«ژنو» تمام شد، حالا چه؟
فرنگیس بیات
نگاه بیرون : برخی هفتهنامههای جهان با گذشت چندروز از امضای قرارداد ژنو میان ایران و قدرتهای جهانی، اکنون تحلیلهای خود را روی چندوچون ادامه یا لغو تحریمها و اثرگذاری بلندمدت این توافق تاریخی متمرکز کردهاند. در این میان «نیویورکر» و «اشپیگل» بهثمربخشبودن تحریمها و هفتهنامه فرانسوی «اوریان21» به «تاریخی و بلندمدتبودن تاثیر این قرارداد» پرداختهاند.
آیا بالاخره تحریمها کار خود را کرد؟
در سالهای اخیر مناظره بر سر تحریمها بیش از هر کشوری بر ایران تمرکز داشته است. بعد از لغو توقف داوطلبانه غنیسازی از سوی ایران در هشتسال پیش، سازمانملل مجموعهای از تحریمها را تصویب کرد. با این حال بسیاری بر این باور بودند که تحریم هیچ تاثیری نخواهد داشت. «دونالد رامسفلد» که مشخص است از ماجرای عراق هیچ درسی نیاموخته است، گفته بود که شانس اینکه ایران با بازرسیهای سازمانملل برای بازدید از مراکز هستهایاش موافقت کند تقریبا نزدیک به صفر است. «ایوان الند» نویسنده کتاب بدبینانهای درمورد تحریمها در مقالهای در واشنگتنتایمز مینویسد: «مثل هرچیز ظاهرا تحریمها حمایت مردم ایران از دولت را افزایش داده است؛ مردم ایران نیز مثل همه مردمی که در شرایط مشابه زیر فشار خارجی قرار دارند، حول پرچم خود جمع میشوند.»
اما باید پرسید آیا تحریمها کارگر افتاده است؟ در ایران نهتنها مردم که بخشهایی از دولت نیز خواهان رفع تحریم هستند. باید دید واقعا چه اتفاقی افتاده است که در درون دولت ایران نیز تا درجهای مسوولان خود خواهان رفع تحریم هستند. «گری سیمور» که خود دورهای مشاور دولت اوباما در مورد کنترل خلعسلاح بوده، معتقد است که «بله، تحریمها در جهتگیری ایران در توقف بخشی از برنامه هستهایاش تاثیرگذار بوده است، اما اینکه حفظ این تحریمها یا خطر افزایش تحریمهای جدید به اندازهای است که ایران را مجبور به پذیرش محدودیتهای بیشتر در این خصوص بکند واقعا مبهم است... در ششماه معتقدم که ما به نظر بهتری خواهیم رسید.» ممکن است احتیاط «سیمور» چندان موجه نباشد. دولت اوباما بارها گفته است که این تنها اولینقدم برای رسیدن به توافق جامع است. تحریمها اولین اهرم غرب است و از آنجایی که اتحادیه اروپا بزرگترین شریک تجاری ایران با آمریکا در تشدید این فشارها موافق بوده است، بههرحال نشان داده است که تا حدودی موثر واقع شده است. بعد از یکدهه از تثبیت این موضع که توسل به حمله نظامی اولین راهکار دولت آمریکا برای حل بحرانهاست، نباید این پیشرفت امیدوارکننده را سریع فراموش کرد.
دنیا از دید برلین: تحریمهای ایران را قبل از موعد مقرر برندارید
با وجودی که توافقنامه موقت موجب تحسین مخاطبان آلمانی شده است، آنها معتقدند که تهران نیز باید خود را از خلال این توافق اثبات کند. حجم تحریمها باید تا رسیدن به توافقنامهای کامل حفظ شود. رسانههای آلمانی نیز با استقبال از توافقنامه درمورد تداوم تحریمها تا اثبات تعهدات ایران برای فاصلهگرفتن از برنامه نظامیاش محتاط بودهاند. روزنامه محافظهکار «فرانکفورتر آلگماینه زایتونگ» مینویسد: «امتیازهای ایران مهم هستند اما به معنای پایاندادن به برنامه هستهای این کشور نیست... اینکه بخش کانونی این تحریمها همچنان حفظ میشود چیز خوبی است. لغو بیشتر تحریمها منوط به همکاری واقعی ایران است. اگر یک ابزار درست کار کند، نباید آن را پیش از موعد از کار انداخت.»
روزنامه چپ میانهرو «زوددویچه تسایتونگ» مینویسد: «ازسرگیری روابط میان ایران و غرب اتفاق افتاد... . اما از زمان انتخاب روحانی در تهران دولت در دست کسانی است که پایان سه دهه تقابل با غرب را راهحل همه مشکلات میدانند.» این دیگر بخشی از طنزهای تاریخی است که اوباما مشغول بزرگداشت بزرگترین موفقیت سیاست خارجی خود است که شهرت و خوشنامی او چه در داخل آمریکا و چه در سطح جهان در سطح پایینی قرار دارد. چهارسال بعد از برندهشدن جایزه صلح نوبل، رییسجمهوری آمریکا نشان میدهد که شایسته این جایزه بوده است.
