ما خود را برتر از افغانها ميدانيم؟
سیامک زندرضوی . جامعهشناس
در مورد افغانستانیهای ساکن در ایران ابتدا باید بستری را که امکان حضور آنها را ایجاد میکند، بررسی کنیم؛ باید بفهمیم این گروه از مهاجران در چه بستری در اینجا حاضر میشوند. با روشنشدن این مورد میتوانیم به برخورد شهروندان با این مسئله هم توجه کنیم. ما با افغانستان مرز و زبان مشترک داریم. این مسئله کمک کرده تا بهلحاظ تاریخی آنها از گذشته به ایران در رفتوآمد باشند. این رفتوآمدها از دهه 50 شمسی منظمتر شد و بعد از اتفاقاتی که در افغانستان رخ داد، شدت پیدا کرد. در کشور افغانستان به اکثریت جمعیت این کشور نسبت به ایران بهلحاظ تاریخی سطح معیشت پایینتری تحمیل شده است. برای همین به عنوان مهاجر آماده هستند که با دستمزدهای پایینتر هر شغل سخت و خطرناکی را بپذیرند؛ در نتیجه صاحبان سرمایه در کشور ما، چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی و خصولتی و حتی شهرداریها در طول 40 سال اخیر از این نیروی کار ارزان و مطیع دائما بهره میبرند. این بهرهبردن شکل کاملا ساختارمندی دارد.
این مسئله در دو بخش قابل بررسی است؛ آنهایی که در فضای کاری قانونی و رسمی مشغولاند و اصطلاحا دارای کارت اقامت و مجوز اشتغال هستند که البته درصد خیلی کوچکی از جمعیت افغانستانیهای مقیم ایران را تشکیل میدهند. اکثریت قریببهاتفاق این جمعیت در بازار سیاه مشغول به کارند؛ کار افغانستانیها در ایران نیز در همه دولتها بهعنوان یک رانت در اختیار صاحبان سرمایه قرار گرفته است. دولتی، خصوصی، خصولتی و صاحبان سرمایه کوچک و بزرگ از این رانت استفاده کردهاند. استفاده از این رانت چنان گسترده است که از بزرگترین شرکتها تا حتی شهروندی که میخواهد خانه خودش را تعمیر کند هم این فرصت برایش فراهم شده تا از این نیروی کار بهره ببرد. در نتیجه وقتی در جامعهای در قرن 21، در سکوت عدهای از چنین رانتی، به قیمت فقر و فلاکت جمعیتی چند میلیونی در یک بستر تاریخی بهرهبرداری میکنند، طبیعی است که شهروندان معمولی آنها را با خودتان برابر فرض نکنید. این امر حاصل برخورد سیستماتیک ساختارهای دولتی است که حقوق مهاجران را معلق کرده و این اجازه را به شهروندان دادند که از آنها با مزد کم بهرهکشی و مانند یک رانت از نیروی کار آنان
سوءاستفاده کنند.
اما این رانت برای گروه دیگری منافع ویژهای دارد؛ به این معنی که کسی از کشور افغانستان بخواهد به یک مرکز اشتغال در داخل ایران دسترسی پیدا کند باید سفری دشوار و غیرقانونی انجام دهد؛ سفری که چیزی بین پنج تا هشت میلیون تومان هزینه درپی دارد. همین انسان اگر بخواهد از همان مرکز اشتغالش در ایران به شهر یا روستای خود در افغانستان بازگردد ممکن است این سفر را با یکدهم این قیمت انجام دهد. سؤال مهم اینجاست که تفاوت بین این دو مبلغ کجا میرود و بین چه کسانی توزیع میشود؟ در حال حاضر حدس زده میشود که حدود دو تا سه میلیون کارگر غیرمجاز افغانستانی در ایران فعالیت دارند که نزدیک به نصف این جمعیت ازطریق همین شیوههای غیرقانونی و قاچاق در سال تردد میکنند و گردش مالی بزرگی در این میان در جریان است. این فساد ازطریق تعداد کشتههایی که در جریان تردد افغانستانیها در ایران برجا میگذارد مناسبات باندهای بالادستی در سه کشور را که در جریان این قاچاق منتفع هستند، نمایان میکند. این مسئله را اگر بهعنوان پایه بحث درنظر بگیریم، سطح ظاهر آن برخوردی است که بخشی از ایرانیها با این افراد مهاجر دارند.
