مذهب فلسفی نیچه
نیچه با آغاز قرن بیستم به یکی از محبوبترین فیلسوفان جهان تبدیل شد. ساختارشکنی، آزادی روح انسانی، عصیان، نبوغ، قدرت ادبی و سرنوشت تراژیک ازجمله دلایل محبوبیت نیچه نهفقط در نزد متفکرانی مانند هایدگر، دریدا، فوکو، دلوز و یاسپرس، بلکه در بین عامه مردم کتابخوان شد و آثار او به زبانهای مختلف ترجمه شد. تقریبا همه کتابهای او بهعلاوه آثار زیادی درباره او به فارسی نیز ترجمه شده است. شباهت برخی وجوه تفکر نیچه مانند «اَبَرانسان» و «بازگشت ابدی همان» با برخی مضامین «عرفان شرقی» و فلسفه باستانی شرق باعث برخی مطالعات تطبیقی در کشورهای شرقی درباره فلسفه نیچه شد. جدیدا کتاب «آزادی همچون آریگفتن» از گلینگ شانگ، نویسندهای چینی، ترجمه شده که به مقایسه نیچه و جوانگ زه، فیلسوف باستانی آیین دائو در چین، میپردازد. کتاب زمینههای مشترک میان آثار این دو فیلسوف را برجسته میکند. جوانگ زه سال ۶۰۰ پیش از میلاد زندگی میکرد و نیچه ۲۵ قرن پس از او آرا و اندیشههای خود را تبیین کرده است.
کتاب شامل پنج فصل است. فصل اول شرحی کلی از اندیشههای دو فیلسوف بر اساس آثار ایشان به دست میدهد و همچنین نگاهی دارد به منازعات موجود در باب فلسفه تطبیقی. فصل دوم اندیشههای جوانگ زه درباره مفهوم آزادی انسان و آریگویی به زندگی را بررسی میکند. همچنین به بررسی آیین دائو و پیشینه آن در چین کهن میپردازد که سرمنشأ فلسفه منحصربهفرد جوانگ زه است. بعد از آن شرح میدهد که جوانگ زه چگونه معنای متافیزیکی دائو و «وو» را ساختگشایی میکند و درباره رویکرد خلاقه او به آگاهی، حقیقت، زبان، اخلاق و آزادی از هر آن چیزی که به نحوی پیششرط رستگاری نهایی است، بحث میکند. فصل سوم آثار نیچه را واکاوی میکند؛ از ارزشیابی دوباره همه ارزشها تا روش پدیدارشناسی او، از نفی متافیزیک، آگاهی واقعی، مذهب و اخلاق تا خلق چشماندازی شخصی از جهان. همچنین مفاهیم اراده قدرت، اَبَرانسان، جان دیونیزوسی و بازگشت جاودانه را بهعنوان اصطلاحات استفادهشده در آریگویی به زندگی و هسته اصلی «مذهب نیچهای» تجزیه و تحلیل میکند. فصل چهارم چشمانداز فلسفی یگانه هرکدام از این دو متفکر را بهعنوان مکملی برای دیگری میبیند. در این فصل همچنین نویسنده
توجه را بر جنبههای مختلف فلسفی آثار این دو مانند روشهای زبانی، دریافت از حقیقت، آگاهی و نیز شرح و تفسیر ایشان از اخلاق و آرایشان درباره طبیعت بهعنوان مجموعهای از تفاوتها و جهان زندگی معطوف میکند. بحث نویسنده درباره هریک از این مضامین در نهایت در راستای ایده و دغدغه نهایی این دو فیلسوف در باب آزادی انسان است.