ژنو، نقطهعطف روابط ایران و آمریکا: توافقی فراتر از تاریخ
توافق تاریخی در مورد پرونده هستهای به 34سال جنگ سرد با آمریکا پایان داد. این آغاز بازگشتی از ایران در هیبت بازیگر سیاسی و اقتصادی «عادی» به صحنه منطقهای و جهانی است. ایران دارای موقعیتی است که میتواند به آن افتخار کند. جنبههای فنی کاهش و کنترل برنامه هستهای ایران و اهرم تحریمهای اقتصادی در کوتاهمدت دارای اهمیتی غیرقابل انکار است. اما این توافقنامه بهعنوان قدمی تاریخی در تاریخ معاصر خاورمیانه ثبت خواهد شد، چراکه این توافق اجازه داد تا روابط ایران و آمریکا بعد از 1979 بهسمت گشودگیهای جدید پیش رود. دو توافق در یکسال به دست آمد و راه برای کنترل این برنامه همچنان باز است و زمینهای است برای بازگشت ایران بهعنوان بازیگر اقتصادی و سیاسی عادی به صحنه منطقهای و بینالمللی. این فرآیند چیزی جز آغاز و راهی دشوار و پرمخاطره برای غربیها و خرابکاران نیست. این توافق پایان «شیطانیکردن» ایران است. درست یا نادرست مساله مهم برنامه هستهای ایران، کلید بازکردن قفل تقابل میان «دنیای متمدن» با آن چیزی بود که آمریکاییها، اسراییلیها و پادشاهیهای عرب منطقه «دولتهای سرکش» و «محور شرارت» میخواندند و بهدنبال تغییر رژیم بودند. اما با این توافق، روابط قدرت تغییر کرد و ایران و آمریکا مجبور به مذاکره شدند. باید ورق را برگرداند و «دوز» ضدایرانی 30سال گذشته که چارچوبهای سیاستهای غربیها را در خاورمیانه تشکیل میداد و اتفاقا به شکستهای دراماتیکی هم در این منطقه منجر شد، کاهش داد. ناتوانی آمریکا در حل بحران سوریه و عقبنشینی از افغانستان و رجوع دوباره به واقعگرایی و شناسایی نقش غیرقابل جایگزین ایران در امنیت منطقهای باعث شد تا ما با عبور از یک دیدگاه منفعلانه به دیدی عقلایی و عملگرایانهتر برسیم.
«محمدجواد ظریف» بر احترام متقابل تاکید کرده است و این توافق برای همکاران روحانی در حوزه دیپلماسی پیروزی غیرقابلانکاری است چراکه ما در نهایت ایران را جدی گرفتیم و بحران غیرقابلحل هستهای در مسیر گشودهشدن قرار گرفته است و بعد از این میتوانیم به مسایل واقعی بپردازیم. ایرانیها حتی با مراجعه به تاریخ هم نشان دادهاند که ورق را بدون زیرپاگذاشتن اصول برمیگردانند. امروز جمهوریاسلامی 35ساله تجربهای از جنس «اسلام سیاسی» دارد. بحثها و مناظرات داخلی جامعه ایران زمینهساز نوعی پویایی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بینظیری در سراسر خاورمیانه است. اجماع جدید ملی در ایران حول رییسجمهوری جدید و مورد حمایت رهبری به ایران ابزار سیاسی مذاکره با قدرت را میدهد و این کشور را قادر به واگذاری امتیاز بدون کنارهگیری از اصولش میکند. بحران اقتصادی دشواریهای غیرقابلانکاری را برای مردم و دولت به وجود آورده است اما رژیم و ناسیونالیسم ایرانی با قدرت از بحران هستهای و سالهای تحریم عبور کردهاند. ایران تحت شرایط دشوار اقتصادی مذاکره کرده است اما دارای انتخاب سیاسی است. مخالفان ازسرگیری روابط با غرب و برنامه هستهای نظامی همچنان در ایران بسیار فعال خواهند ماند اما آنها در اقلیت هستند. در صورت بازگشت از مسیر ژنو، خطر بازگشت تندروها به قدرت غیرقابلانکار نیست. اما این پیشفرض بهموازات اینکه برداشتهشدن تحریمها ضعیف است، جدی نیست. در پایان باید گفت که تنها خطرات روبهروی امنیت منطقهای میتواند «بازگشت ایران» را هم تحمیل و هم تسهیل کند. بحرانهای منطقهای ظاهرا دیگر در ید اختیار ما نیستند: حملات بمبگذاری در بیروت، آنارشی در عراق، ناامنی در افغانستان و بهویژه سوریه. همکاری با جمهوریاسلامی برای پایاندادن به این مناقشات ضروری و مسالهای فوری است؛ چشماندازی که دیگر غیرواقعگرایانه نیست.
