درباره برابری و تفاوت
آلن تورن جامعهشناس مشهور فرانسوی است که بخش عمدهای از مطالعاتش به تأثیر نیروهای اجتماعی بر اشکال مختلف قدرت، از جمله قدرت سیاسی میپردازد. او در کتاب «برابری و تفاوت؛ آیا میتوانیم با هم زندگی کنیم؟» که به تازگی به فارسی ترجمه شده به این پرسش میپردازد که آیا در جامعه کنونی مدرنشدن از رهگذر کنارگذاشتن هویت سنتی کنشگران اجتماعی ممکن میشود؟ او این نظر را از اساس دارای بدفهمی معرفتشناسانه و برابری و تفاوت را نه متضاد که مکمل هم میداند. از نظر او کنشگران باید از هویت و ارزشهای خود یا به بیان دیگر از متفاوتبودن خود پاسداری کنند اما پاسداری از تفاوتها زمانی میتواند به تقویت برابری بینجامد که دست در دست سوژهشدگی داشته باشد. کتاب در دو بخش و هشت فصل به توضیح چگونگی این ارتباط و ممکنبودن این همراهی پرداخته است. در بخش نخست و چهار فصل ابتدایی «ساخت خویش» را در قالب مفاهیمی چون سوژه و جنبشهای اجتماعی توضیح داده و در بخش دوم و چهار فصل دیگر «زندگی با هم» را تحت مفاهیمی چون جامعه چندفرهنگی، ملت، دموکراسی و نظام آموزشی تشریح کرده است. تورن برای انتشار کتاب به زبان فارسی پیشگفتاری نوشته که در آن به ضرورت
ارتباط میانفرهنگی در جوامع شرق و غرب پرداخته است.
سه محور اصلی کتاب سوژهگی، دموکراسی و ارتباط میانفرهنگی است. نویسنده در پیشگفتاری مفصل هدف و روند فکری خود را شرح میدهد: «تفکر درباره جوامع معاصر زیر سیطره دو موضوع عمده قرار دارد که به ترسیم آنها خواهیم پرداخت: جدایی فزاینده جهان ابزارها از جهان نمادها یا به عبارتی جهان اقتصاد از جهان فرهنگ و دوم قدرت فزاینده اقدامات راهبردی که در میان پوچی سیاسی و اجتماعی، نه به دنبال ایجاد نظم اجتماعی، بلکه در پی تسریع تغییر و جابهجایی یا گردش در سرمایه، کالا، خدمات و اطلاعات است». تورن انگارهای که موضوع اصلی بخش نخست کتاب است را نتیجه مستقیم نوعی وارفتگی میداند، آنچه او بر آن نام «نامدرنسازی» نهاده است. انگاره نخست این است که تنها در برنامه زندگی شخصی میتوان ابزارمندی و هویتمندی جهان ابزارها و جهان نمادها را با هم سازش داد... در جهانی که تغییر وجه دائمی و مهارناپذیر آن است، تلاش فردی برای تبدیل تجربههای زیسته به یک شخصیت خودساخته که در قامت کنشگر تجلی مییابد، تنها نقطه اتکای ثابت محسوب میشود.
او در ادامه به این موضوع میپردازد که چطور از الگوهای کلاسیک مدرنیته عبور کردهایم و با افول نهادها با مدرنیته در بحران و مدرنیته دگرگونشده مواجه شدهایم. تورن در پایان فصل نامدرنسازی پرسش مهمی را مطرح میکند: «اکنون زمان کار است، باید به این معما پاسخ داد: چگونه میتوانیم با تفاوتهایمان کنار هم زندگی کنیم؟ هویتهای فردی و جمعی به نحوی روزافزون رادیکال میشوند. چگونه میتوان آنها را با موفقیت خرد ابزاری همساز کرد؟» در راستای این پرسش است که به سراغ مفهوم فلسفی و اجتماعی سوژه میرود و به شکل مفصل آن را در ارتباط با مفاهیم مشابه بررسی میکند: «اینگونه نیست که سوژه بین اندیشه مذهبی و اعتقادات فایدهگرا و اثباتگرای پیشرفت قرار داشته باشد، بلکه موجودیتی خودمرکز است و تلاش میکند در عین اینکه این دو جهان را با هم سازگار میکند، در برابر هر دوی آنها نیز مقاومت کند». او در ادامه و در توضیح سوژه جمعی به بررسی جنبشهای اجتماعی میپردازد و این جنبشها را در ابعاد مختلف چون فرهنگی و انقلاب وامیکاود و اعلام میکند اکنون جنبشهای اجتماعی از ماهیت پیشینی خود خالی شدهاند. در پایان این فصل تورن به توضیح سهگانه
مدرنیته متقدم، میانی و متأخر پرداخته و ریشههای تاریخی مدرنیته و روند تغییر آن را برای مخاطب شرح و ارتباط فرهنگی و اجتماعی را هم در این بستر توضیح میدهد.
