|

بحران شیوع کرونا و لزوم بازنگری و نوآوری در طرح‌های دیجیتالی

بیتا کریمی . کارشناس ارشد اقتصاد ارتباطات و فناوری اطلاعات

این روزها به نظر می‌رسد معیارهای استاندارد اندازه‌گیری زمان، ناپدید شده‌اند و گذر زمان، بعد از شیوع ویروس کرونا نسبت به قبل از آن تندتر شده است. برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت برای کسب‌وکارها، مفهوم جدیدی یافته، آنها که پیش‌تر استراتژی‌های دیجیتالی خود را در نقشه‌های یک تا سه‌ساله برنامه‌ریزی می‌کردند، اکنون باید به دوره‌های چند‌روزه یا چند‌هفته‌‌ای فکر کنند. این ویروس همه‌گیر، سرعت تحول دیجیتال را در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و جغرافیایی به‌طور مشهودی افزایش داده است. برای مثال بانک‌ها به‌ویژه در کشورهای آسیایی، با عجله روش‌های آنلاین را به کار گرفتند و خرده‌فروشان به سمت عرضه و تحویل بدون تماس حرکت کردند. در این جهان نوین، «روش‌های دیجیتالی» راه اصلی و شاید تنها راه جذب مشتری و «فرایندهای خودکار» عامل مهم و کلیدی برای بهره‌وری خواهند بود. بدیهی است که در ابتدا تعدد بازدارنده‌های موجود بر سر راه کسب‌وکارها، منجر به آزمون‌وخطا در الگوها و شیوه ارتباط بین مشتریان، بازارها، تنظیم‌کننده‌ها و سازمان‌ها می‌شود اما نیاز به همراهی با این تحول در غایت باعث خواهد شد صاحبان کسب‌وکارها سریع‌تر از گذشته بیاموزند و پیشرفت کنند. این بحران نیاز به جسارت و یادگیری دارد. زمان بازنگری و نوآوری طرح‌های دیجیتالی، فرا‌رسیده است. در این شرایط بهره‌مندی از علم و دانش انجام کار، به‌تنهایی کافی نیست. سرعت مزیت مهم‌تری است، زیرا سهامداران خاصه در شرکت‌های عمومی، خواستار منافع فوری هستند. اما چالش‌های اساسی در این معبر وجود دارد که مهم‌ترین آنها، نبود بودجه لازم برای حرکت سریع و ابتکارعمل جدید، وجود فرهنگ سازمانی سنتی و مقاومت مشتریان در پذیرش روش‌های نوین است که شرکت‌ها را از انطباق سریع با شرایط باز‌می‌دارد. نکته اینجاست که شواهد دنیای امروز ثابت کرده سرعت در دیجیتالی شدن است و منفعت بیشتر در سرعت بیشتر، نتیجه اینکه هر‌چه دیجیتالی‌تر، سود و خلق ارزش بیشتر! در این مرحله است که تصمیمات و اقدامات جسورانه معنا پیدا می‌کنند. اقدامات جسورانه دیجیتالی که در گذشته از انجام آنها دریغ شده اما در نهایت موردنیاز خواهند بود. پس از گذشت چندماه از آغاز این همه‌گیری، اغلب کسب‌وکارها کانون مدیریت بحران را ایجاد کرده‌اند، ولو اگر با کم‌ترین امکانات باشد. این مراکز مهم‌ترین منابع اطلاعات استراتژیک هستند که در رفع سریع نیازهای مشتری و تحلیل رقبا و بازارها کمک خواهد کرد. گلوگاه‌های اصلی برای تحلیل و مدیریت این بحران، مرتبط با همین بازیگران اصلی دنیای کسب‌وکار است. با یاری این اطلاعات باید الگوی تغییرات و خطرات احتمالی آتی را طراحی کرد و مواردی که با استمرار بحران می‌توانند اختلال قابل‌توجهی ایجاد کنند، شناسایی کرد. تحقیق و بررسی در عرصه‌های زیر بی‌شک منجر به موفقیت افزون‌تر در نقشه‌های آتی خواهد بود:
- در کوتاه‌مدت، رایج است که سازمان‌ها به دنبال جایگزینی روش‌های دیجیتالی و مجازی آزموده شده باشند اما توصیه‌های دیگر می‌تواند شامل مشارکت‌های جدید، سیستم‌عامل‌های جدید و بازارهای دیجیتالی جدید باشد که هنوز تجربه نشده‌اند. باید با شرکا و سیستم‌های جدید درگیر شد و بیرون از منطقه راحتی سازمان، روی مردم و سایر سازمان‌ها، سرمایه‌گذاری کرد. روشن است که کاربران نهایی و مشتریان مقدم هستند اما درک واقعی واکنش تأمین‌کنندگان، شرکا و رقبا به بحران حاضر، نیز حیاتی است؛ زیرا همه آنها در کنار هم در این اکوسیستم فعالیت می‌کنند.