آیا بالاخره تحریمها کار خود را کرد؟
در سالهای اخیر مناظره بر سر تحریمها بیش از هر کشوری بر ایران تمرکز داشته است. بعد از لغو توقف داوطلبانه غنیسازی از سوی ایران در هشتسال پیش، سازمانملل مجموعهای از تحریمها را تصویب کرد. با این حال بسیاری بر این باور بودند که تحریم هیچ تاثیری نخواهد داشت. «دونالد رامسفلد» که مشخص است از ماجرای عراق هیچ درسی نیاموخته است، گفته بود که شانس اینکه ایران با بازرسیهای سازمانملل برای بازدید از مراکز هستهایاش موافقت کند تقریبا نزدیک به صفر است. «ایوان الند» نویسنده کتاب بدبینانهای درمورد تحریمها در مقالهای در واشنگتنتایمز مینویسد: «مثل هرچیز ظاهرا تحریمها حمایت مردم ایران از دولت را افزایش داده است؛ مردم ایران نیز مثل همه مردمی که در شرایط مشابه زیر فشار خارجی قرار دارند، حول پرچم خود جمع میشوند.»
اما باید پرسید آیا تحریمها کارگر افتاده است؟ در ایران نهتنها مردم که بخشهایی از دولت نیز خواهان رفع تحریم هستند. باید دید واقعا چه اتفاقی افتاده است که در درون دولت ایران نیز تا درجهای مسوولان خود خواهان رفع تحریم هستند. «گری سیمور» که خود دورهای مشاور دولت اوباما در مورد کنترل خلعسلاح بوده، معتقد است که «بله، تحریمها در جهتگیری ایران در توقف بخشی از برنامه هستهایاش تاثیرگذار بوده است، اما اینکه حفظ این تحریمها یا خطر افزایش تحریمهای جدید به اندازهای است که ایران را مجبور به پذیرش محدودیتهای بیشتر در این خصوص بکند واقعا مبهم است... در ششماه معتقدم که ما به نظر بهتری خواهیم رسید.» ممکن است احتیاط «سیمور» چندان موجه نباشد. دولت اوباما بارها گفته است که این تنها اولینقدم برای رسیدن به توافق جامع است. تحریمها اولین اهرم غرب است و از آنجایی که اتحادیه اروپا بزرگترین شریک تجاری ایران با آمریکا در تشدید این فشارها موافق بوده است، بههرحال نشان داده است که تا حدودی موثر واقع شده است. بعد از یکدهه از تثبیت این موضع که توسل به حمله نظامی اولین راهکار دولت آمریکا برای حل بحرانهاست، نباید این پیشرفت امیدوارکننده را سریع فراموش کرد.
دنیا از دید برلین: تحریمهای ایران را قبل از موعد مقرر برندارید
با وجودی که توافقنامه موقت موجب تحسین مخاطبان آلمانی شده است، آنها معتقدند که تهران نیز باید خود را از خلال این توافق اثبات کند. حجم تحریمها باید تا رسیدن به توافقنامهای کامل حفظ شود. رسانههای آلمانی نیز با استقبال از توافقنامه درمورد تداوم تحریمها تا اثبات تعهدات ایران برای فاصلهگرفتن از برنامه نظامیاش محتاط بودهاند. روزنامه محافظهکار «فرانکفورتر آلگماینه زایتونگ» مینویسد: «امتیازهای ایران مهم هستند اما به معنای پایاندادن به برنامه هستهای این کشور نیست... اینکه بخش کانونی این تحریمها همچنان حفظ میشود چیز خوبی است. لغو بیشتر تحریمها منوط به همکاری واقعی ایران است. اگر یک ابزار درست کار کند، نباید آن را پیش از موعد از کار انداخت.»
روزنامه چپ میانهرو «زوددویچه تسایتونگ» مینویسد: «ازسرگیری روابط میان ایران و غرب اتفاق افتاد... . اما از زمان انتخاب روحانی در تهران دولت در دست کسانی است که پایان سه دهه تقابل با غرب را راهحل همه مشکلات میدانند.» این دیگر بخشی از طنزهای تاریخی است که اوباما مشغول بزرگداشت بزرگترین موفقیت سیاست خارجی خود است که شهرت و خوشنامی او چه در داخل آمریکا و چه در سطح جهان در سطح پایینی قرار دارد. چهارسال بعد از برندهشدن جایزه صلح نوبل، رییسجمهوری آمریکا نشان میدهد که شایسته این جایزه بوده است.
