چالش بر سر تلاش برجامي آمريکا ادامه دارد
خاصه خرجي هوک از بندهای 10 و 11 قطعنامه
شرق: چالشها و موضعگيريها درباره طرح جديد وزارت خارجه آمريکا عليه ايران همچنان ادامه دارد. تحليلگران و مقامات کشورها همچنان درباره شدنيبودن و قابليت اتکاي اين ايده به لحاظ حقوقي و سياسي به بحث ميپردازند. در روزهاي گذشته، مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا نيز به موضعگيري دراينباره پرداخت. از سوي ديگر، برايان هوک، مشاور ارشد وزير خارجه آمريکا و رئيس گروه ايران در اين نهاد نيز وارد موضوع شد، اما اظهارنظر او باعث شد مواضع پيشينش زير ذرهبين برود. پمپئو در اين ميان همچنين تأکيد بر ممانعت از لغو تحريمهاي تسليحاتي ايران دارد و مقامات ايران نيز تأکيد ميکنند کسي که از توافقي خارج شده نميتواند به آن استناد کند.
موضعگيري محتاط بوررل
نماينده ارشد اتحاديه اروپا در روابط خارجي و سياستهاي امنيتي در اولين موضعگيري خود در قبال اين موضوع، کموبيش جانب احتياط را گرفت و دست خود را براي آنچه ممکن است در راه باشد نبست. جوسب بوررل، در گفتوگويي اختصاصي با راديوفردا از طرفي از وجود امکان درخواست تمديد تحريم تسليحاتي ايران براي آمريکا سخن گفت و از طرفي اشاره کرد اين امکان براي آمريکا بهعنوان «يکي از اعضاي سازمان ملل» وجود دارد. او همزمان البته تأکيد کرد که ايالات متحده ديگر طرف توافق برجام به حساب نميآيد. به گزارش ايسنا، مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا روز پنجشنبه گفت: «يادآوري ميکنم که آمريکا در هيچيک از جلسات و فعاليتهاي در چارچوب برجام شرکت نکرده است. پس کاملا مشخص است که آمريکا ديگر يکي از طرفين اين توافق محسوب نميشود». او افزود: «آمريکا همانند ديگر اعضاي سازمان ملل ميتواند خواستار تحريم تسليحاتي شود».
تناقض در اظهارات ديروز و امروز هوک
از طرف ديگر، برايان هوک، نماينده ويژه دستگاه ديپلماسي آمريکا در امور ايران که چند وقتي بود کموبيش در سکوت رسانهاي ميگذراند، دراينباره به گفتوگو با رسانهها پرداخت. او در اظهارات خود تأکيد کرد، طبق پاراگراف ۱۰ و ۱۱ قطعنامه ۲۲۳۱ شوراي امنيت سازمان ملل، «بسيار مشخص است که ايالات متحده بهعنوان شرکتکننده برجام در پاراگراف ۱۰ ذکر شده است که عنوان «شرکتکننده» را تعريف ميکند. بعد در پاراگراف ۱۱ هم توضيح ميدهد که حق
هر کدام از شرکتکنندهها [چيست] و اين مشخصا شامل حقوقي ميشود که ما تحت ۲۲۳۱ داريم. بنابراين حق ما بهعنوان يک شرکتکننده چيزي است که مستقل از برجام وجود دارد». او تأکيد ميکند که در اين قطعنامه شرطي براي استفاده از اين حقوق تعريف نشده است.اين ادعاي هوک البته بسط همان ادعاي پمپئو است که پيشتر نيز ازسوي برخي ديپلماتهاي روس و اروپايي و برخي کارشناسان آمريکايي رد شده بود. اينبار اليزابت وارن، سناتور ايالات متحده و کانديداي سابق رياستجمهوري از حزب دموکرات، درگير بحثي توييتري با شخص وزير خارجه دراينباره شد. پمپئو در توييتر با خطاب قراردادن او نوشت: «سناتور وارن، شما بايد يکبار ديگر قانون را مرور کني. حقوق ما در قطعنامه ۲۲۳۱ شوراي امنيت جدا از برنامه جامع اقدام مشترک است. من از شما درباره فروش تسليحات چين به ايران در ۱۸ اکتبر انتقاد کردم. آيا اگر آنها اين تسليحات را بفرستند ازنظر شما مشکلي ندارد؟ ارسال تانکهاي ويتي۴ خوب است؟» وارن در جواب به او نوشت: «دقيقا پاراگراف ۱۰ قطعنامه ۲۲۳۱ شوراي امنيت، آمريکا را ترغيب ميکند تا اختلافات را ازطريق توافق هستهاي ايران حل کند، همان توافقي که شما از آن خارج
