|

مذهب فلسفی نیچه

نیچه با آغاز قرن بیستم به یکی از محبوب‎ترین فیلسوفان جهان تبدیل شد. ساختارشکنی، آزادی روح انسانی، عصیان، نبوغ، قدرت ادبی و سرنوشت تراژیک از‌جمله دلایل محبوبیت نیچه نه‌فقط در نزد متفکرانی مانند هایدگر، دریدا، فوکو، دلوز و یاسپرس، بلکه در بین عامه مردم کتاب‌خوان شد و آثار او به زبان‎های مختلف ترجمه شد. تقریبا همه کتاب‌های او به‌علاوه آثار زیادی درباره او به فارسی نیز ترجمه شده است. شباهت برخی وجوه تفکر نیچه مانند «اَبَرانسان» و «بازگشت ابدی همان» با برخی مضامین «عرفان شرقی» و فلسفه باستانی شرق باعث برخی مطالعات تطبیقی در کشورهای شرقی درباره فلسفه نیچه شد. جدیدا کتاب «آزادی همچون آری‌گفتن» از گلینگ شانگ، نویسنده‎ای چینی، ترجمه شده که به مقایسه نیچه و جوانگ‎ زه، فیلسوف باستانی آیین دائو در چین، می‌پردازد. کتاب زمینه‌های مشترک میان آثار این دو فیلسوف را برجسته می‌کند. جوانگ زه سال ۶۰۰ پیش از میلاد زندگی می‌کرد و نیچه ۲۵ قرن پس از او آرا و اندیشه‌های خود را تبیین کرده است.
کتاب شامل پنج فصل است. فصل اول شرحی کلی از اندیشه‌های دو فیلسوف بر‌ اساس آثار ایشان به دست می‌دهد و همچنین نگاهی دارد به منازعات موجود در باب فلسفه تطبیقی. فصل دوم اندیشه‎های جوانگ زه درباره مفهوم آزادی انسان و آری‎گویی به زندگی را بررسی می‎کند. همچنین به بررسی آیین دائو و پیشینه آن در چین کهن می‌پردازد که سرمنشأ فلسفه منحصر‌به‌فرد جوانگ زه است. بعد از آن شرح می‎دهد که جوانگ زه چگونه معنای متافیزیکی دائو و «وو» را ساخت‎گشایی می‌کند و درباره رویکرد خلاقه او به آگاهی، حقیقت، زبان، اخلاق و آزادی از هر آن چیزی که به نحوی پیش‎شرط رستگاری نهایی است، بحث می‌کند. فصل سوم آثار نیچه را واکاوی می‎کند؛ از ارزش‎یابی دوباره همه ارزش‎ها تا روش پدیدارشناسی او، از نفی متافیزیک، آگاهی واقعی، مذهب و اخلاق تا خلق چشم‎اندازی شخصی از جهان. همچنین مفاهیم اراده قدرت، اَبَرانسان، جان دیونیزوسی و بازگشت جاودانه را به‌عنوان اصطلاحات استفاده‌شده در آری‎گویی به زندگی و هسته اصلی «مذهب نیچه‎ای» تجزیه و تحلیل می‌کند. فصل چهارم چشم‎انداز فلسفی یگانه هر‌کدام از این دو متفکر را به‌عنوان مکملی برای دیگری می‎بیند. در این فصل همچنین نویسنده توجه را بر جنبه‎های مختلف فلسفی آثار این دو مانند روش‌های زبانی، دریافت از حقیقت، آگاهی و نیز شرح و تفسیر ایشان از اخلاق و آرای‌شان درباره طبیعت به‌عنوان مجموعه‌ای از تفاوت‌ها و جهان زندگی معطوف می‎کند. بحث نویسنده درباره هریک از این مضامین در نهایت در راستای ایده و دغدغه نهایی این دو فیلسوف در باب آزادی انسان است.