فصل پنجم، برخی از پیامدهای فلسفه آزادی انسان را برای فلسفه و گفتمان مذهبی جهان معاصر چه در چین و چه در فرهنگ غرب نشان میدهد. نخست نگاهی دارد به فیلسوفان معاصری مانند دریدا، فوکو و برخی دیگر از متفکران پساساختارگرا برای بررسی دقیق و منتقدانه ارتباط ایشان با نیچه و جوانگ زه و نشاندادن آنکه «مذهب فلسفی» ممکن است دیر یا زود ارمغانی برای دوران پس از مرگ انسان داشته باشد. سپس مطالعاتی را که درباره نیچه و جوانگ زه در چین انجام شده، از نظر میگذراند و در نهایت به ایده اصلی خود بازمیگردد تا شرح دهد که چگونه مفهوم مذهب حاضر در جوانگ زه و نیچه ممکن است بر مطالعات فلسفی و مذهبی تأثیرگذار باشد. یکی از اهداف نویسنده معرفی بُعدی به حاشیه راندهشده در هر دو این متفکران است؛ یعنی بُعد به حاشیه راندهشده مذهب در نیچه (که بیشتر او را بهعنوان فردی لامذهب میشناساند) و اندیشه ضداخلاق و اخلاقستیز جوآنگ زه (که آثار بیشتر متفکران شرقی را بهمثابه آثار عرفانی میبیند؛ درحالیکه این آثار حائز اهمیت فلسفی هم هستند). علاوهبراین نویسنده ایدهای را در پایان کتاب با عنوان مذهب فلسفی توضیح میدهد. این ایده چندان با تعریف همهگیر
مذهب بهویژه در غرب همخوانی ندارد و بیشتر مذهبی است که رویکرد اینجهانی دارد و نام کتاب یعنی «آزادی همچون آریگفتن» هم اشارهای به همین مضمون است؛ مبنی بر اینکه با آریگفتن به این جهان و آریگفتن به هرآنچه هست، میتوان بهنوعی زندگی را معنادار کرد و گام بعدی را در نیهیلیسمی که نیچه نماینده آن است، برداشت و به جهان و زمین و بدن آری گفت. گلینگ شانگ ایده آریگفتن بهعنوان مذهب فلسفی را در انتهای کتاب بسط میدهد.
نیچه با آغاز قرن بیستم به یکی از محبوبترین فیلسوفان جهان تبدیل شد. ساختارشکنی، آزادی روح انسانی، عصیان، نبوغ، قدرت ادبی و سرنوشت تراژیک ازجمله دلایل محبوبیت نیچه نهفقط در نزد متفکرانی مانند هایدگر، دریدا، فوکو، دلوز و یاسپرس، بلکه در بین عامه مردم کتابخوان شد و آثار او به زبانهای مختلف ترجمه شد. تقریبا همه کتابهای او بهعلاوه آثار زیادی درباره او به فارسی نیز ترجمه شده است. شباهت برخی وجوه تفکر نیچه مانند «اَبَرانسان» و «بازگشت ابدی همان» با برخی مضامین «عرفان شرقی» و فلسفه باستانی شرق باعث برخی مطالعات تطبیقی در کشورهای شرقی درباره فلسفه نیچه شد. جدیدا کتاب «آزادی همچون آریگفتن» از گلینگ شانگ، نویسندهای چینی، ترجمه شده که به مقایسه نیچه و جوانگ زه، فیلسوف باستانی آیین دائو در چین، میپردازد. کتاب زمینههای مشترک میان آثار این دو فیلسوف را برجسته میکند. جوانگ زه سال ۶۰۰ پیش از میلاد زندگی میکرد و نیچه ۲۵ قرن پس از او آرا و اندیشههای خود را تبیین کرده است.