در بخش نخست تمرکز بر سوژه و فردیت فرد در این تغییرات حاصل از مدرنیته و مراحل چندگانه آن در همراهی با سیاست و تکنولوژی است و در بخش دوم نویسنده در پی پاسخ به این پرسش است که آیا میتوانیم با هم زندگی کنیم؟ بخش دوم کتاب عمدتا به این میپردازد که چگونه میتوان این اصل غیراجتماعی را برای بازسازی زندگی اجتماعی به کار برد. چگونه میتوانیم در جامعههایی با هم زندگی کنیم که به نحوی فزاینده میان شبکههایی تقسیم شده که ما را ابزاری میکنند؟ چهار فصل بخش دوم همگی بر یک هدف واحد پیش میروند. از یک سو ستیز با ایدئولوژیهای جماعتی و از سوی دیگر ایدئولوژی نولیبرال که جوامع را از درون بازارها و شبکههای جهانیشده مستحیل کرده است. نورن تأکید میکند که در این میان موضعی انتقادی ندارد بلکه در پی ساختن سوژه شخصی و نشاندادن مقاومت، امید و ناکامیهای آن است.
آلن تورن جامعهشناس مشهور فرانسوی است که بخش عمدهای از مطالعاتش به تأثیر نیروهای اجتماعی بر اشکال مختلف قدرت، از جمله قدرت سیاسی میپردازد. او در کتاب «برابری و تفاوت؛ آیا میتوانیم با هم زندگی کنیم؟» که به تازگی به فارسی ترجمه شده به این پرسش میپردازد که آیا در جامعه کنونی مدرنشدن از رهگذر کنارگذاشتن هویت سنتی کنشگران اجتماعی ممکن میشود؟ او این نظر را از اساس دارای بدفهمی معرفتشناسانه و برابری و تفاوت را نه متضاد که مکمل هم میداند. از نظر او کنشگران باید از هویت و ارزشهای خود یا به بیان دیگر از متفاوتبودن خود پاسداری کنند اما پاسداری از تفاوتها زمانی میتواند به تقویت برابری بینجامد که دست در دست سوژهشدگی داشته باشد. کتاب در دو بخش و هشت فصل به توضیح چگونگی این ارتباط و ممکنبودن این همراهی پرداخته است. در بخش نخست و چهار فصل ابتدایی «ساخت خویش» را در قالب مفاهیمی چون سوژه و جنبشهای اجتماعی توضیح داده و در بخش دوم و چهار فصل دیگر «زندگی با هم» را تحت مفاهیمی چون جامعه چندفرهنگی، ملت، دموکراسی و نظام آموزشی تشریح کرده است. تورن برای انتشار کتاب به زبان فارسی پیشگفتاری نوشته که در آن به ضرورت
ارتباط میانفرهنگی در جوامع شرق و غرب پرداخته است.