- بیرون رفتن از منطقه امن، نیازمند بازنگری و شاید پایان مدل‌های تجاری فعلی باشد. منابع معمولا محدود است، از این‌رو تمرکز روی هسته اصلی تجارت، فزون‌ترین موفقیت را در پی خواهد داشت. سازمان‌هایی که تغییرات را در بخش‌های فرعی و جزئی اعمال می‌کنند، احتمال برد خود را تقلیل و منابع را هدر می‌دهند. کاهش سرعت سرمایه‌گذاری، بازده سرمایه‌گذاری را کمتر می‌کند، بر اساس این بهره‌گیری از سرعت ابزارهای هوش مصنوعی و بازتعریف فعالیت‌های اصلی، کسب‌وکارها را نسبت به رقبای خود پیش خواهند انداخت.
- شفافیت و انعطاف‌پذیری زنجیره تأمین اولویت مهم بعدی است. سازمان‌هایی که معضلاتی در زنجیره تأمین دارند، می‌توانند از الگوهای موفق «مانند خرده‌فروشان که در بحران کنونی بهتر عمل کرده‌اند»، کمک بگیرند تا از اختلال در زنجیره تأمین در آینده پیشگیری کنند. فناوری‌های دیجیتالی که از آغاز تا پایان زنجیره تأمین را حمایت کنند، در شرایط بحرانی فعلی، وجوب وجودشان به‌غایت احساس می‌شود.
- امنیت داده‌ها از مقولات بسیار خطیر است، زیرا در شرایط بحران وجود شکاف‌های امنیتی بسیار نمود یافت و بسیاری از سازمان‌ها شرایط بدی را تجربه کردند. منابع و مراکز داده، باید پیوسته رصد شوند. اطلاعات کارکنان، مشتریان، شرکا، زنجیره‌های تأمین، سیستم‌ها و اکوسیستم‌هایی که کسب‌وکار در آن فعال است، حائز اهمیت و در بسیاری موارد سری هستند؛ پس فناوری‌های به اشتراک‌گذاری اطلاعات و داده‌ها، عملکردها و تعامل‌های مجازی، چه در داخل و چه در خارج از سازمان نباید مورد مسامحه قرار گیرند.
- تمایل وافر و فراگیر برای دورکاری موضوع بعدی است. چگونگی حفظ بهره‌وری و کسب بیشترین ارزش و استفاده بهینه از منابع در این شرایط ضروری است. البته در شماری از موارد، مانند استفاده از ربات‌ها در داخل فروشگاه‌ها که برای انجام وظایف به‌جای کارکنان، متداول شده و مورد توجه نیز قرار گرفته است، به دلیل صرف هزینه و سرمایه‌گذاری، پس از بحران نیز به حاشیه نخواهد رفت و به‌تدریج منجر به تغییرات ساختاری خواهد شد.
- در این شرایط پیش‌بینی آینده دشوار است، مدیران باید به‌سرعت عناصر ناشناخته‌‌ای را که ظاهر می‌شوند و شاید پیش از بحران اطلاعاتی درباره آنها وجود نداشت، شناسایی و کنترل کنند که این امر با یادگیری سریع و افزایش مهارت‌های مدیریتی میسر می‌شود. در‌حال‌حاضر مشتریان و شرکای تجاری، اغلب گزینه‌های کمی برای دسترسی به محصولات یا خدمات با روش‌های دیجیتالی دارند اما با عبور از بحران، گزینه‌های آنها گسترش خواهد یافت. پس ارائه پیشنهادها و اتخاذ تصمیمات جدید با حداکثر ظرفیت اجرا‌ئی و قابلیت استفاده بلندمدت، از وظایف برجسته مدیران است.
