شیوههای اجرای تئاتر
شرق: «130 نکته درباب کارگردانی» عنوان کتابی است از فرانک هاوزر و راسل رایش که با ترجمه حمید احیاء در سری کتابهای مطالعات اجرای نشر بیدگل به چاپ رسیده است.
فرانک هاوزر که اصالتی لهستانی داشت، در سال 1922 در ولز متولد شد و پس از دوران تحصیلش، به تهیهکنندگی نمایش روی آورد و سپس گروهی از بازیگران را در آکسفورد گرد آورد. او نزدیک به دو دهه کارگردان تماشاخانه آکسفورد بود و نمایشهای گوناگونی را در لندن و نیویورک به روی صحنه برد. پس از آنکه هاوزر آکسفورد را ترک کرد، نمایشهای مختلفی در وستاند اجرا کرد.
راسل رایش، از شاگردان فرانک هاوزر بوده و از همینجا آشنایی این دو شکل میگیرد و رایش در یکی از اجراهای هاوزر به عنوان دستیار مشغول به کار میشود. در جلسات تمرین نمایش، هاوزر جزوهای مختصر به رایش میدهد که شامل نکتههایی در باب کارگردانی بوده است: اینکه چطور باید با بازیگر صحبت کرد، چگونه باید صحنه را تحلیل کرد، چگونه باید تمرینها را زنده و روان نگه داشت و غیره. راسل رایش درباره این یادداشتها نوشته: «برخلاف برداشتی که امکان داشت از یادداشتهای فرانک کرد، تکنیکهای کارگردانی او در تمرینها اصلا مدرسهای و انعطافناپذیر نبود. یادداشتها اساس کار او، دخالت سریع و بجا و کارآمد او و راهنمایی و هدایت متمرکز و کاملا ساده او را به خوبی نشان میداد، و این همه را چنان ساده بیان میکرد که ممکن بود آن یادداشتها را هم همچون خودش دستکم گرفت. فرانک، به هنگام کارگردانی اگر مجبور میشد، همهچیز را میشکافت و توضیح میداد، اما این کار را به دلخواه انجام نمیداد. چرا که انتظار داشت بازیگر یا دانشجو نیز مسئولیتی بر عهده بگیرد و فعالانه در بحث و کاوش شرکت و خود نکاتی را کشف کند. به عبارتی دیگر، اعتقاد داشت خود شخص نیز
باید نقشی داشته باشد. او چیزی را بیان میکرد و انتظار داشت شخص آن را تحلیل و اجرا کند. همیشه مدتی طول میکشد تا شخص متوجه شود فرانک بیآنکه در ظاهر چیز زیادی گفته باشد یا کار مهمی کرده باشد، به بیشتر آنچه میخواسته دست یافته است، امری که نشاندهنده خبرگی و مهارت هر کارگردان و آموزگاری است».
«130 نکته در باب کارگردانی»، درواقع شامل نکاتی است که فرانک هاوزر در جزوهاش نوشته بود و البته راسل رایش چیزهای دیگری که در تمرینات از هاوزر آموخته بود را هم به آن اضافه کرده و این کتاب به این ترتیب شکل گرفته است.
این کتاب نه فقط برای کارگردانان تازهکار سودمند است، بلکه کارگردانان کهنهکار نیز که مایلاند با شیوهها و گرایشهای تازه آشنا شوند میتوانند از آن استفاده کنند. این کتاب، همچنین میتواند برای فیلمسازان، تماشاگران تئاتر و علاقهمندانی که میخواهند از نزدیک با چگونگی پروسه خلق تجربهای زنده و مشترک آشنا شوند مفید باشد. «130 نکته درباب کارگردانی» قرار نیست تنها دستورالعملی برای یکبار خواندن باشد، بلکه میتوان از آن همچون «کارافزاری دائمی» استفاده کرد. طبق توضیحات خود کتاب، بخشهای مختلف آن را میتوان به یکی از این سه روش خواند:
ترتیب خطی کتاب روند تمرین را از شروع تا پایان نشان میدهد و در طول کارگردانی میتوانید به همان ترتیبی که کار پیش میرود به آن مراجعه کنید.
