|

هنر مفهومی و تبارهای آن

«آغاز بی‌پایان هنر مفهومی»، مجموعه‌ای است از نوشته‌ها و مصاحبه‌هایی از آن دسته از هنرمندان که یا خود از آغازگران و بنیانگذاران هنر مفهومی بوده‌اند یا در تبارشناسی هنر مفهومی نمی‌توان آنها را به عنوان پدیدآورندگان جریان‌هایی که بر شکل‌گیری هنرمفهومی تاثیر‌گذار بوده‌اند نادیده گرفت. مثل «فوتوریست‌ها» و «داداییست‌ها» که کتاب با نوشته‌های آنها و مقالاتی درباره‌شان آغاز می‌شود و آن‌گاه نوبت به چهره‌های مهم و آغازگر هنر مفهومی می‌رسد. کتاب با مقدمه‌ای از مترجم آغاز می‌شود و بعد از آن مقاله‌ای از اف‌تی مارینتی- شاعر فوتوریست- آمده است با عنوان «بنیانگذاری فوتوریسم» و بعد از آن هم «بیانیه فوتوریسم» که یکی از بیانیه‌های مهم هنری در قرن بیستم است. بیانیه‌ای طغیانگرانه که نویسندگان آن حرکت تند و بی‌وقفه به سمت جلو و ویران‌کردن گذشته را فریاد می‌زنند. ناگفته نماند که مترجم و گردآورنده کتاب، در آغاز بسیاری از متن‌های منتخبی که در این کتاب آمده‌اند، مقدمه‌ای مرتبط با متن یا نویسنده آن یا جریانی که متن، نمونه‌ای از آن است، آورده. در این کتاب سعی شده است که با انتخاب چندین متن مهم و تاثیر‌گذار بر روند شکل‌گیری هنرمفهومی، مخاطب از زوایای مختلف با این جریان هنری آشنا شود. بعد از بیانیه فوتوریسم، مقاله هانس ریشتر با عنوان «دادا چگونه آغاز شد» را می‌خوانیم و بعد از آن گزیده‌ای را از آثار نمایشی «تریستان تزارا» که از بنیانگذاران داداییسم بود. در بخش بعدی، دو متن از هنرمند مینی‌مالیست آمریکایی و از بنیانگذاران هنرمفهومی یعنی سول لویت، آمده است. سول لویت در این دو متن مبانی هنر مفهومی را شرح می‌دهد و از جمله این را که در هنر مفهومی، آنچه بسیار اهمیت دارد، «ایده» است. او می‌نویسد: «ایده‌ها به‌تنهایی می‌توانند اثری هنری باشند. آنها درون زنجیری گسترش‌یافته هستند که سرانجام شکل و فرم خواهند یافت. ایده‌ها برای وجودداشتن نیازی ندارند به اثری قابل‌رویت تبدیل شوند.» و یا: «ایده‌های مبتذل نمی‌توانند توسط اجرایی زیبا نجات یابند.» بعد از این دو متن، مقاله رابرت اسمیتسون با عنوان «تولید به‌خاطر تولید» آمده است. در بخش بعدی کتاب با آرا و اندیشه‌های یکی از برجسته‌ترین هنرمندان قرن بیستم یعنی جان کیج آشنا می‌شویم. گفت‌وگوی جان کیج و مورتن فیلدمن نیز یکی از بخش‌های خواندنی کتاب است. همچنین است «نامعین‌ها» که مجموعه‌ای است از یادداشت‌های جان کیج که در آنها ارتباط بین اندیشه‌های کیج و فرهنگ و فلسفه ذن بودیسم، آشکارا هویداست. «نامعین‌ها» به‌دلیل اهمیتی که برای ناشر و مترجم کتاب داشته در شکلی دیگر نیز ارایه شده است. به شکل یک صفحه مقوایی با طراحی روشنک مافی از جملات کوتاه جان کیج که به همراه کتاب، به مخاطب ارایه می‌شود. در یکی از بندهای نامعین‌ها می‌خوانیم: «در طی سخنرانی از دکونینگ پرسیدند: چه چیز از گذشته‌تان شما را تحت تاثیر قرار داده است؟ دکونینگ فورا پاسخ داد: گذشته تاثیری بر روی من نگذاشته؛ بلکه این من هستم که بر گذشته تاثیر می‌گذارم.» و در‌ بندی دیگر: «زمانی که در خیابان گراندو مونرو زندگی می‌کردم، روزی دوستم ایسامو نوگوچی به دیدارم آمد. هیچ‌چیز در اتاقم نبود. نه مبلی و نه تابلوی نقاشی به دیوار. فقط کف اتاق کف‌پوش داشت. پنجره‌ها هم پرده نداشتند. ایسامو گفت: در این اتاق حتی یک جفت کفش کهنه هم زیبا به‌نظر می‌آید.» از دیگر مقالات کتاب می‌توان به دو مقاله از آلن کاپرو، «گزارشی از اجرایی توسط آنتونن آرتو» و مقاله‌ای از کوکو فوسکو هنرمند اجرایی کوبایی اشاره کرد. در بخش پایانی کتاب هم مصاحبه‌ای با مارینا آبرامویچ - هنرمند برجسته مفهومی - آمده است.