- در شرایط عادی، آزمودن فناوری‌های دیجیتالی جدید و تغییر روش‌های کاری که کارمندان، مشتریان یا شرکای تجاری به آنها عادت کرده‌اند، معمولا در اهداف بلندمدت می‌گنجد، اما بحران کووید19، این را یک ضرورت کوتاه‌مدت کرده است.
- بحران کرونا بسیاری از کانال‌های توزیع فیزیکی را بسته و دسترسی‌ها را غیرممکن کرده است؛ چاره‌‌ای نیست جز اینکه سازمان‌ها، راه‌هایی برای ساده‌سازی و تمرکز در کار خود پیدا کنند. شاید این اولین بحران جهانی باشد که در آن استفاده از فناوری‌های دیجیتال و مجازی اجباری شده و گریزی از آن وجود ندارد. ممکن است در این شرایط هزینه‌ها کمی خارج از عرف باشد اما پس از گذر از بحران، می‌توان سهم بیشتری از مشتریان را با روش‌های دیجیتال کم‌هزینه‌تر حفظ کرد. سخن آخر اینکه حرکت جسورانه، به معنای این نیست که باید بی‌فکر حرکت کرد. عمل جسورانه و توانایی یادگیری بسیار به یکدیگر وابسته‌اند و در هنگام بحران می‌توانند قابلیت تغییر و خلق ارزش را تسریع بخشند. گران‌بهاترین تجربه‌ها، از میان ناآرامی‌ها برآمده‌اند. کسب‌وکارهایی که بتوانند همگام با تقاضا و نیازهای جدید، در کارزار بحران شرکت کنند و از آن موفق بیرون آیند، آگاهی بی‌نظیری کسب خواهند کرد و در دنیای دیجیتال آتی، تواناتر پیش خواهند رفت.

این روزها به نظر می‌رسد معیارهای استاندارد اندازه‌گیری زمان، ناپدید شده‌اند و گذر زمان، بعد از شیوع ویروس کرونا نسبت به قبل از آن تندتر شده است. برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت برای کسب‌وکارها، مفهوم جدیدی یافته، آنها که پیش‌تر استراتژی‌های دیجیتالی خود را در نقشه‌های یک تا سه‌ساله برنامه‌ریزی می‌کردند، اکنون باید به دوره‌های چند‌روزه یا چند‌هفته‌‌ای فکر کنند. این ویروس همه‌گیر، سرعت تحول دیجیتال را در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و جغرافیایی به‌طور مشهودی افزایش داده است. برای مثال بانک‌ها به‌ویژه در کشورهای آسیایی، با عجله روش‌های آنلاین را به کار گرفتند و خرده‌فروشان به سمت عرضه و تحویل بدون تماس حرکت کردند. در این جهان نوین، «روش‌های دیجیتالی» راه اصلی و شاید تنها راه جذب مشتری و «فرایندهای خودکار» عامل مهم و کلیدی برای بهره‌وری خواهند بود. بدیهی است که در ابتدا تعدد بازدارنده‌های موجود بر سر راه کسب‌وکارها، منجر به آزمون‌وخطا در الگوها و شیوه ارتباط بین مشتریان، بازارها، تنظیم‌کننده‌ها و سازمان‌ها می‌شود اما نیاز به همراهی با این تحول در غایت باعث خواهد شد صاحبان کسب‌وکارها سریع‌تر از گذشته بیاموزند و پیشرفت کنند. این بحران نیاز به جسارت و یادگیری دارد. زمان بازنگری و نوآوری طرح‌های دیجیتالی، فرا‌رسیده است. در این شرایط بهره‌مندی از علم و دانش انجام کار، به‌تنهایی کافی نیست. سرعت مزیت مهم‌تری است، زیرا سهامداران خاصه در شرکت‌های عمومی، خواستار منافع فوری هستند. اما چالش‌های اساسی در این معبر