بخشبندی مطالب این امکان را میدهد تا در راه رفتن به محل تمرینها یا وقتی منتظر رسیدن بازیگران هستید کتاب را نگاه کنید و ببینید چه چیزی مناسب تمرین آن روز است.
نکتههایی را که به هم مربوطاند با هم بخوانید. با این کار میتوانید موضوعات مهم دیگری پیدا کنید که لزوما به طور مجزا به آنها پرداخته نشده است.
در ادامه نویسنده درباره ارتباط با بازیگران و متن نمایش نوشته: «در نظر داشته باشید که بازیگران ماشین نیستند، متن نمای طرح صنعتی نیست، و این کتاب نیز فرصت اندیشیدن و داشتن واکنش سیال را نمیگیرد. اگر درست بنگریم، میبینیم که تمرین و اجرا تجربهای زنده و هماره در حال تغییر است. از اینرو، نمیتوان نسخهای پیچید تا در هر شرایطی کارساز باشد. از همینرو، خواننده ممکن است در صفحات این کتاب مطالبی متناقض پیدا کند... بدون شک این موضوع بسیاری از ملانقطیها را عصبانی میکند، اما همانگونه که هر کارگردانی خود باید ابزار و ترفندهای خویش را در هر لحظه از تمرین برگزیند، خواننده این کتاب نیز باید تشخیص دهد که هر نکتهای را چه زمانی به کار گیرد و چه زمانی به تناقضات و استثنائات توجه کند. صرف خواندن این کتاب نه از کسی هنرمند خوبی میسازد و نه تکنسینی ماهر و واقعا حرفهای. بسیاری از چیزها را نمیتوان تنها با خواندن آموخت، بلکه باید تجربه کرد، کار با دیگران را، شکستهای اجتنابناپذیر را، کشفیات گرانبها و دستاوردهای غیرمنتظرهای را که با پشتکار و شوق و علاقه و تعهد به کار حاصل میشوند».
شرق: «130 نکته درباب کارگردانی» عنوان کتابی است از فرانک هاوزر و راسل رایش که با ترجمه حمید احیاء در سری کتابهای مطالعات اجرای نشر بیدگل به چاپ رسیده است.
فرانک هاوزر که اصالتی لهستانی داشت، در سال 1922 در ولز متولد شد و پس از دوران تحصیلش، به تهیهکنندگی نمایش روی آورد و سپس گروهی از بازیگران را در آکسفورد گرد آورد. او نزدیک به دو دهه کارگردان تماشاخانه آکسفورد بود و نمایشهای گوناگونی را در لندن و نیویورک به روی صحنه برد. پس از آنکه هاوزر آکسفورد را ترک کرد، نمایشهای مختلفی در وستاند اجرا کرد.
راسل رایش، از شاگردان فرانک هاوزر بوده و از همینجا آشنایی این دو شکل میگیرد و رایش در یکی از اجراهای هاوزر به عنوان دستیار مشغول به کار میشود. در جلسات تمرین نمایش، هاوزر جزوهای مختصر به رایش میدهد که شامل نکتههایی در باب کارگردانی بوده است: اینکه چطور باید با بازیگر صحبت کرد، چگونه باید صحنه را تحلیل کرد، چگونه باید تمرینها را زنده و روان نگه داشت و غیره. راسل رایش درباره این یادداشتها نوشته: «برخلاف برداشتی که امکان داشت از یادداشتهای فرانک کرد، تکنیکهای کارگردانی او در تمرینها اصلا مدرسهای و انعطافناپذیر نبود. یادداشتها اساس کار او، دخالت سریع و بجا و کارآمد او و راهنمایی و هدایت متمرکز و کاملا ساده او را به خوبی نشان میداد، و این همه را چنان ساده بیان میکرد که ممکن بود آن یادداشتها را هم همچون خودش دستکم گرفت. فرانک، به هنگام کارگردانی اگر مجبور میشد، همهچیز را میشکافت و توضیح میداد، اما این کار را به دلخواه انجام نمیداد. چرا که انتظار داشت بازیگر یا دانشجو نیز مسئولیتی بر عهده بگیرد و فعالانه در بحث و کاوش شرکت و خود نکاتی را کشف کند. به عبارتی دیگر، اعتقاد داشت خود شخص نیز
باید نقشی داشته باشد. او چیزی را بیان میکرد و انتظار داشت شخص آن را تحلیل و اجرا کند. همیشه مدتی طول میکشد تا شخص متوجه شود فرانک بیآنکه در ظاهر چیز زیادی گفته باشد یا کار مهمی کرده باشد، به بیشتر آنچه میخواسته دست یافته است، امری که نشاندهنده خبرگی و مهارت هر کارگردان و آموزگاری است».