در مورد افغانستانیهای ساکن در ایران ابتدا باید بستری را که امکان حضور آنها را ایجاد میکند، بررسی کنیم؛ باید بفهمیم این گروه از مهاجران در چه بستری در اینجا حاضر میشوند. با روشنشدن این مورد میتوانیم به برخورد شهروندان با این مسئله هم توجه کنیم. ما با افغانستان مرز و زبان مشترک داریم. این مسئله کمک کرده تا بهلحاظ تاریخی آنها از گذشته به ایران در رفتوآمد باشند. این رفتوآمدها از دهه 50 شمسی منظمتر شد و بعد از اتفاقاتی که در افغانستان رخ داد، شدت پیدا کرد. در کشور افغانستان به اکثریت جمعیت این کشور نسبت به ایران بهلحاظ تاریخی سطح معیشت پایینتری تحمیل شده است. برای همین به عنوان مهاجر آماده هستند که با دستمزدهای پایینتر هر شغل سخت و خطرناکی را بپذیرند؛ در نتیجه صاحبان سرمایه در کشور ما، چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی و خصولتی و حتی شهرداریها در طول 40 سال اخیر از این نیروی کار ارزان و مطیع دائما بهره میبرند. این بهرهبردن شکل کاملا ساختارمندی دارد.
این مسئله در دو بخش قابل بررسی است؛ آنهایی که در فضای کاری قانونی و رسمی مشغولاند و اصطلاحا دارای کارت اقامت و مجوز اشتغال هستند که البته درصد خیلی کوچکی از جمعیت افغانستانیهای مقیم ایران را تشکیل میدهند. اکثریت قریببهاتفاق این جمعیت در بازار سیاه مشغول به کارند؛ کار افغانستانیها در ایران نیز در همه دولتها بهعنوان یک رانت در اختیار صاحبان سرمایه قرار گرفته است. دولتی، خصوصی، خصولتی و صاحبان سرمایه کوچک و بزرگ از این رانت استفاده کردهاند. استفاده از این رانت چنان گسترده است که از بزرگترین شرکتها تا حتی شهروندی که میخواهد خانه خودش را تعمیر کند هم این فرصت برایش فراهم شده تا از این نیروی کار بهره ببرد. در نتیجه وقتی در جامعهای در قرن 21، در سکوت عدهای از چنین رانتی، به قیمت فقر و فلاکت جمعیتی چند میلیونی در یک بستر تاریخی بهرهبرداری میکنند، طبیعی است که شهروندان معمولی آنها را با خودتان برابر فرض نکنید. این امر حاصل برخورد سیستماتیک ساختارهای دولتی است که حقوق مهاجران را معلق کرده و این اجازه را به شهروندان دادند که از آنها با مزد کم بهرهکشی و مانند یک رانت از نیروی کار آنان
سوءاستفاده کنند.
اما این رانت برای گروه دیگری منافع ویژهای دارد؛ به این معنی که کسی از کشور افغانستان بخواهد به یک مرکز اشتغال در داخل ایران دسترسی پیدا کند باید سفری دشوار و غیرقانونی انجام دهد؛ سفری که چیزی بین پنج تا هشت میلیون تومان هزینه درپی دارد. همین انسان اگر بخواهد از همان مرکز اشتغالش در ایران به شهر یا روستای خود در افغانستان بازگردد ممکن است این سفر را با یکدهم این قیمت انجام دهد. سؤال مهم اینجاست که تفاوت بین این دو مبلغ کجا میرود و بین چه کسانی توزیع میشود؟ در حال حاضر حدس زده میشود که حدود دو تا سه میلیون کارگر غیرمجاز افغانستانی در ایران فعالیت دارند که نزدیک به نصف این جمعیت ازطریق همین شیوههای غیرقانونی و قاچاق در سال تردد میکنند و گردش مالی بزرگی در این میان در جریان است. این فساد ازطریق تعداد کشتههایی که در جریان تردد افغانستانیها در ایران برجا میگذارد مناسبات باندهای بالادستی در سه کشور را که در جریان این قاچاق منتفع هستند، نمایان میکند. این مسئله را اگر بهعنوان پایه بحث درنظر بگیریم، سطح ظاهر آن برخوردی است که بخشی از ایرانیها با این افراد مهاجر دارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.