وجود دارد که مهم‌ترین آنها، نبود بودجه لازم برای حرکت سریع و ابتکارعمل جدید، وجود فرهنگ سازمانی سنتی و مقاومت مشتریان در پذیرش روش‌های نوین است که شرکت‌ها را از انطباق سریع با شرایط باز‌می‌دارد. نکته اینجاست که شواهد دنیای امروز ثابت کرده سرعت در دیجیتالی شدن است و منفعت بیشتر در سرعت بیشتر، نتیجه اینکه هر‌چه دیجیتالی‌تر، سود و خلق ارزش بیشتر! در این مرحله است که تصمیمات و اقدامات جسورانه معنا پیدا می‌کنند. اقدامات جسورانه دیجیتالی که در گذشته از انجام آنها دریغ شده اما در نهایت موردنیاز خواهند بود. پس از گذشت چندماه از آغاز این همه‌گیری، اغلب کسب‌وکارها کانون مدیریت بحران را ایجاد کرده‌اند، ولو اگر با کم‌ترین امکانات باشد. این مراکز مهم‌ترین منابع اطلاعات استراتژیک هستند که در رفع سریع نیازهای مشتری و تحلیل رقبا و بازارها کمک خواهد کرد. گلوگاه‌های اصلی برای تحلیل و مدیریت این بحران، مرتبط با همین بازیگران اصلی دنیای کسب‌وکار است. با یاری این اطلاعات باید الگوی تغییرات و خطرات احتمالی آتی را طراحی کرد و مواردی که با استمرار بحران می‌توانند اختلال قابل‌توجهی ایجاد کنند، شناسایی کرد. تحقیق و بررسی در عرصه‌های زیر بی‌شک منجر به موفقیت افزون‌تر در نقشه‌های آتی خواهد بود:
- در کوتاه‌مدت، رایج است که سازمان‌ها به دنبال جایگزینی روش‌های دیجیتالی و مجازی آزموده شده باشند اما توصیه‌های دیگر می‌تواند شامل مشارکت‌های جدید، سیستم‌عامل‌های جدید و بازارهای دیجیتالی جدید باشد که هنوز تجربه نشده‌اند. باید با شرکا و سیستم‌های جدید درگیر شد و بیرون از منطقه راحتی سازمان، روی مردم و سایر سازمان‌ها، سرمایه‌گذاری کرد. روشن است که کاربران نهایی و مشتریان مقدم هستند اما درک واقعی واکنش تأمین‌کنندگان، شرکا و رقبا به بحران حاضر، نیز حیاتی است؛ زیرا همه آنها در کنار هم در این اکوسیستم فعالیت می‌کنند.
- بیرون رفتن از منطقه امن، نیازمند بازنگری و شاید پایان مدل‌های تجاری فعلی باشد. منابع معمولا محدود است، از این‌رو تمرکز روی هسته اصلی تجارت، فزون‌ترین موفقیت را در پی خواهد داشت. سازمان‌هایی که تغییرات را در بخش‌های فرعی و جزئی اعمال می‌کنند، احتمال برد خود را تقلیل و منابع را هدر می‌دهند. کاهش سرعت سرمایه‌گذاری، بازده سرمایه‌گذاری را کمتر می‌کند، بر اساس این بهره‌گیری از سرعت ابزارهای هوش مصنوعی و بازتعریف فعالیت‌های اصلی، کسب‌وکارها را نسبت به رقبای خود پیش خواهند انداخت.
- شفافیت و انعطاف‌پذیری زنجیره تأمین اولویت مهم بعدی است. سازمان‌هایی که معضلاتی در زنجیره تأمین دارند، می‌توانند از الگوهای موفق «مانند خرده‌فروشان که در بحران کنونی بهتر عمل کرده‌اند»، کمک بگیرند تا از اختلال در زنجیره تأمین در آینده پیشگیری کنند. فناوری‌های دیجیتالی که از آغاز تا پایان زنجیره تأمین را حمایت کنند، در شرایط بحرانی فعلی، وجوب وجودشان به‌غایت احساس می‌شود.