فصل پنجم، برخی از پیامدهای فلسفه آزادی انسان را برای فلسفه و گفتمان مذهبی جهان معاصر چه در چین و چه در فرهنگ غرب نشان می‎دهد. نخست نگاهی دارد به فیلسوفان معاصری مانند دریدا، فوکو و برخی دیگر از متفکران پساساختارگرا برای بررسی دقیق و منتقدانه ارتباط ایشان با نیچه و جوانگ زه و نشان‌دادن آنکه «مذهب فلسفی» ممکن است دیر یا زود ارمغانی برای دوران پس از مرگ انسان داشته باشد. سپس مطالعاتی را که درباره نیچه و جوانگ زه در چین انجام شده، از نظر می‎گذراند و در نهایت به ایده اصلی خود باز‌می‌گردد تا شرح دهد که چگونه مفهوم مذهب حاضر در جوانگ زه و نیچه ممکن است بر مطالعات فلسفی و مذهبی تأثیرگذار باشد. یکی از اهداف نویسنده معرفی بُعدی به حاشیه رانده‌شده در هر دو این متفکران است؛ یعنی بُعد به حاشیه رانده‌شده مذهب در نیچه (که بیشتر او را به‌عنوان فردی لامذهب می‌شناساند) و اندیشه ضداخلاق و اخلاق‌ستیز جوآنگ زه (که آثار بیشتر متفکران شرقی را به‌مثابه آثار عرفانی می‌بیند؛ درحالی‌که این آثار حائز اهمیت فلسفی هم هستند). علاوه‌بر‌این نویسنده ایده‎ای را در پایان کتاب با عنوان مذهب فلسفی توضیح می‎دهد. این ایده چندان با تعریف همه‌‌گیر مذهب به‌ویژه در غرب همخوانی ندارد و بیشتر مذهبی است که رویکرد این‌جهانی دارد و نام کتاب یعنی «آزادی همچون آری‌گفتن» هم اشاره‌ای به همین مضمون است؛ مبنی بر اینکه با آری‌گفتن به این جهان و آری‌گفتن به هرآنچه هست، می‎توان به‌نوعی زندگی را معنادار کرد و گام بعدی را در نیهیلیسمی که نیچه نماینده آن است، برداشت و به جهان و زمین و بدن آری گفت. گلینگ شانگ ایده آری‌گفتن به‌عنوان مذهب فلسفی را در انتهای کتاب بسط می‌دهد.

نیچه با آغاز قرن بیستم به یکی از محبوب‎ترین فیلسوفان جهان تبدیل شد. ساختارشکنی، آزادی روح انسانی، عصیان، نبوغ، قدرت ادبی و سرنوشت تراژیک از‌جمله دلایل محبوبیت نیچه نه‌فقط در نزد متفکرانی مانند هایدگر، دریدا، فوکو، دلوز و یاسپرس، بلکه در بین عامه مردم کتاب‌خوان شد و آثار او به زبان‎های مختلف ترجمه شد. تقریبا همه کتاب‌های او به‌علاوه آثار زیادی درباره او به فارسی نیز ترجمه شده است. شباهت برخی وجوه تفکر نیچه مانند «اَبَرانسان» و «بازگشت ابدی همان» با برخی مضامین «عرفان شرقی» و فلسفه باستانی شرق باعث برخی مطالعات تطبیقی در کشورهای شرقی درباره فلسفه نیچه شد. جدیدا کتاب «آزادی همچون آری‌گفتن» از گلینگ شانگ، نویسنده‎ای چینی، ترجمه شده که به مقایسه نیچه و جوانگ‎ زه، فیلسوف باستانی آیین دائو در چین، می‌پردازد. کتاب زمینه‌های مشترک میان آثار این دو فیلسوف را برجسته می‌کند. جوانگ زه سال ۶۰۰ پیش از میلاد زندگی می‌کرد و نیچه ۲۵ قرن پس از او آرا و اندیشه‌های خود را تبیین کرده است.
