آقای علی رودریگز از ونزوئلا و در شش‌سال اخیر آقای البدری همه قبلا وزیر بوده‌اند؛ بنابراین سعی ما بر معرفی یک وزیر بود. مساله دبیرکلی بسیار حساس است و اگر اعضا از نامزد معرفی‌شده، شناخت نداشته باشند بعید است که این مسوولیت را به وی بدهند. به نظر من آقای نوذری فرد شایسته‌ای است هرچند همیشه دبیرکلی یک بحث سیاسی بوده است؛ یعنی ممکن است خیلی از کشورها تمایل داشته باشند به یک نامزد رای بدهند اما خط سیاسی‌شان اجازه ندهد و به این شکل سیاستگذاران اصلی آن کشور برخلاف نظر کارشناسان به‌دلایل سیاسی به نماینده خود بگویند به فرد دیگری رای بدهد. از زمانی که من به خاطر دارم و در طول حدود 30سال اخیر، ما همیشه در بحث دبیرکلی فعال بودیم یعنی کوتاه نیامدیم. حال اینکه دبیرکلی به ما نرسیده است، بحثی است که به وضعیت سیاسی برمی‌گردد. اما ما هیچ‌وقت کوتاهی نکردیم و همواره کاندیدا معرفی و لابی کردیم و تا جایی که می‌توانستیم رایزنی‌های لازم را انجام داده‌ایم. بنابراین همان‌طور که اشاره کردم بحث دبیرکلی اوپک سیاسی است و همواره به شکل توافقی حل شده است. در دوره‌های قبل هم توافقی بوده است؛ مثلا وزرا توافق می‌کردند که نه ایران نه عربستان بلکه اندونزی. این توافق میان وزراست و کارشناسان نقشی ندارند بلکه بیش و پیش از اینکه کارشناسی باشد، سیاسی است.در اجلاس پیشرو نیز اعضای اوپک یا به توافق می‌رسند یا به راه‌حل موقت می‌رسند. ما دو راه‌حل موقت داریم؛ یکی تمدید مدت دبیرکل فعلی است و راه‌حل دیگر آنکه قبلا در دولت آقای خاتمی بود؛ مبنی بر اینکه چندین سال دبیرخانه به‌صورت موقت اداره شد.مثلا ریاست اجلاس که نوبت نیجریه بود با توجه به اینکه دبیرکل نداشتیم و وزیر مشغولیاتی در کشور متبوعش داشت، نماینده‌ای را برای اداره دبیرخانه تعیین می‌کرد.
البته انشاءالله توافق در میان کشورهای صادرکننده صورت خواهد گرفت. در حال حاضر به غیر از کاندیدای عربستان که سابقه وزارت ندارد، کاندیدای ایران و عراق در کسوت وزیر در اجلاس حضور داشته‌اند. باید دید توافق بین وزرا چه نتیجه‌ای خواهد داشت. اما باید توجه داشت که مساله دبیرکلی مبحث مهمی در اوپک نیست چراکه یک دبیرکل بدون نظر و اجماع اعضا کاری از پیش نخواهد برد. از سویی دیگر امروز زمانی نیست که ایران به دبیرکلی اوپک به عنوان یک دغدغه نگاه کند چراکه مشکلات اساسی در صنعت نفت ایران وجود دارد که در اولین قدم باید این مسایل دغدغه‌های اصلی ما را تشکیل بدهد. در هر صورت فضای حاکم بر این صنعت در حال حاضر فضای دشواری است که هنوز هم بسیاری از این دشواری‌ها به‌طور کامل برطرف نشده است. به اعتقاد بنده برای جلوگیری از ایجاد فشارهای کنونی باید وابستگی اقتصاد کشور به صنعت نفت را کاهش دهیم. واضح است که دشمنان برای مقابله با ما نقاط ضعف را پیدا می‌کنند و روی آنها دست می‌گذارند. ما نمی‌توانیم از دشمنان خود توقع دوستی داشته باشیم پس شیوه کار