سه محور اصلی کتاب سوژهگی، دموکراسی و ارتباط میانفرهنگی است. نویسنده در پیشگفتاری مفصل هدف و روند فکری خود را شرح میدهد: «تفکر درباره جوامع معاصر زیر سیطره دو موضوع عمده قرار دارد که به ترسیم آنها خواهیم پرداخت: جدایی فزاینده جهان ابزارها از جهان نمادها یا به عبارتی جهان اقتصاد از جهان فرهنگ و دوم قدرت فزاینده اقدامات راهبردی که در میان پوچی سیاسی و اجتماعی، نه به دنبال ایجاد نظم اجتماعی، بلکه در پی تسریع تغییر و جابهجایی یا گردش در سرمایه، کالا، خدمات و اطلاعات است». تورن انگارهای که موضوع اصلی بخش نخست کتاب است را نتیجه مستقیم نوعی وارفتگی میداند، آنچه او بر آن نام «نامدرنسازی» نهاده است. انگاره نخست این است که تنها در برنامه زندگی شخصی میتوان ابزارمندی و هویتمندی جهان ابزارها و جهان نمادها را با هم سازش داد... در جهانی که تغییر وجه دائمی و مهارناپذیر آن است، تلاش فردی برای تبدیل تجربههای زیسته به یک شخصیت خودساخته که در قامت کنشگر تجلی مییابد، تنها نقطه اتکای ثابت محسوب میشود.
او در ادامه به این موضوع میپردازد که چطور از الگوهای کلاسیک مدرنیته عبور کردهایم و با افول نهادها با مدرنیته در بحران و مدرنیته دگرگونشده مواجه شدهایم. تورن در پایان فصل نامدرنسازی پرسش مهمی را مطرح میکند: «اکنون زمان کار است، باید به این معما پاسخ داد: چگونه میتوانیم با تفاوتهایمان کنار هم زندگی کنیم؟ هویتهای فردی و جمعی به نحوی روزافزون رادیکال میشوند. چگونه میتوان آنها را با موفقیت خرد ابزاری همساز کرد؟» در راستای این پرسش است که به سراغ مفهوم فلسفی و اجتماعی سوژه میرود و به شکل مفصل آن را در ارتباط با مفاهیم مشابه بررسی میکند: «اینگونه نیست که سوژه بین اندیشه مذهبی و اعتقادات فایدهگرا و اثباتگرای پیشرفت قرار داشته باشد، بلکه موجودیتی خودمرکز است و تلاش میکند در عین اینکه این دو جهان را با هم سازگار میکند، در برابر هر دوی آنها نیز مقاومت کند». او در ادامه و در توضیح سوژه جمعی به بررسی جنبشهای اجتماعی میپردازد و این جنبشها را در ابعاد مختلف چون فرهنگی و انقلاب وامیکاود و اعلام میکند اکنون جنبشهای اجتماعی از ماهیت پیشینی خود خالی شدهاند. در پایان این فصل تورن به توضیح سهگانه
مدرنیته متقدم، میانی و متأخر پرداخته و ریشههای تاریخی مدرنیته و روند تغییر آن را برای مخاطب شرح و ارتباط فرهنگی و اجتماعی را هم در این بستر توضیح میدهد.
در بخش نخست تمرکز بر سوژه و فردیت فرد در این تغییرات حاصل از مدرنیته و مراحل چندگانه آن در همراهی با سیاست و تکنولوژی است و در بخش دوم نویسنده در پی پاسخ به این پرسش است که آیا میتوانیم با هم زندگی کنیم؟ بخش دوم کتاب عمدتا به این میپردازد که چگونه میتوان این اصل غیراجتماعی را برای بازسازی زندگی اجتماعی به کار برد. چگونه میتوانیم در جامعههایی با هم زندگی کنیم که به نحوی فزاینده میان شبکههایی تقسیم شده که ما را ابزاری میکنند؟ چهار فصل بخش دوم همگی بر یک هدف واحد پیش میروند. از یک سو ستیز با ایدئولوژیهای جماعتی و از سوی دیگر ایدئولوژی نولیبرال که جوامع را از درون بازارها و شبکههای جهانیشده مستحیل کرده است. نورن تأکید میکند که در این میان موضعی انتقادی ندارد بلکه در پی ساختن سوژه شخصی و نشاندادن مقاومت، امید و ناکامیهای آن است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.