ژنو، نقطهعطف روابط ایران و آمریکا: توافقی فراتر از تاریخ
توافق تاریخی در مورد پرونده هستهای به 34سال جنگ سرد با آمریکا پایان داد. این آغاز بازگشتی از ایران در هیبت بازیگر سیاسی و اقتصادی «عادی» به صحنه منطقهای و جهانی است. ایران دارای موقعیتی است که میتواند به آن افتخار کند. جنبههای فنی کاهش و کنترل برنامه هستهای ایران و اهرم تحریمهای اقتصادی در کوتاهمدت دارای اهمیتی غیرقابل انکار است. اما این توافقنامه بهعنوان قدمی تاریخی در تاریخ معاصر خاورمیانه ثبت خواهد شد، چراکه این توافق اجازه داد تا روابط ایران و آمریکا بعد از 1979 بهسمت گشودگیهای جدید پیش رود. دو توافق در یکسال به دست آمد و راه برای کنترل این برنامه همچنان باز است و زمینهای است برای بازگشت ایران بهعنوان بازیگر اقتصادی و سیاسی عادی به صحنه منطقهای و بینالمللی. این فرآیند چیزی جز آغاز و راهی دشوار و پرمخاطره برای غربیها و خرابکاران نیست. این توافق پایان «شیطانیکردن» ایران است. درست یا نادرست مساله مهم برنامه هستهای ایران، کلید بازکردن قفل تقابل میان «دنیای متمدن» با آن چیزی بود که آمریکاییها، اسراییلیها و پادشاهیهای عرب منطقه «دولتهای سرکش» و «محور شرارت» میخواندند و بهدنبال تغییر رژیم بودند. اما با این توافق، روابط قدرت تغییر کرد و ایران و آمریکا مجبور به مذاکره شدند. باید ورق را برگرداند و «دوز» ضدایرانی 30سال گذشته که چارچوبهای سیاستهای غربیها را در خاورمیانه تشکیل میداد و اتفاقا به شکستهای دراماتیکی هم در این منطقه منجر شد، کاهش داد. ناتوانی آمریکا در حل بحران سوریه و عقبنشینی از افغانستان و رجوع دوباره به واقعگرایی و شناسایی نقش غیرقابل جایگزین ایران در امنیت منطقهای باعث شد تا ما با عبور از یک دیدگاه منفعلانه به دیدی عقلایی و عملگرایانهتر برسیم.
«محمدجواد ظریف» بر احترام متقابل تاکید کرده است و این توافق برای همکاران روحانی در حوزه دیپلماسی پیروزی غیرقابلانکاری است چراکه ما در نهایت ایران را جدی گرفتیم و بحران غیرقابلحل هستهای در مسیر گشودهشدن قرار گرفته است و بعد از این میتوانیم به مسایل واقعی بپردازیم. ایرانیها حتی با مراجعه به تاریخ هم نشان دادهاند که ورق را بدون زیرپاگذاشتن اصول برمیگردانند. امروز جمهوریاسلامی 35ساله تجربهای از جنس «اسلام سیاسی» دارد. بحثها و مناظرات داخلی جامعه ایران زمینهساز نوعی پویایی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بینظیری در سراسر خاورمیانه است. اجماع جدید ملی در ایران حول رییسجمهوری جدید و مورد حمایت رهبری به ایران ابزار سیاسی مذاکره با قدرت را میدهد و این کشور را قادر به واگذاری امتیاز بدون کنارهگیری از اصولش میکند. بحران اقتصادی دشواریهای غیرقابلانکاری را برای مردم و دولت به وجود آورده است اما رژیم و ناسیونالیسم ایرانی با قدرت از بحران هستهای و سالهای تحریم عبور کردهاند. ایران تحت شرایط دشوار اقتصادی مذاکره کرده است اما دارای انتخاب سیاسی است. مخالفان ازسرگیری روابط با غرب و برنامه هستهای نظامی همچنان در ایران بسیار فعال خواهند ماند اما آنها در اقلیت هستند. در صورت بازگشت از مسیر ژنو، خطر بازگشت تندروها به قدرت غیرقابلانکار نیست. اما این پیشفرض بهموازات اینکه برداشتهشدن تحریمها ضعیف است، جدی نیست. در پایان باید گفت که تنها خطرات روبهروی امنیت منطقهای میتواند «بازگشت ایران» را هم تحمیل و هم تسهیل کند. بحرانهای منطقهای ظاهرا دیگر در ید اختیار ما نیستند: حملات بمبگذاری در بیروت، آنارشی در عراق، ناامنی در افغانستان و بهویژه سوریه. همکاری با جمهوریاسلامی برای پایاندادن به این مناقشات ضروری و مسالهای فوری است؛ چشماندازی که دیگر غیرواقعگرایانه نیست.
