|

گدایاني که قرار است ناپدید شوند

نبی‌الله عشقی‌ثانی-مشاور در مؤسسه‌های خیریه

آقای رئیس‌جمهور به تازگی در نشست فعالان اجتماعی و مؤسسه‌های خیریه معضلات اجتماعی را که کشور با آن مواجه است از جمله آسیب‌های اجتماعی متعددی از جمله حاشیه‌نشینی، معتادان، متکدیان و کودکان خیابانی برشمرد و درخواست کرد که سمن‌ها و تشکل‌های مردم‌نهاد در مسیر ساماندهی وضع موجود با دولت همکاری کنند. واقعیت این است که آنچه رئیس‌جمهور از آن یاد کرد و برشمرد، سلسله‌مباحث آسیبی است که به صورت زنجیره‌وار به هم متصل و مرتبط است که ساماندهی و اصلاح آن نیازمند یک عزم ملی و مشارکتی همه‌‌جانبه و تدوین طرح و برنامه‌ای منسجم است که دولت‌ها در ایجاد و گسترش آن نقش دارند که بارها نیز توسط کارشناسان امور اجتماعی مطرح شده، اما مورد عنایت سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان قرار نگرفته است. توسعه نامتناسب، عدم اجرای طرح‌های اقتصادی، نبود شرایط اشتغال و کار در روستاها و شهرهای کوچک و عدم کفایت مراکز بهداشتی و درمانی مورد نیاز و وجود جوان‌های آماده به کار بي‌كار باعث مهاجرت افراد به شهرهای بزرگ می‌شود و از آنجا که این افراد فاقد امکانات و منابع اقتصادی برای اسکان در مناطق شهری هستند، ناچار به حاشیه شهرها پناه می‌برند و اسباب توسعه حاشیه‌نشینی مي‌شوند. از سوی دیگر ارائه طرح‌های ملی برای توسعه متوازن شهرها و داشتن پیوست‌های اجتماعی هنگام طراحی برنامه‌های توسعه‌ای کشور و فراهم‌کردن حداقل‌های نیازهای ضروری مردم از وظایف اصلی دولت‌‌هاست که متأسفانه مورد توجه قرار نگرفته است.

زمانی که مردم از روی استیصال با فرهنگ‌ها و سلایق مختلف در حاشیه شهرها و مکان‌هایی که فاقد حداقل امکانات زیستی است ساکن می‌شوند، در شرایطی که بازار کار و اشتغال قابل‌قبولی هم فراهم نیست، این مکان‌ها و این مردم طعمه‌ای می‌شوند برای منحرفان سودجو برای باندهای خریدوفروش مواد مخدر و گسترش اعتیاد و بزهکاری، همچنین فرزندان چنین خانواده‌هایی به راحتی جذب باندهای کودکان خیابانی می‌شوند که این کودکان معصوم را اجاره می‌کنند، چند شاخه‌ گل، بسته‌ای آدامس و ابزار شیشه ماشین شویی به دستشان می‌دهند و به خیابان‌ها می‌فرستند. آنها در مدتي كوتاه یاد می‌گیرند چگونه از مردم پول بگیرند و پولی که به این ترتیب به دستشان می‌رسد هم متأسفانه در مسیر آسیب اجتماعی دیگری به کار گرفته می‌شود.
از سوي ديگر متولیان با یک نگاه سطحی هرازچندگاهی تعدادی از این افراد را جمع‌آوری می‌کنند و می‌گویند ساماندهی شد. این افراد در محل‌های جمع‌آوری و نگهداری با انواع بزه‌ها آشنا می‌شوند و چند مدت بعد مجددا به خیابان‌ها سرازیر می‌شوند و بعد با آموخته‌های خود وارد بزه می‌شوند، به کانون اصلاح و تربیت برده می‌شوند تا در آنجا هم از یک بزهکار کوچک به یک بزهکار حرفه‌ای تبدیل شوند و جامعه را بیشتر آلوده کنند.
موضوع جمع‌آوری و ساماندهی کودکان خیابانی به دلیل پیچیدگی‌های مختلفی که دارد و با توجه به نوع ساختار اداری موجود نیازمند مشارکت چند دستگاه متفاوت است که از بخش‌های مختلف دستور می‌گیرند، از جمله قوه قضائیه برای صدور دستور و محاکمه افراد آسیب‌دیده، شهرداری‌ها به دلیل ضرورت فراهم‌کردن امکانات نگهداری و مراقبتی، نیروی انتظامی برای اجرای دستور مقامات قضائی و اقدامات امنیتی و سازمان بهزیستی کشور برای طبقه‌بندی و تفکیک آسیب‌دیدگان مذکور و ارائه خدمات متخصص و بازپروری و بهسازی اجتماعی. عدم تفاهم بین این دستگاه‌ها و هماهنگی آنها از چالش‌های عدم ‌موفقیت طرح‌های جمع‌آوری و ساماندهی کودکان خیابانی بوده و هست.
پس برای ساماندهی، گام اول، اجرای صحیح برنامه‌های توسعه کشور است و فراهم‌آوردن سایر ضرورت‌ها با توجه به حساسیت‌ها و زیرساخت‌ها و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی است. گام بعدی ایجاد یک سازمان واحد برای برنامه‌ریزی و سازماندهی و قطع چرخه آسیب‌های اجتماعی است. بدیهی است سازمان‌های مردم‌نهاد پیوسته و صمیمانه آمادگی دارند برای قطع چرخه آسیب‌های اجتماعی و بازپروری و بهسازی اجتماعی در کنار و همراه دولت قبول مسئولیت و مشارکت كنند.