کتاب شامل پنج فصل است. فصل اول شرحی کلی از اندیشههای دو فیلسوف بر اساس آثار ایشان به دست میدهد و همچنین نگاهی دارد به منازعات موجود در باب فلسفه تطبیقی. فصل دوم اندیشههای جوانگ زه درباره مفهوم آزادی انسان و آریگویی به زندگی را بررسی میکند. همچنین به بررسی آیین دائو و پیشینه آن در چین کهن میپردازد که سرمنشأ فلسفه منحصربهفرد جوانگ زه است. بعد از آن شرح میدهد که جوانگ زه چگونه معنای متافیزیکی دائو و «وو» را ساختگشایی میکند و درباره رویکرد خلاقه او به آگاهی، حقیقت، زبان، اخلاق و آزادی از هر آن چیزی که به نحوی پیششرط رستگاری نهایی است، بحث میکند. فصل سوم آثار نیچه را واکاوی میکند؛ از ارزشیابی دوباره همه ارزشها تا روش پدیدارشناسی او، از نفی متافیزیک، آگاهی واقعی، مذهب و اخلاق تا خلق چشماندازی شخصی از جهان. همچنین مفاهیم اراده قدرت، اَبَرانسان، جان دیونیزوسی و بازگشت جاودانه را بهعنوان اصطلاحات استفادهشده در آریگویی به زندگی و هسته اصلی «مذهب نیچهای» تجزیه و تحلیل میکند. فصل چهارم چشمانداز فلسفی یگانه هرکدام از این دو متفکر را بهعنوان مکملی برای دیگری میبیند. در این فصل همچنین نویسنده
توجه را بر جنبههای مختلف فلسفی آثار این دو مانند روشهای زبانی، دریافت از حقیقت، آگاهی و نیز شرح و تفسیر ایشان از اخلاق و آرایشان درباره طبیعت بهعنوان مجموعهای از تفاوتها و جهان زندگی معطوف میکند. بحث نویسنده درباره هریک از این مضامین در نهایت در راستای ایده و دغدغه نهایی این دو فیلسوف در باب آزادی انسان است.
فصل پنجم، برخی از پیامدهای فلسفه آزادی انسان را برای فلسفه و گفتمان مذهبی جهان معاصر چه در چین و چه در فرهنگ غرب نشان میدهد. نخست نگاهی دارد به فیلسوفان معاصری مانند دریدا، فوکو و برخی دیگر از متفکران پساساختارگرا برای بررسی دقیق و منتقدانه ارتباط ایشان با نیچه و جوانگ زه و نشاندادن آنکه «مذهب فلسفی» ممکن است دیر یا زود ارمغانی برای دوران پس از مرگ انسان داشته باشد. سپس مطالعاتی را که درباره نیچه و جوانگ زه در چین انجام شده، از نظر میگذراند و در نهایت به ایده اصلی خود بازمیگردد تا شرح دهد که چگونه مفهوم مذهب حاضر در جوانگ زه و نیچه ممکن است بر مطالعات فلسفی و مذهبی تأثیرگذار باشد. یکی از اهداف نویسنده معرفی بُعدی به حاشیه راندهشده در هر دو این متفکران است؛ یعنی بُعد به حاشیه راندهشده مذهب در نیچه (که بیشتر او را بهعنوان فردی لامذهب میشناساند) و اندیشه ضداخلاق و اخلاقستیز جوآنگ زه (که آثار بیشتر متفکران شرقی را بهمثابه آثار عرفانی میبیند؛ درحالیکه این آثار حائز اهمیت فلسفی هم هستند). علاوهبراین نویسنده ایدهای را در پایان کتاب با عنوان مذهب فلسفی توضیح میدهد. این ایده چندان با تعریف همهگیر
مذهب بهویژه در غرب همخوانی ندارد و بیشتر مذهبی است که رویکرد اینجهانی دارد و نام کتاب یعنی «آزادی همچون آریگفتن» هم اشارهای به همین مضمون است؛ مبنی بر اینکه با آریگفتن به این جهان و آریگفتن به هرآنچه هست، میتوان بهنوعی زندگی را معنادار کرد و گام بعدی را در نیهیلیسمی که نیچه نماینده آن است، برداشت و به جهان و زمین و بدن آری گفت. گلینگ شانگ ایده آریگفتن بهعنوان مذهب فلسفی را در انتهای کتاب بسط میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.