«130 نکته در باب کارگردانی»، درواقع شامل نکاتی است که فرانک هاوزر در جزوهاش نوشته بود و البته راسل رایش چیزهای دیگری که در تمرینات از هاوزر آموخته بود را هم به آن اضافه کرده و این کتاب به این ترتیب شکل گرفته است.
این کتاب نه فقط برای کارگردانان تازهکار سودمند است، بلکه کارگردانان کهنهکار نیز که مایلاند با شیوهها و گرایشهای تازه آشنا شوند میتوانند از آن استفاده کنند. این کتاب، همچنین میتواند برای فیلمسازان، تماشاگران تئاتر و علاقهمندانی که میخواهند از نزدیک با چگونگی پروسه خلق تجربهای زنده و مشترک آشنا شوند مفید باشد. «130 نکته درباب کارگردانی» قرار نیست تنها دستورالعملی برای یکبار خواندن باشد، بلکه میتوان از آن همچون «کارافزاری دائمی» استفاده کرد. طبق توضیحات خود کتاب، بخشهای مختلف آن را میتوان به یکی از این سه روش خواند:
ترتیب خطی کتاب روند تمرین را از شروع تا پایان نشان میدهد و در طول کارگردانی میتوانید به همان ترتیبی که کار پیش میرود به آن مراجعه کنید.
بخشبندی مطالب این امکان را میدهد تا در راه رفتن به محل تمرینها یا وقتی منتظر رسیدن بازیگران هستید کتاب را نگاه کنید و ببینید چه چیزی مناسب تمرین آن روز است.
نکتههایی را که به هم مربوطاند با هم بخوانید. با این کار میتوانید موضوعات مهم دیگری پیدا کنید که لزوما به طور مجزا به آنها پرداخته نشده است.
در ادامه نویسنده درباره ارتباط با بازیگران و متن نمایش نوشته: «در نظر داشته باشید که بازیگران ماشین نیستند، متن نمای طرح صنعتی نیست، و این کتاب نیز فرصت اندیشیدن و داشتن واکنش سیال را نمیگیرد. اگر درست بنگریم، میبینیم که تمرین و اجرا تجربهای زنده و هماره در حال تغییر است. از اینرو، نمیتوان نسخهای پیچید تا در هر شرایطی کارساز باشد. از همینرو، خواننده ممکن است در صفحات این کتاب مطالبی متناقض پیدا کند... بدون شک این موضوع بسیاری از ملانقطیها را عصبانی میکند، اما همانگونه که هر کارگردانی خود باید ابزار و ترفندهای خویش را در هر لحظه از تمرین برگزیند، خواننده این کتاب نیز باید تشخیص دهد که هر نکتهای را چه زمانی به کار گیرد و چه زمانی به تناقضات و استثنائات توجه کند. صرف خواندن این کتاب نه از کسی هنرمند خوبی میسازد و نه تکنسینی ماهر و واقعا حرفهای. بسیاری از چیزها را نمیتوان تنها با خواندن آموخت، بلکه باید تجربه کرد، کار با دیگران را، شکستهای اجتنابناپذیر را، کشفیات گرانبها و دستاوردهای غیرمنتظرهای را که با پشتکار و شوق و علاقه و تعهد به کار حاصل میشوند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.