|

موزه رؤیاهای شخصی ما در زمان کرونا

سیاوش رزمند: اینکه یک چینی به این نتیجه برسد که در ووهان سوپ خفاش، پانگولین یا هر چیزی را برای ناهارش سفارش دهد و دنیا را به هم بریزد، در شرایطی است که هر انسان معمولی با دیدن خفاش (به‌جز مجموعه فیلم‌های بتمن کریس نولان) در هر حالتی زهره‌اش زیر‌و‌رو می‌شود. خب فیلم معرکه «استیون سودربرگ» یعنی «شیوع» را هم کنار بازار غیر‌انسانی (بازارهای بی‌شمار دیگر به‌طور یقین) ووهان بگذارید که سگ، روباه، گرگ و شاید حداقل صد نوع دیگر از حیوانات وحشی یا اهلی (همچنین خفاش) را می‌فروشند و البته قصابی می‌کنند. این مطلب به‌هیچ‌رو به دنبال ژنوفوبیا (خارجی- دیگرهراسی) نیست بلکه در جهت عکس آن است. هنگامی که پرستاران چینی برای بهبودی بیمارشان از کرونا از شادی با باله «دریاچه قو» به رقص می‌آیند یا کادر پزشکی ایران با نشان‌دادن علامت پیروزی به نبرد این ویروس می‌روند، جایی از نژادپرستی باقی نمی‌ماند؛ حال حتی اگر رهبری مانند رجب طیب اردوغان دو دقیقه پشت اتاق ولادیمیر پوتین معطل بماند اما پناه‌جویان بی‌شمار را به‌عنوان کارت برنده به یونانی سرازیر کند که از قضای روزگار با مشکلات بی‌شمار اقتصادی و دولتی راست‌گرا (مقایسه کنید با دولت دموکراتیک و ائتلاف چپ رادیکال سیریزا به رهبری الکسیس سیپراس و اصلاحات سیاسی و اجتماعی در کنار مدارا با پناه‌جویان) مواجه است. در کنار این قضیه وحشت عمومی از کرونا، افراط‌گرایی وهابی و سلفی‌مسلک و دیگر داستان‌ها در مناطق کمتر‌توسعه‌یافته یونان (شهرهای مرزی، دورافتاده یا جزایر نزدیک به ترکیه) موجب اضطرابی جمعی در کشوری شده است که حتی مقصد اصلی یا نهایی این پناه‌جویان نیست. ما هنوز در میانه این همه‌گیری هستیم؛ در نیوزيلند یا جمهوری چک. شاید خوشحالی از به‌صفر‌رسیدن مبتلایان امیدبخش باشد اما در دیگر نقاط همچنان وحشت عمومی فراگیر است و هر کشوری در این تلاطم به طناب خود چنگ زده است. اما معادلات را جورج فلوید ۴۶‌ساله با آخرین جمله پیش از قتلش، «نمی‌توانم نفس بکشم!» تغییر داد و نابرابری‌های سیاسی، نژادی و... را در برابر چشمان مردمان عیان كرد. تمامی این قضایا، سیاست‌های دولت‌ها، مرزهای باز، اتحادیه اروپایی، انتخابات‌ها، فساد سیاسی و اخلاقی رهبران و حتی جنبش‌های سرتاسری علیه نژادپرستی یا بی‌کاری جمعی شهروندان در‌ صورتی که جهان با پدیده کرونا هم‌زیست شود (این همه‌گیری بعید نیست که تا مدت‌ها ماندگار باشد)، جهانی که در پس خود می‌زاید، چگونه خود را بازتعریف خواهد کرد؟ این را ما نمی‌دانیم. «شارلوت براد»، روزنامه‌نگار دوران حکومت رایش سوم و توتالیتاریسم حزب نازی در آلمان دهه‌های ۳۰ و ۴۰ دست به تحقیقی درباره رؤیاهای شهروندان آلمان زد که امروز به لطف شارلوت اسلیوینسکی و پروژه «موزه رؤیاها» نوری بر این جواهر جامعه‌شناختی تابانده شده است. تشویش‌ها، هراس‌ها، سرخوردگی‌های سیاسی، مسائل نژادی، عذاب وجدان فردی و جمعی و بسیاری دیگر از احوالات ناخودآگاه آینه‌ای تمام‌نما از حیات فردی و جمعی مردم آلمان را نمایان می‌کند. اما شاید برای تمامی ما امروز نیز چنین خوانشی از ناخودآگاهمان ضروری باشد؛ آن‌هم هنگامی که خواب شبانه تبدیل به شکنجه‌ای دائمی شده و هیستری جمعی بر تمامی زوایای زندگی روزانه ما سایه افکنده است. در چنین برزخی است که سیاست‌های جهانی تأثیری عریان‌تر از گذشته بر شهروندان کشورهای گوناگون می‌گذارند. اینکه در پس این تغییرات بنیادین ما تبدیل به انسان‌های بهتری خواهیم شد یا این را که مانند اجداد خود پس از جنگ بزرگ (جنگ جهانی اول) و همه‌گیری آنفلوانزای اسپانیایی خود را برای دیگرکشی دیگری به‌مراتب شرم‌بار و خونین‌تر آماده می‌کنیم یا نه، کسی به‌روشنی نمی‌تواند پاسخ دهد.