نگاه بیرون : برخی هفتهنامههای جهان با گذشت چندروز از امضای قرارداد ژنو میان ایران و قدرتهای جهانی، اکنون تحلیلهای خود را روی چندوچون ادامه یا لغو تحریمها و اثرگذاری بلندمدت این توافق تاریخی متمرکز کردهاند. در این میان «نیویورکر» و «اشپیگل» بهثمربخشبودن تحریمها و هفتهنامه فرانسوی «اوریان21» به «تاریخی و بلندمدتبودن تاثیر این قرارداد» پرداختهاند.
آیا بالاخره تحریمها کار خود را کرد؟
در سالهای اخیر مناظره بر سر تحریمها بیش از هر کشوری بر ایران تمرکز داشته است. بعد از لغو توقف داوطلبانه غنیسازی از سوی ایران در هشتسال پیش، سازمانملل مجموعهای از تحریمها را تصویب کرد. با این حال بسیاری بر این باور بودند که تحریم هیچ تاثیری نخواهد داشت. «دونالد رامسفلد» که مشخص است از ماجرای عراق هیچ درسی نیاموخته است، گفته بود که شانس اینکه ایران با بازرسیهای سازمانملل برای بازدید از مراکز هستهایاش موافقت کند تقریبا نزدیک به صفر است. «ایوان الند» نویسنده کتاب بدبینانهای درمورد تحریمها در مقالهای در واشنگتنتایمز مینویسد: «مثل هرچیز ظاهرا تحریمها حمایت مردم ایران از دولت را افزایش داده است؛ مردم ایران نیز مثل همه مردمی که در شرایط مشابه زیر فشار خارجی قرار دارند، حول پرچم خود جمع میشوند.»
اما باید پرسید آیا تحریمها کارگر افتاده است؟ در ایران نهتنها مردم که بخشهایی از دولت نیز خواهان رفع تحریم هستند. باید دید واقعا چه اتفاقی افتاده است که در درون دولت ایران نیز تا درجهای مسوولان خود خواهان رفع تحریم هستند. «گری سیمور» که خود دورهای مشاور دولت اوباما در مورد کنترل خلعسلاح بوده، معتقد است که «بله، تحریمها در جهتگیری ایران در توقف بخشی از برنامه هستهایاش تاثیرگذار بوده است، اما اینکه حفظ این تحریمها یا خطر افزایش تحریمهای جدید به اندازهای است که ایران را مجبور به پذیرش محدودیتهای بیشتر در این خصوص بکند واقعا مبهم است... در ششماه معتقدم که ما به نظر بهتری خواهیم رسید.» ممکن است احتیاط «سیمور» چندان موجه نباشد. دولت اوباما بارها گفته است که این تنها اولینقدم برای رسیدن به توافق جامع است. تحریمها اولین اهرم غرب است و از آنجایی که اتحادیه اروپا بزرگترین شریک تجاری ایران با آمریکا در تشدید این فشارها موافق بوده است، بههرحال نشان داده است که تا حدودی موثر واقع شده است. بعد از یکدهه از تثبیت این موضع که توسل به حمله نظامی اولین راهکار دولت آمریکا برای حل بحرانهاست، نباید این پیشرفت امیدوارکننده را سریع فراموش کرد.
دنیا از دید برلین: تحریمهای ایران را قبل از موعد مقرر برندارید
با وجودی که توافقنامه موقت موجب تحسین مخاطبان آلمانی شده است، آنها معتقدند که تهران نیز باید خود را از خلال این توافق اثبات کند. حجم تحریمها باید تا رسیدن به توافقنامهای کامل حفظ شود. رسانههای آلمانی نیز با استقبال از توافقنامه درمورد تداوم تحریمها تا اثبات تعهدات ایران برای فاصلهگرفتن از برنامه نظامیاش محتاط بودهاند. روزنامه محافظهکار «فرانکفورتر آلگماینه زایتونگ» مینویسد: «امتیازهای ایران مهم هستند اما به معنای پایاندادن به برنامه هستهای این کشور نیست... اینکه بخش کانونی این تحریمها همچنان حفظ میشود چیز خوبی است. لغو بیشتر تحریمها منوط به همکاری واقعی ایران است. اگر یک ابزار درست کار کند، نباید آن را پیش از موعد از کار انداخت.»
روزنامه چپ میانهرو «زوددویچه تسایتونگ» مینویسد: «ازسرگیری روابط میان ایران و غرب اتفاق افتاد... . اما از زمان انتخاب روحانی در تهران دولت در دست کسانی است که پایان سه دهه تقابل با غرب را راهحل همه مشکلات میدانند.» این دیگر بخشی از طنزهای تاریخی است که اوباما مشغول بزرگداشت بزرگترین موفقیت سیاست خارجی خود است که شهرت و خوشنامی او چه در داخل آمریکا و چه در سطح جهان در سطح پایینی قرار دارد. چهارسال بعد از برندهشدن جایزه صلح نوبل، رییسجمهوری آمریکا نشان میدهد که شایسته این جایزه بوده است.