کتاب شامل پنج فصل است. فصل اول شرحی کلی از اندیشه‌های دو فیلسوف بر‌ اساس آثار ایشان به دست می‌دهد و همچنین نگاهی دارد به منازعات موجود در باب فلسفه تطبیقی. فصل دوم اندیشه‎های جوانگ زه درباره مفهوم آزادی انسان و آری‎گویی به زندگی را بررسی می‎کند. همچنین به بررسی آیین دائو و پیشینه آن در چین کهن می‌پردازد که سرمنشأ فلسفه منحصر‌به‌فرد جوانگ زه است. بعد از آن شرح می‎دهد که جوانگ زه چگونه معنای متافیزیکی دائو و «وو» را ساخت‎گشایی می‌کند و درباره رویکرد خلاقه او به آگاهی، حقیقت، زبان، اخلاق و آزادی از هر آن چیزی که به نحوی پیش‎شرط رستگاری نهایی است، بحث می‌کند. فصل سوم آثار نیچه را واکاوی می‎کند؛ از ارزش‎یابی دوباره همه ارزش‎ها تا روش پدیدارشناسی او، از نفی متافیزیک، آگاهی واقعی، مذهب و اخلاق تا خلق چشم‎اندازی شخصی از جهان. همچنین مفاهیم اراده قدرت، اَبَرانسان، جان دیونیزوسی و بازگشت جاودانه را به‌عنوان اصطلاحات استفاده‌شده در آری‎گویی به زندگی و هسته اصلی «مذهب نیچه‎ای» تجزیه و تحلیل می‌کند. فصل چهارم چشم‎انداز فلسفی یگانه هر‌کدام از این دو متفکر را به‌عنوان مکملی برای دیگری می‎بیند. در این فصل همچنین نویسنده توجه را بر جنبه‎های مختلف فلسفی آثار این دو مانند روش‌های زبانی، دریافت از حقیقت، آگاهی و نیز شرح و تفسیر ایشان از اخلاق و آرای‌شان درباره طبیعت به‌عنوان مجموعه‌ای از تفاوت‌ها و جهان زندگی معطوف می‎کند. بحث نویسنده درباره هریک از این مضامین در نهایت در راستای ایده و دغدغه نهایی این دو فیلسوف در باب آزادی انسان است.
فصل پنجم، برخی از پیامدهای فلسفه آزادی انسان را برای فلسفه و گفتمان مذهبی جهان معاصر چه در چین و چه در فرهنگ غرب نشان می‎دهد. نخست نگاهی دارد به فیلسوفان معاصری مانند دریدا، فوکو و برخی دیگر از متفکران پساساختارگرا برای بررسی دقیق و منتقدانه ارتباط ایشان با نیچه و جوانگ زه و نشان‌دادن آنکه «مذهب فلسفی» ممکن است دیر یا زود ارمغانی برای دوران پس از مرگ انسان داشته باشد. سپس مطالعاتی را که درباره نیچه و جوانگ زه در چین انجام شده، از نظر می‎گذراند و در نهایت به ایده اصلی خود باز‌می‌گردد تا شرح دهد که چگونه مفهوم مذهب حاضر در جوانگ زه و نیچه ممکن است بر مطالعات فلسفی و مذهبی تأثیرگذار باشد. یکی از اهداف نویسنده معرفی بُعدی به حاشیه رانده‌شده در هر دو این متفکران است؛ یعنی بُعد به حاشیه رانده‌شده مذهب در نیچه (که بیشتر او را به‌عنوان فردی لامذهب می‌شناساند) و اندیشه ضداخلاق و اخلاق‌ستیز جوآنگ زه (که آثار بیشتر متفکران شرقی را به‌مثابه آثار عرفانی می‌بیند؛ درحالی‌که این آثار حائز اهمیت فلسفی هم هستند). علاوه‌بر‌این نویسنده ایده‎ای را در پایان کتاب با عنوان مذهب فلسفی توضیح می‎دهد. این ایده چندان با تعریف همه‌‌گیر مذهب به‌ویژه در غرب همخوانی ندارد و بیشتر مذهبی است که رویکرد این‌جهانی دارد و نام کتاب یعنی «آزادی همچون آری‌گفتن» هم اشاره‌ای به همین مضمون است؛ مبنی بر اینکه با آری‌گفتن به این جهان و آری‌گفتن به هرآنچه هست، می‎توان به‌نوعی زندگی را معنادار کرد و گام بعدی را در نیهیلیسمی که نیچه نماینده آن است، برداشت و به جهان و زمین و بدن آری گفت. گلینگ شانگ ایده آری‌گفتن به‌عنوان مذهب فلسفی را در انتهای کتاب بسط می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.