- امنیت داده‌ها از مقولات بسیار خطیر است، زیرا در شرایط بحران وجود شکاف‌های امنیتی بسیار نمود یافت و بسیاری از سازمان‌ها شرایط بدی را تجربه کردند. منابع و مراکز داده، باید پیوسته رصد شوند. اطلاعات کارکنان، مشتریان، شرکا، زنجیره‌های تأمین، سیستم‌ها و اکوسیستم‌هایی که کسب‌وکار در آن فعال است، حائز اهمیت و در بسیاری موارد سری هستند؛ پس فناوری‌های به اشتراک‌گذاری اطلاعات و داده‌ها، عملکردها و تعامل‌های مجازی، چه در داخل و چه در خارج از سازمان نباید مورد مسامحه قرار گیرند.
- تمایل وافر و فراگیر برای دورکاری موضوع بعدی است. چگونگی حفظ بهره‌وری و کسب بیشترین ارزش و استفاده بهینه از منابع در این شرایط ضروری است. البته در شماری از موارد، مانند استفاده از ربات‌ها در داخل فروشگاه‌ها که برای انجام وظایف به‌جای کارکنان، متداول شده و مورد توجه نیز قرار گرفته است، به دلیل صرف هزینه و سرمایه‌گذاری، پس از بحران نیز به حاشیه نخواهد رفت و به‌تدریج منجر به تغییرات ساختاری خواهد شد.
- در این شرایط پیش‌بینی آینده دشوار است، مدیران باید به‌سرعت عناصر ناشناخته‌‌ای را که ظاهر می‌شوند و شاید پیش از بحران اطلاعاتی درباره آنها وجود نداشت، شناسایی و کنترل کنند که این امر با یادگیری سریع و افزایش مهارت‌های مدیریتی میسر می‌شود. در‌حال‌حاضر مشتریان و شرکای تجاری، اغلب گزینه‌های کمی برای دسترسی به محصولات یا خدمات با روش‌های دیجیتالی دارند اما با عبور از بحران، گزینه‌های آنها گسترش خواهد یافت. پس ارائه پیشنهادها و اتخاذ تصمیمات جدید با حداکثر ظرفیت اجرا‌ئی و قابلیت استفاده بلندمدت، از وظایف برجسته مدیران است.
- در شرایط عادی، آزمودن فناوری‌های دیجیتالی جدید و تغییر روش‌های کاری که کارمندان، مشتریان یا شرکای تجاری به آنها عادت کرده‌اند، معمولا در اهداف بلندمدت می‌گنجد، اما بحران کووید19، این را یک ضرورت کوتاه‌مدت کرده است.
- بحران کرونا بسیاری از کانال‌های توزیع فیزیکی را بسته و دسترسی‌ها را غیرممکن کرده است؛ چاره‌‌ای نیست جز اینکه سازمان‌ها، راه‌هایی برای ساده‌سازی و تمرکز در کار خود پیدا کنند. شاید این اولین بحران جهانی باشد که در آن استفاده از فناوری‌های دیجیتال و مجازی اجباری شده و گریزی از آن وجود ندارد. ممکن است در این شرایط هزینه‌ها کمی خارج از عرف باشد اما پس از گذر از بحران، می‌توان سهم بیشتری از مشتریان را با روش‌های دیجیتال کم‌هزینه‌تر حفظ کرد. سخن آخر اینکه حرکت جسورانه، به معنای این نیست که باید بی‌فکر حرکت کرد. عمل جسورانه و توانایی یادگیری بسیار به یکدیگر وابسته‌اند و در هنگام بحران می‌توانند قابلیت تغییر و خلق ارزش را تسریع بخشند. گران‌بهاترین تجربه‌ها، از میان ناآرامی‌ها برآمده‌اند. کسب‌وکارهایی که بتوانند همگام با تقاضا و نیازهای جدید، در کارزار بحران شرکت کنند و از آن موفق بیرون آیند، آگاهی بی‌نظیری کسب خواهند کرد و در دنیای دیجیتال آتی، تواناتر پیش خواهند رفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.