ژنو، نقطهعطف روابط ایران و آمریکا: توافقی فراتر از تاریخ
توافق تاریخی در مورد پرونده هستهای به 34سال جنگ سرد با آمریکا پایان داد. این آغاز بازگشتی از ایران در هیبت بازیگر سیاسی و اقتصادی «عادی» به صحنه منطقهای و جهانی است. ایران دارای موقعیتی است که میتواند به آن افتخار کند. جنبههای فنی کاهش و کنترل برنامه هستهای ایران و اهرم تحریمهای اقتصادی در کوتاهمدت دارای اهمیتی غیرقابل انکار است. اما این توافقنامه بهعنوان قدمی تاریخی در تاریخ معاصر خاورمیانه ثبت خواهد شد، چراکه این توافق اجازه داد تا روابط ایران و آمریکا بعد از 1979 بهسمت گشودگیهای جدید پیش رود. دو توافق در یکسال به دست آمد و راه برای کنترل این برنامه همچنان باز است و زمینهای است برای بازگشت ایران بهعنوان بازیگر اقتصادی و سیاسی عادی به صحنه منطقهای و بینالمللی. این فرآیند چیزی جز آغاز و راهی دشوار و پرمخاطره برای غربیها و خرابکاران نیست. این توافق پایان «شیطانیکردن» ایران است. درست یا نادرست مساله مهم برنامه هستهای ایران، کلید بازکردن قفل تقابل میان «دنیای متمدن» با آن چیزی بود که آمریکاییها، اسراییلیها و پادشاهیهای عرب منطقه «دولتهای سرکش» و «محور شرارت» میخواندند و بهدنبال تغییر رژیم بودند. اما با این توافق، روابط قدرت تغییر کرد و ایران و آمریکا مجبور به مذاکره شدند. باید ورق را برگرداند و «دوز» ضدایرانی 30سال گذشته که چارچوبهای سیاستهای غربیها را در خاورمیانه تشکیل میداد و اتفاقا به شکستهای دراماتیکی هم در این منطقه منجر شد، کاهش داد. ناتوانی آمریکا در حل بحران سوریه و عقبنشینی از افغانستان و رجوع دوباره به واقعگرایی و شناسایی نقش غیرقابل جایگزین ایران در امنیت منطقهای باعث شد تا ما با عبور از یک دیدگاه منفعلانه به دیدی عقلایی و عملگرایانهتر برسیم.
«محمدجواد ظریف» بر احترام متقابل تاکید کرده است و این توافق برای همکاران روحانی در حوزه دیپلماسی پیروزی غیرقابلانکاری است چراکه ما در نهایت ایران را جدی گرفتیم و بحران غیرقابلحل هستهای در مسیر گشودهشدن قرار گرفته است و بعد از این میتوانیم به مسایل واقعی بپردازیم. ایرانیها حتی با مراجعه به تاریخ هم نشان دادهاند که ورق را بدون زیرپاگذاشتن اصول برمیگردانند. امروز جمهوریاسلامی 35ساله تجربهای از جنس «اسلام سیاسی» دارد. بحثها و مناظرات داخلی جامعه ایران زمینهساز نوعی پویایی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بینظیری در سراسر خاورمیانه است. اجماع جدید ملی در ایران حول رییسجمهوری جدید و مورد حمایت رهبری به ایران ابزار سیاسی مذاکره با قدرت را میدهد و این کشور را قادر به واگذاری امتیاز بدون کنارهگیری از اصولش میکند. بحران اقتصادی دشواریهای غیرقابلانکاری را برای مردم و دولت به وجود آورده است اما رژیم و ناسیونالیسم ایرانی با قدرت از بحران هستهای و سالهای تحریم عبور کردهاند. ایران تحت شرایط دشوار اقتصادی مذاکره کرده است اما دارای انتخاب سیاسی است. مخالفان ازسرگیری روابط با غرب و برنامه هستهای نظامی همچنان در ایران بسیار فعال خواهند ماند اما آنها در اقلیت هستند. در صورت بازگشت از مسیر ژنو، خطر بازگشت تندروها به قدرت غیرقابلانکار نیست. اما این پیشفرض بهموازات اینکه برداشتهشدن تحریمها ضعیف است، جدی نیست. در پایان باید گفت که تنها خطرات روبهروی امنیت منطقهای میتواند «بازگشت ایران» را هم تحمیل و هم تسهیل کند. بحرانهای منطقهای ظاهرا دیگر در ید اختیار ما نیستند: حملات بمبگذاری در بیروت، آنارشی در عراق، ناامنی در افغانستان و بهویژه سوریه. همکاری با جمهوریاسلامی برای پایاندادن به این مناقشات ضروری و مسالهای فوری است؛ چشماندازی که دیگر غیرواقعگرایانه نیست.