شاید چندان بیراه نباشد اگر بخواهیم آنچه را بر ما می‌رود، با آلبوم موسیقی بی‌نظیر «کاپیتل» از موسیقی‌دان جوان و الکترو-آمبینت آلمانی یان واگنر که در همین سال آخرالزمانی ۲۰۲۰ عرضه شده است، مقایسه کنیم و در رؤیاهایی که می‌بینیم، خود را در خیابان‌های خالی از سرزندگی و روشنایی پیشین برلین به همراه سگی آرام در گشت و گذری بی‌هدف بیابیم. ممکن هم هست که مانند دیگر موسیقی‌دان آلمانی «نیکلاس پاشبورگ» برای آخرین اثرش قدم به مجمع‌الجزایر قطبی «سؤالبار» (متعلق به کشور نروژ) در شمالگان بگذاریم و از درون اصوات خود رؤیای شفق قطبی را بر آسمان بپاشیم.

سیاوش رزمند: اینکه یک چینی به این نتیجه برسد که در ووهان سوپ خفاش، پانگولین یا هر چیزی را برای ناهارش سفارش دهد و دنیا را به هم بریزد، در شرایطی است که هر انسان معمولی با دیدن خفاش (به‌جز مجموعه فیلم‌های بتمن کریس نولان) در هر حالتی زهره‌اش زیر‌و‌رو می‌شود. خب فیلم معرکه «استیون سودربرگ» یعنی «شیوع» را هم کنار بازار غیر‌انسانی (بازارهای بی‌شمار دیگر به‌طور یقین) ووهان بگذارید که سگ، روباه، گرگ و شاید حداقل صد نوع دیگر از حیوانات وحشی یا اهلی (همچنین خفاش) را می‌فروشند و البته قصابی می‌کنند. این مطلب به‌هیچ‌رو به دنبال ژنوفوبیا (خارجی- دیگرهراسی) نیست بلکه در جهت عکس آن است. هنگامی که پرستاران چینی برای بهبودی بیمارشان از کرونا از شادی با باله «دریاچه قو» به رقص می‌آیند یا کادر پزشکی ایران با نشان‌دادن علامت پیروزی به نبرد این ویروس می‌روند، جایی از نژادپرستی باقی نمی‌ماند؛ حال حتی اگر رهبری مانند رجب طیب اردوغان دو دقیقه پشت اتاق ولادیمیر پوتین معطل بماند اما پناه‌جویان بی‌شمار را به‌عنوان کارت برنده به یونانی سرازیر کند که از قضای روزگار با مشکلات بی‌شمار اقتصادی و دولتی راست‌گرا (مقایسه کنید با دولت دموکراتیک و ائتلاف چپ رادیکال سیریزا به رهبری الکسیس سیپراس و اصلاحات سیاسی و اجتماعی در کنار مدارا با پناه‌جویان) مواجه است. در کنار این قضیه وحشت عمومی از کرونا، افراط‌گرایی وهابی و سلفی‌مسلک و دیگر داستان‌ها در مناطق کمتر‌توسعه‌یافته یونان (شهرهای مرزی، دورافتاده یا جزایر نزدیک به ترکیه) موجب اضطرابی جمعی در کشوری شده است که حتی مقصد اصلی یا نهایی این پناه‌جویان نیست. ما هنوز در میانه این همه‌گیری هستیم؛ در نیوزيلند یا جمهوری چک. شاید خوشحالی از به‌صفر‌رسیدن مبتلایان امیدبخش باشد اما در دیگر نقاط همچنان وحشت عمومی فراگیر است و هر کشوری در این