آقای رئیس‌جمهور به تازگی در نشست فعالان اجتماعی و مؤسسه‌های خیریه معضلات اجتماعی را که کشور با آن مواجه است از جمله آسیب‌های اجتماعی متعددی از جمله حاشیه‌نشینی، معتادان، متکدیان و کودکان خیابانی برشمرد و درخواست کرد که سمن‌ها و تشکل‌های مردم‌نهاد در مسیر ساماندهی وضع موجود با دولت همکاری کنند. واقعیت این است که آنچه رئیس‌جمهور از آن یاد کرد و برشمرد، سلسله‌مباحث آسیبی است که به صورت زنجیره‌وار به هم متصل و مرتبط است که ساماندهی و اصلاح آن نیازمند یک عزم ملی و مشارکتی همه‌‌جانبه و تدوین طرح و برنامه‌ای منسجم است که دولت‌ها در ایجاد و گسترش آن نقش دارند که بارها نیز توسط کارشناسان امور اجتماعی مطرح شده، اما مورد عنایت سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان قرار نگرفته است. توسعه نامتناسب، عدم اجرای طرح‌های اقتصادی، نبود شرایط اشتغال و کار در روستاها و شهرهای کوچک و عدم کفایت مراکز بهداشتی و درمانی مورد نیاز و وجود جوان‌های آماده به کار بي‌كار باعث مهاجرت افراد به شهرهای بزرگ می‌شود و از آنجا که این افراد فاقد امکانات و منابع اقتصادی برای اسکان در مناطق شهری هستند، ناچار به حاشیه شهرها پناه می‌برند و اسباب توسعه حاشیه‌نشینی مي‌شوند. از سوی دیگر ارائه طرح‌های ملی برای توسعه متوازن شهرها و داشتن پیوست‌های اجتماعی هنگام طراحی برنامه‌های توسعه‌ای کشور و فراهم‌کردن حداقل‌های نیازهای ضروری مردم از وظایف اصلی دولت‌‌هاست که متأسفانه مورد توجه قرار نگرفته است.

زمانی که مردم از روی استیصال با فرهنگ‌ها و سلایق مختلف در حاشیه شهرها و مکان‌هایی که فاقد حداقل امکانات زیستی است ساکن می‌شوند، در شرایطی که بازار کار و اشتغال قابل‌قبولی هم فراهم نیست، این مکان‌ها و این مردم طعمه‌ای می‌شوند برای منحرفان سودجو برای باندهای خریدوفروش مواد مخدر و گسترش اعتیاد و بزهکاری، همچنین فرزندان چنین خانواده‌هایی به راحتی جذب باندهای کودکان خیابانی می‌شوند که این کودکان معصوم را اجاره می‌کنند، چند شاخه‌ گل، بسته‌ای آدامس و ابزار شیشه ماشین شویی به دستشان می‌دهند و به خیابان‌ها می‌فرستند. آنها در مدتي كوتاه یاد می‌گیرند چگونه از مردم پول بگیرند و پولی که به این ترتیب به دستشان می‌رسد هم متأسفانه در مسیر آسیب اجتماعی دیگری به کار گرفته می‌شود.
از سوي ديگر متولیان با یک نگاه سطحی هرازچندگاهی تعدادی از این افراد را جمع‌آوری می‌کنند و می‌گویند ساماندهی شد. این افراد در محل‌های جمع‌آوری و نگهداری با انواع بزه‌ها آشنا می‌شوند و چند مدت بعد مجددا به خیابان‌ها سرازیر می‌شوند و بعد با آموخته‌های خود وارد بزه می‌شوند، به کانون اصلاح و تربیت برده می‌شوند تا در آنجا هم از یک بزهکار کوچک به یک بزهکار حرفه‌ای تبدیل شوند و جامعه را بیشتر آلوده کنند.
موضوع جمع‌آوری و ساماندهی کودکان خیابانی به دلیل پیچیدگی‌های مختلفی که دارد و با توجه به نوع ساختار اداری موجود نیازمند مشارکت چند دستگاه متفاوت است که از بخش‌های مختلف دستور می‌گیرند، از جمله قوه قضائیه برای صدور دستور و محاکمه افراد آسیب‌دیده، شهرداری‌ها به دلیل ضرورت فراهم‌کردن امکانات نگهداری و مراقبتی، نیروی انتظامی برای اجرای دستور مقامات قضائی و اقدامات امنیتی و سازمان بهزیستی کشور برای طبقه‌بندی و تفکیک آسیب‌دیدگان مذکور و ارائه خدمات متخصص و بازپروری و بهسازی اجتماعی. عدم تفاهم بین این دستگاه‌ها و هماهنگی آنها از چالش‌های عدم ‌موفقیت طرح‌های جمع‌آوری و ساماندهی کودکان خیابانی بوده و هست.
پس برای ساماندهی، گام اول، اجرای صحیح برنامه‌های توسعه کشور است و فراهم‌آوردن سایر ضرورت‌ها با توجه به حساسیت‌ها و زیرساخت‌ها و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی است. گام بعدی ایجاد یک سازمان واحد برای برنامه‌ریزی و سازماندهی و قطع چرخه آسیب‌های اجتماعی است. بدیهی است سازمان‌های مردم‌نهاد پیوسته و صمیمانه آمادگی دارند برای قطع چرخه آسیب‌های اجتماعی و بازپروری و بهسازی اجتماعی در کنار و همراه دولت قبول مسئولیت و مشارکت كنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.