آیا بالاخره تحریمها کار خود را کرد؟
در سالهای اخیر مناظره بر سر تحریمها بیش از هر کشوری بر ایران تمرکز داشته است. بعد از لغو توقف داوطلبانه غنیسازی از سوی ایران در هشتسال پیش، سازمانملل مجموعهای از تحریمها را تصویب کرد. با این حال بسیاری بر این باور بودند که تحریم هیچ تاثیری نخواهد داشت. «دونالد رامسفلد» که مشخص است از ماجرای عراق هیچ درسی نیاموخته است، گفته بود که شانس اینکه ایران با بازرسیهای سازمانملل برای بازدید از مراکز هستهایاش موافقت کند تقریبا نزدیک به صفر است. «ایوان الند» نویسنده کتاب بدبینانهای درمورد تحریمها در مقالهای در واشنگتنتایمز مینویسد: «مثل هرچیز ظاهرا تحریمها حمایت مردم ایران از دولت را افزایش داده است؛ مردم ایران نیز مثل همه مردمی که در شرایط مشابه زیر فشار خارجی قرار دارند، حول پرچم خود جمع میشوند.»
اما باید پرسید آیا تحریمها کارگر افتاده است؟ در ایران نهتنها مردم که بخشهایی از دولت نیز خواهان رفع تحریم هستند. باید دید واقعا چه اتفاقی افتاده است که در درون دولت ایران نیز تا درجهای مسوولان خود خواهان رفع تحریم هستند. «گری سیمور» که خود دورهای مشاور دولت اوباما در مورد کنترل خلعسلاح بوده، معتقد است که «بله، تحریمها در جهتگیری ایران در توقف بخشی از برنامه هستهایاش تاثیرگذار بوده است، اما اینکه حفظ این تحریمها یا خطر افزایش تحریمهای جدید به اندازهای است که ایران را مجبور به پذیرش محدودیتهای بیشتر در این خصوص بکند واقعا مبهم است... در ششماه معتقدم که ما به نظر بهتری خواهیم رسید.» ممکن است احتیاط «سیمور» چندان موجه نباشد. دولت اوباما بارها گفته است که این تنها اولینقدم برای رسیدن به توافق جامع است. تحریمها اولین اهرم غرب است و از آنجایی که اتحادیه اروپا بزرگترین شریک تجاری ایران با آمریکا در تشدید این فشارها موافق بوده است، بههرحال نشان داده است که تا حدودی موثر واقع شده است. بعد از یکدهه از تثبیت این موضع که توسل به حمله نظامی اولین راهکار دولت آمریکا برای حل بحرانهاست، نباید این پیشرفت امیدوارکننده را سریع فراموش کرد.
دنیا از دید برلین: تحریمهای ایران را قبل از موعد مقرر برندارید
با وجودی که توافقنامه موقت موجب تحسین مخاطبان آلمانی شده است، آنها معتقدند که تهران نیز باید خود را از خلال این توافق اثبات کند. حجم تحریمها باید تا رسیدن به توافقنامهای کامل حفظ شود. رسانههای آلمانی نیز با استقبال از توافقنامه درمورد تداوم تحریمها تا اثبات تعهدات ایران برای فاصلهگرفتن از برنامه نظامیاش محتاط بودهاند. روزنامه محافظهکار «فرانکفورتر آلگماینه زایتونگ» مینویسد: «امتیازهای ایران مهم هستند اما به معنای پایاندادن به برنامه هستهای این کشور نیست... اینکه بخش کانونی این تحریمها همچنان حفظ میشود چیز خوبی است. لغو بیشتر تحریمها منوط به همکاری واقعی ایران است. اگر یک ابزار درست کار کند، نباید آن را پیش از موعد از کار انداخت.»
روزنامه چپ میانهرو «زوددویچه تسایتونگ» مینویسد: «ازسرگیری روابط میان ایران و غرب اتفاق افتاد... . اما از زمان انتخاب روحانی در تهران دولت در دست کسانی است که پایان سه دهه تقابل با غرب را راهحل همه مشکلات میدانند.» این دیگر بخشی از طنزهای تاریخی است که اوباما مشغول بزرگداشت بزرگترین موفقیت سیاست خارجی خود است که شهرت و خوشنامی او چه در داخل آمریکا و چه در سطح جهان در سطح پایینی قرار دارد. چهارسال بعد از برندهشدن جایزه صلح نوبل، رییسجمهوری آمریکا نشان میدهد که شایسته این جایزه بوده است.