آنها کاملا طبیعی است و ناراحتی ما نباید از نوع برخورد آنها باشد و باید از این مساله باشد که چرا در طول سی‌وچندسال نتوانستیم نقاط ضعف خود را برطرف کنیم. یکی از بزرگ‌ترین نقاط ضعف ما همین وابستگی بالای اقتصاد کشور به درآمدهای نفتی است. از همان ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی ایران این موضوع که تکیه‌کردن اقتصاد کشور بر درآمدهای نفتی ریسک بالایی را در پی خواهد داشت، مطرح بود. نوسان قیمت‌های بازار نفت از یک دلار تا صددلار خود نشان‌دهنده بازار ناامن نفت جهت پشتوانه اقتصاد کشور بود. در این اواخر نیز فشارهای ایجادشده در این حوزه خود نشان‌دهنده غیرقابل‌اعتمادبودن این سرمایه برای کشور است. بنده بارها در مجامع مختلفی این بحث را مطرح کردم و تا جایی که به خاطر دارم هیچ‌کس مخالفتی با نظر بنده نداشت. من اعتقاد دارم چنانچه از ابتدای انقلاب اسلامی، هر سال از اختصاص دو درصد درآمدهای نفتی جهت پشتوانه اقتصادی کشور کم می‌کردیم، در حال حاضر 70درصد از وابستگی‌های اقتصادی به درآمدهای نفتی کاهش پیدا می‌کرد و می‌توانستیم به‌طور تقریبی از منطقه آسیب‌پذیر عبور کنیم. این طرح‌ها و برنامه‌هایی بوده است که باید محقق می‌شد. بنده معتقدم چنانچه مشکلات امروز این صنعت در سطوح بین‌المللی کاهش پیدا کرد و ما به وضعیت قبل خود بازگشتیم، نباید دوباره مرتکب این اشتباه شویم و باید هر سال وابستگی خود به درآمدهای نفتی را کاهش دهیم. درغیراین‌صورت این نقطه ضعف، همواره ادامه پیدا خواهد کرد و سایر کشورها به جهت اعمال فشار بر ایران می‌توانند در هر برهه زمانی از ضعف ما استفاده کرده و کشور را تحت فشار قرار دهند. در این دوره برای مقابله با تحریم‌ها دو راه در حال انجام است؛ یکی دورزدن تحریم‌هاست که باید تا حد امکان راه‌های دورزدن تحریم‌ها را شناسایی و از آنها استفاده کرد و دیگری مصالحه‌کردن با طرف‌های تحریم‌کننده و سعی بر لغو و تخفیف تحریم‌هاست. اما از بین این دو راه بنده به راه سومی اعتقاد دارم. بنده اعتقاد دارم که برای فایق‌آمدن بر مشکلات کنونی باید بنیان‌های اقتصادی کشور را اصلاح کنیم. وابستگی‌های اقتصادی خود را کاهش داده و تا حد امکان از تولید داخلی و اقتصاد ملی حمایت کنیم. از فرصت‌هایی که در زمینه تولید، صادرات غیرنفتی و در سایر زمینه‌ها ایجاد می‌شود، در جهت ساخت بنیان‌های اقتصادی کشور استفاده کنیم؛ و اطمینان حاصل کنیم که هیچ فشاری قادر به اثرگذاری بر آن نخواهد بود. پس در مسیر دو راه اول، ما همواره در مرز تهدید قرار خواهیم گرفت. چه از طریق دورزدن تحریم‌ها که ممکن است تحریم‌های دیگری اعمال شود و راه‌های دورزدن گذشته بسته شود و چه با مصالحه که ممکن است هر زمان تغییر جهت پیدا کند. پس با انتخاب راه سوم و تقویت بنیادهای اقتصاد، حمایت و استفاده از فرصت‌های صادراتی و تولیدات داخلی بتوانیم پشتوانه محکم‌تری برای اقتصاد کشور ایجاد کنیم.