«آغاز بی‌پایان هنر مفهومی»، مجموعه‌ای است از نوشته‌ها و مصاحبه‌هایی از آن دسته از هنرمندان که یا خود از آغازگران و بنیانگذاران هنر مفهومی بوده‌اند یا در تبارشناسی هنر مفهومی نمی‌توان آنها را به عنوان پدیدآورندگان جریان‌هایی که بر شکل‌گیری هنرمفهومی تاثیر‌گذار بوده‌اند نادیده گرفت. مثل «فوتوریست‌ها» و «داداییست‌ها» که کتاب با نوشته‌های آنها و مقالاتی درباره‌شان آغاز می‌شود و آن‌گاه نوبت به چهره‌های مهم و آغازگر هنر مفهومی می‌رسد. کتاب با مقدمه‌ای از مترجم آغاز می‌شود و بعد از آن مقاله‌ای از اف‌تی مارینتی- شاعر فوتوریست- آمده است با عنوان «بنیانگذاری فوتوریسم» و بعد از آن هم «بیانیه فوتوریسم» که یکی از بیانیه‌های مهم هنری در قرن بیستم است. بیانیه‌ای طغیانگرانه که نویسندگان آن حرکت تند و بی‌وقفه به سمت جلو و ویران‌کردن گذشته را فریاد می‌زنند. ناگفته نماند که مترجم و گردآورنده کتاب، در آغاز بسیاری از متن‌های منتخبی که در این کتاب آمده‌اند، مقدمه‌ای مرتبط با متن یا نویسنده آن یا جریانی که متن، نمونه‌ای از آن است، آورده. در این کتاب سعی شده است که با انتخاب چندین متن مهم و تاثیر‌گذار بر روند شکل‌گیری هنرمفهومی، مخاطب از زوایای مختلف با این جریان هنری آشنا شود. بعد از بیانیه فوتوریسم، مقاله هانس ریشتر با عنوان «دادا چگونه آغاز شد» را می‌خوانیم و بعد از آن گزیده‌ای را از آثار نمایشی «تریستان تزارا» که از بنیانگذاران داداییسم بود. در بخش بعدی، دو متن از هنرمند مینی‌مالیست آمریکایی و از بنیانگذاران هنرمفهومی یعنی سول لویت، آمده است. سول لویت در این دو متن مبانی هنر مفهومی را شرح می‌دهد و از جمله این را که در هنر مفهومی، آنچه بسیار اهمیت دارد، «ایده» است. او می‌نویسد: «ایده‌ها به‌تنهایی می‌توانند اثری هنری باشند. آنها درون زنجیری گسترش‌یافته هستند که سرانجام شکل و فرم خواهند یافت. ایده‌ها برای وجودداشتن نیازی ندارند به اثری قابل‌رویت تبدیل شوند.» و یا: «ایده‌های مبتذل نمی‌توانند توسط اجرایی زیبا نجات یابند.» بعد از این دو متن، مقاله رابرت اسمیتسون با عنوان «تولید به‌خاطر تولید» آمده است. در بخش بعدی کتاب با آرا و اندیشه‌های یکی از برجسته‌ترین هنرمندان قرن بیستم یعنی جان کیج آشنا می‌شویم. گفت‌وگوی جان کیج و مورتن فیلدمن نیز یکی از بخش‌های خواندنی کتاب است. همچنین است «نامعین‌ها» که مجموعه‌ای است از یادداشت‌های جان کیج که در آنها ارتباط بین اندیشه‌های کیج و فرهنگ و فلسفه ذن بودیسم، آشکارا هویداست. «نامعین‌ها» به‌دلیل اهمیتی که برای ناشر و مترجم کتاب داشته در شکلی دیگر نیز ارایه شده است. به شکل یک صفحه مقوایی با طراحی روشنک مافی از جملات کوتاه جان کیج که به همراه کتاب، به مخاطب ارایه می‌شود. در یکی از بندهای نامعین‌ها می‌خوانیم: «در طی سخنرانی از دکونینگ پرسیدند: چه چیز از گذشته‌تان شما را تحت تاثیر قرار داده است؟ دکونینگ فورا پاسخ داد: گذشته تاثیری بر روی من نگذاشته؛ بلکه این من هستم که بر گذشته تاثیر می‌گذارم.» و در‌ بندی دیگر: «زمانی که در خیابان گراندو مونرو زندگی می‌کردم، روزی دوستم ایسامو نوگوچی به دیدارم آمد. هیچ‌چیز در اتاقم نبود. نه مبلی و نه تابلوی نقاشی به دیوار. فقط کف اتاق کف‌پوش داشت. پنجره‌ها هم پرده نداشتند. ایسامو گفت: در این اتاق حتی یک جفت کفش کهنه هم زیبا به‌نظر می‌آید.» از دیگر مقالات کتاب می‌توان به دو مقاله از آلن کاپرو، «گزارشی از اجرایی توسط آنتونن آرتو» و مقاله‌ای از کوکو فوسکو هنرمند اجرایی کوبایی اشاره کرد. در بخش پایانی کتاب هم مصاحبه‌ای با مارینا آبرامویچ - هنرمند برجسته مفهومی - آمده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.