تلاطم به طناب خود چنگ زده است. اما معادلات را جورج فلوید ۴۶‌ساله با آخرین جمله پیش از قتلش، «نمی‌توانم نفس بکشم!» تغییر داد و نابرابری‌های سیاسی، نژادی و... را در برابر چشمان مردمان عیان كرد. تمامی این قضایا، سیاست‌های دولت‌ها، مرزهای باز، اتحادیه اروپایی، انتخابات‌ها، فساد سیاسی و اخلاقی رهبران و حتی جنبش‌های سرتاسری علیه نژادپرستی یا بی‌کاری جمعی شهروندان در‌ صورتی که جهان با پدیده کرونا هم‌زیست شود (این همه‌گیری بعید نیست که تا مدت‌ها ماندگار باشد)، جهانی که در پس خود می‌زاید، چگونه خود را بازتعریف خواهد کرد؟ این را ما نمی‌دانیم. «شارلوت براد»، روزنامه‌نگار دوران حکومت رایش سوم و توتالیتاریسم حزب نازی در آلمان دهه‌های ۳۰ و ۴۰ دست به تحقیقی درباره رؤیاهای شهروندان آلمان زد که امروز به لطف شارلوت اسلیوینسکی و پروژه «موزه رؤیاها» نوری بر این جواهر جامعه‌شناختی تابانده شده است. تشویش‌ها، هراس‌ها، سرخوردگی‌های سیاسی، مسائل نژادی، عذاب وجدان فردی و جمعی و بسیاری دیگر از احوالات ناخودآگاه آینه‌ای تمام‌نما از حیات فردی و جمعی مردم آلمان را نمایان می‌کند. اما شاید برای تمامی ما امروز نیز چنین خوانشی از ناخودآگاهمان ضروری باشد؛ آن‌هم هنگامی که خواب شبانه تبدیل به شکنجه‌ای دائمی شده و هیستری جمعی بر تمامی زوایای زندگی روزانه ما سایه افکنده است. در چنین برزخی است که سیاست‌های جهانی تأثیری عریان‌تر از گذشته بر شهروندان کشورهای گوناگون می‌گذارند. اینکه در پس این تغییرات بنیادین ما تبدیل به انسان‌های بهتری خواهیم شد یا این را که مانند اجداد خود پس از جنگ بزرگ (جنگ جهانی اول) و همه‌گیری آنفلوانزای اسپانیایی خود را برای دیگرکشی دیگری به‌مراتب شرم‌بار و خونین‌تر آماده می‌کنیم یا نه، کسی به‌روشنی نمی‌تواند پاسخ دهد.
شاید چندان بیراه نباشد اگر بخواهیم آنچه را بر ما می‌رود، با آلبوم موسیقی بی‌نظیر «کاپیتل» از موسیقی‌دان جوان و الکترو-آمبینت آلمانی یان واگنر که در همین سال آخرالزمانی ۲۰۲۰ عرضه شده است، مقایسه کنیم و در رؤیاهایی که می‌بینیم، خود را در خیابان‌های خالی از سرزندگی و روشنایی پیشین برلین به همراه سگی آرام در گشت و گذری بی‌هدف بیابیم. ممکن هم هست که مانند دیگر موسیقی‌دان آلمانی «نیکلاس پاشبورگ» برای آخرین اثرش قدم به مجمع‌الجزایر قطبی «سؤالبار» (متعلق به کشور نروژ) در شمالگان بگذاریم و از درون اصوات خود رؤیای شفق قطبی را بر آسمان بپاشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.