وقتی که ما آقای نوذری را برای دبیرکلی اوپک کاندیدا کردیم، نفرات دیگری هم مطرح بودند اما به هر حال در مجموع آقای نوذری برای این کار انتخاب شد، به‌دلیل اینکه ایشان سابقه وزارت داشت. اکثریت قریب به اتفاق دبیرکل‌هایی که در این چند دوره اخیر در اوپک بودند قبلا وزیر بوده‌اند. شما ببینید آقای سوبروتو که دبیرکل بود پیش از آن وزیر نفت یا انرژی بود. بعد آقای لقمان دبیرکل شد که او هم پیش از این سمت، وزیر بود. همچنین آقای علی رودریگز از ونزوئلا و در شش‌سال اخیر آقای البدری همه قبلا وزیر بوده‌اند؛ بنابراین سعی ما بر معرفی یک وزیر بود. مساله دبیرکلی بسیار حساس است و اگر اعضا از نامزد معرفی‌شده، شناخت نداشته باشند بعید است که این مسوولیت را به وی بدهند. به نظر من آقای نوذری فرد شایسته‌ای است هرچند همیشه دبیرکلی یک بحث سیاسی بوده است؛ یعنی ممکن است خیلی از کشورها تمایل داشته باشند به یک نامزد رای بدهند اما خط سیاسی‌شان اجازه ندهد و به این شکل سیاستگذاران اصلی آن کشور برخلاف نظر کارشناسان به‌دلایل سیاسی به نماینده خود بگویند به فرد دیگری رای بدهد. از زمانی که من به خاطر دارم و در طول حدود 30سال اخیر، ما همیشه در بحث دبیرکلی فعال بودیم یعنی کوتاه نیامدیم. حال اینکه دبیرکلی به ما نرسیده است، بحثی است که به وضعیت سیاسی برمی‌گردد. اما ما هیچ‌وقت کوتاهی نکردیم و همواره کاندیدا معرفی و لابی کردیم و تا جایی که می‌توانستیم رایزنی‌های لازم را انجام داده‌ایم. بنابراین همان‌طور که اشاره کردم بحث دبیرکلی اوپک سیاسی است و همواره به شکل توافقی حل شده است. در دوره‌های قبل هم توافقی بوده است؛ مثلا وزرا توافق می‌کردند که نه ایران نه عربستان بلکه اندونزی. این توافق میان وزراست و کارشناسان نقشی ندارند بلکه بیش و پیش از اینکه کارشناسی باشد، سیاسی است.در اجلاس پیشرو نیز اعضای اوپک یا به توافق می‌رسند یا به راه‌حل موقت می‌رسند. ما دو راه‌حل موقت داریم؛ یکی تمدید مدت دبیرکل فعلی است و راه‌حل دیگر آنکه قبلا در دولت آقای خاتمی بود؛ مبنی بر اینکه چندین سال دبیرخانه به‌صورت موقت اداره شد.مثلا ریاست اجلاس که نوبت نیجریه بود با توجه به اینکه دبیرکل نداشتیم و وزیر مشغولیاتی در کشور متبوعش داشت، نماینده‌ای را برای اداره دبیرخانه تعیین می‌کرد.
البته انشاءالله توافق در میان کشورهای صادرکننده صورت خواهد گرفت. در حال حاضر به غیر از کاندیدای عربستان که سابقه وزارت ندارد، کاندیدای ایران و عراق در کسوت وزیر در اجلاس حضور داشته‌اند. باید دید توافق بین وزرا چه نتیجه‌ای خواهد داشت. اما باید توجه داشت که مساله دبیرکلی مبحث مهمی در اوپک نیست چراکه یک دبیرکل بدون نظر و اجماع اعضا کاری از پیش نخواهد برد. از سویی دیگر امروز زمانی نیست که ایران به دبیرکلی اوپک به عنوان یک دغدغه نگاه کند چراکه مشکلات اساسی در صنعت نفت ایران وجود دارد که در اولین قدم باید این مسایل دغدغه‌های اصلی ما را تشکیل بدهد. در هر صورت فضای حاکم بر این صنعت در حال حاضر فضای دشواری است که هنوز هم بسیاری از این دشواری‌ها به‌طور کامل برطرف نشده است. به اعتقاد بنده برای جلوگیری از ایجاد فشارهای کنونی باید وابستگی اقتصاد