ژنو، نقطهعطف روابط ایران و آمریکا: توافقی فراتر از تاریخ
توافق تاریخی در مورد پرونده هستهای به 34سال جنگ سرد با آمریکا پایان داد. این آغاز بازگشتی از ایران در هیبت بازیگر سیاسی و اقتصادی «عادی» به صحنه منطقهای و جهانی است. ایران دارای موقعیتی است که میتواند به آن افتخار کند. جنبههای فنی کاهش و کنترل برنامه هستهای ایران و اهرم تحریمهای اقتصادی در کوتاهمدت دارای اهمیتی غیرقابل انکار است. اما این توافقنامه بهعنوان قدمی تاریخی در تاریخ معاصر خاورمیانه ثبت خواهد شد، چراکه این توافق اجازه داد تا روابط ایران و آمریکا بعد از 1979 بهسمت گشودگیهای جدید پیش رود. دو توافق در یکسال به دست آمد و راه برای کنترل این برنامه همچنان باز است و زمینهای است برای بازگشت ایران بهعنوان بازیگر اقتصادی و سیاسی عادی به صحنه منطقهای و بینالمللی. این فرآیند چیزی جز آغاز و راهی دشوار و پرمخاطره برای غربیها و خرابکاران نیست. این توافق پایان «شیطانیکردن» ایران است. درست یا نادرست مساله مهم برنامه هستهای ایران، کلید بازکردن قفل تقابل میان «دنیای متمدن» با آن چیزی بود که آمریکاییها، اسراییلیها و پادشاهیهای عرب منطقه «دولتهای سرکش» و «محور شرارت» میخواندند و بهدنبال تغییر رژیم بودند. اما با این توافق، روابط قدرت تغییر کرد و ایران و آمریکا مجبور به مذاکره شدند. باید ورق را برگرداند و «دوز» ضدایرانی 30سال گذشته که چارچوبهای سیاستهای غربیها را در خاورمیانه تشکیل میداد و اتفاقا به شکستهای دراماتیکی هم در این منطقه منجر شد، کاهش داد. ناتوانی آمریکا در حل بحران سوریه و عقبنشینی از افغانستان و رجوع دوباره به واقعگرایی و شناسایی نقش غیرقابل جایگزین ایران در امنیت منطقهای باعث شد تا ما با عبور از یک دیدگاه منفعلانه به دیدی عقلایی و عملگرایانهتر برسیم.
«محمدجواد ظریف» بر احترام متقابل تاکید کرده است و این توافق برای همکاران روحانی در حوزه دیپلماسی پیروزی غیرقابلانکاری است چراکه ما در نهایت ایران را جدی گرفتیم و بحران غیرقابلحل هستهای در مسیر گشودهشدن قرار گرفته است و بعد از این میتوانیم به مسایل واقعی بپردازیم. ایرانیها حتی با مراجعه به تاریخ هم نشان دادهاند که ورق را بدون زیرپاگذاشتن اصول برمیگردانند. امروز جمهوریاسلامی 35ساله تجربهای از جنس «اسلام سیاسی» دارد. بحثها و مناظرات داخلی جامعه ایران زمینهساز نوعی پویایی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بینظیری در سراسر خاورمیانه است. اجماع جدید ملی در ایران حول رییسجمهوری جدید و مورد حمایت رهبری به ایران ابزار سیاسی مذاکره با قدرت را میدهد و این کشور را قادر به واگذاری امتیاز بدون کنارهگیری از اصولش میکند. بحران اقتصادی دشواریهای غیرقابلانکاری را برای مردم و دولت به وجود آورده است اما رژیم و ناسیونالیسم ایرانی با قدرت از بحران هستهای و سالهای تحریم عبور کردهاند. ایران تحت شرایط دشوار اقتصادی مذاکره کرده است اما دارای انتخاب سیاسی است. مخالفان ازسرگیری روابط با غرب و برنامه هستهای نظامی همچنان در ایران بسیار فعال خواهند ماند اما آنها در اقلیت هستند. در صورت بازگشت از مسیر ژنو، خطر بازگشت تندروها به قدرت غیرقابلانکار نیست. اما این پیشفرض بهموازات اینکه برداشتهشدن تحریمها ضعیف است، جدی نیست. در پایان باید گفت که تنها خطرات روبهروی امنیت منطقهای میتواند «بازگشت ایران» را هم تحمیل و هم تسهیل کند. بحرانهای منطقهای ظاهرا دیگر در ید اختیار ما نیستند: حملات بمبگذاری در بیروت، آنارشی در عراق، ناامنی در افغانستان و بهویژه سوریه. همکاری با جمهوریاسلامی برای پایاندادن به این مناقشات ضروری و مسالهای فوری است؛ چشماندازی که دیگر غیرواقعگرایانه نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.