کشور به صنعت نفت را کاهش دهیم. واضح است که دشمنان برای مقابله با ما نقاط ضعف را پیدا می‌کنند و روی آنها دست می‌گذارند. ما نمی‌توانیم از دشمنان خود توقع دوستی داشته باشیم پس شیوه کار آنها کاملا طبیعی است و ناراحتی ما نباید از نوع برخورد آنها باشد و باید از این مساله باشد که چرا در طول سی‌وچندسال نتوانستیم نقاط ضعف خود را برطرف کنیم. یکی از بزرگ‌ترین نقاط ضعف ما همین وابستگی بالای اقتصاد کشور به درآمدهای نفتی است. از همان ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی ایران این موضوع که تکیه‌کردن اقتصاد کشور بر درآمدهای نفتی ریسک بالایی را در پی خواهد داشت، مطرح بود. نوسان قیمت‌های بازار نفت از یک دلار تا صددلار خود نشان‌دهنده بازار ناامن نفت جهت پشتوانه اقتصاد کشور بود. در این اواخر نیز فشارهای ایجادشده در این حوزه خود نشان‌دهنده غیرقابل‌اعتمادبودن این سرمایه برای کشور است. بنده بارها در مجامع مختلفی این بحث را مطرح کردم و تا جایی که به خاطر دارم هیچ‌کس مخالفتی با نظر بنده نداشت. من اعتقاد دارم چنانچه از ابتدای انقلاب اسلامی، هر سال از اختصاص دو درصد درآمدهای نفتی جهت پشتوانه اقتصادی کشور کم می‌کردیم، در حال حاضر 70درصد از وابستگی‌های اقتصادی به درآمدهای نفتی کاهش پیدا می‌کرد و می‌توانستیم به‌طور تقریبی از منطقه آسیب‌پذیر عبور کنیم. این طرح‌ها و برنامه‌هایی بوده است که باید محقق می‌شد. بنده معتقدم چنانچه مشکلات امروز این صنعت در سطوح بین‌المللی کاهش پیدا کرد و ما به وضعیت قبل خود بازگشتیم، نباید دوباره مرتکب این اشتباه شویم و باید هر سال وابستگی خود به درآمدهای نفتی را کاهش دهیم. درغیراین‌صورت این نقطه ضعف، همواره ادامه پیدا خواهد کرد و سایر کشورها به جهت اعمال فشار بر ایران می‌توانند در هر برهه زمانی از ضعف ما استفاده کرده و کشور را تحت فشار قرار دهند. در این دوره برای مقابله با تحریم‌ها دو راه در حال انجام است؛ یکی دورزدن تحریم‌هاست که باید تا حد امکان راه‌های دورزدن تحریم‌ها را شناسایی و از آنها استفاده کرد و دیگری مصالحه‌کردن با طرف‌های تحریم‌کننده و سعی بر لغو و تخفیف تحریم‌هاست. اما از بین این دو راه بنده به راه سومی اعتقاد دارم. بنده اعتقاد دارم که برای فایق‌آمدن بر مشکلات کنونی باید بنیان‌های اقتصادی کشور را اصلاح کنیم. وابستگی‌های اقتصادی خود را کاهش داده و تا حد امکان از تولید داخلی و اقتصاد ملی حمایت کنیم. از فرصت‌هایی که در زمینه تولید، صادرات غیرنفتی و در سایر زمینه‌ها ایجاد می‌شود، در جهت ساخت بنیان‌های اقتصادی کشور استفاده کنیم؛ و اطمینان حاصل کنیم که هیچ فشاری قادر به اثرگذاری بر آن نخواهد بود. پس در مسیر دو راه اول، ما همواره در مرز تهدید قرار خواهیم گرفت. چه از طریق دورزدن تحریم‌ها که ممکن است تحریم‌های دیگری اعمال شود و راه‌های دورزدن گذشته بسته شود و چه با مصالحه که ممکن است هر زمان تغییر جهت پیدا کند. پس با انتخاب راه سوم و تقویت بنیادهای اقتصاد، حمایت و استفاده از فرصت‌های صادراتی و تولیدات داخلی بتوانیم پشتوانه محکم‌تری برای اقتصاد کشور ایجاد کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.