شديد، گزينههاي ما را محدود کرديد و از امنيت آمريکا کاستيد». مسئله ديگر اما اين است که شخص برايان هوک، خود پيشتر اين مسئله را رد کرده بود. خبرنگار بيبيسي در توييتر يکي از صحبتهاي پيشين هوک در اين راه را در کنار صحبتهاي اخير او قرار داده بود تا تناقض را نشان دهد. در صحبتهاي سال گذشته هوک او دقيقا درباره سازوکار ماشه صحبت ميکند:
«... درباره [سازوکار] ماشه، ما ديگر در اين توافق نيستيم و بنابراين آنهايي که هنوز در اين توافق هستند، بايد درباره اينکه از اين سازوکار حل اختلاف استفاده کنند يا نه، تصميم خود را بگيرند. شکي نيست که ايران در حال نقض توافق هستهاي خود است اما اين تصميمي است که آنهايي که هنوز در اين توافق هستند بايد بگيرند». اين صحبتهاي هوک البته در زمان خود سروصداي زيادي ايجاد نکرد، چراکه توضيح مسئلهاي بديهي درباره عدم عضويت آمريکا در برجام بود، اما همين توضيحات، امروز در تقابل با مواضع شخص هوک و نهاد متبوعش قرار ميگيرد. وارن پيشتر در توييتر خطاب به پمپئو نوشته بود: «ممنوعيت بينالمللي تسليحاتي عليه ايران در ماه اکتبر به پايان ميرسد. دولت آمريکا براي تمديد اين تحريم تسليحاتي ناگهان استدلال ميکند که آمريکا عضوي از توافقي است که از آن خارج شد. اين هيچ معنايي ندارد. تصميمت را بگير».
پمپئو: برگشت به برجام در کار نيست
اما نکته ديگر، توضيحي است که پمپئو درباره ايده وزارتخانهاش داده است. در گزارشها و تحليلها دراينباره، برخي رسانهها ايده او را به عنوان «بازگشت آمريکا به برجام» مطرح کرده بودند. اما پمپئو در ادامه تأکيدات خود بر ممانعت از لغو تحريم تسليحاتي ايران توضيح داد: «مسئله بازگشت به برجام مطرح نيست. ما تمايلي به اين کار نداريم. آن توافق فاجعهبار بود. اين هدف ما نيست. ما از ابزارهايي که در سازمان ملل داريم استفاده ميکنيم تا تحريمهاي تسليحاتي لغو نشود».
درخواست نمايندگان مجلس آمريکا از ترامپ: طور ديگري فشار بياوريد
در اين ميانه اما اکثريت قاطعي از نمايندگان مجلس نمايندگان آمريکا که اکثريت دموکرات هستند، از دولت خواستهاند، در نحوه برخورد و تعامل با سازمان ملل متحد و شيوه اعمال فشار به شوراي امنيت براي تمديد و گسترش تحريمهاي تسليحاتي ايران تجديدنظر کند. به گزارش ايسنا، دستکم ۳۸۲ نفر از ۴۲۹ عضو مجلس نمايندگان آمريکا متشکل از دموکراتها و جمهوريخواهان در نامهاي به مايک پمپئو، وزير امور خارجه آمريکا، از او خواستهاند تا با متحدان و همپيمانان آمريکا براي تمديد و گسترش تحريمهاي تسليحاتي ايران که در ماه اکتبر به اتمام ميرسد، همکاري کند. آنها در اين نامه همچنين خواستار اعمال محدوديتهاي سفر ازسوی سازمان ملل متحد براي ايرانياني که مرتبط با طرحهاي تسليحاتي هستند، شدند.
موضعگيري مبهم فرانسه، تأکيد دوباره روسيه و ايران
وزارت خارجه فرانسه همزمان با اعلام پايبندي به برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ از لغو تحريم تسليحاتي ايران ابراز نگراني کرد. به گزارش ايلنا، وزارت خارجه فرانسه اعلام کرد که اين کشور عميقا به برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ شوراي امنيت سازمان ملل متعهد است. در ادامه بيانيه اين نهاد آمده است که لغو تحريم تسليحاتي سازمان ملل در ماه اکتبر که با قطعنامه ۲۲۳۱ تعيين شده بود، ميتواند روي امنيت و ثبات منطقه تأثيرگذار باشد. در همين رابطه، مجيد تختروانچي، نماينده دائم ايران در سازمان ملل متحد، در توييتر نوشت: «پمپئو ادعا ميکند که طبق قطعنامه ۲۲۳۱ شوراي امنيت سازمان ملل، آمريکا يک «مشارکتکننده» است درحاليکه قطعنامه ۲۲۳۱ به «مشارکتکنندگان در برجام» اشاره دارد. او (پمپئو) اشاره به «برجام» را حذف ميکند، زيرا رئيسش در هشتم مي ۲۰۱۸ (هجدهم ارديبهشت ۱۳۹۸) «توقف مشارکت آمريکا در برجام» را اعلام کرد. به اين دليل، آمريکا هيچ ادله حقوقي براي اينکه «مشارکتکننده» است، ندارد». معاون وزير امور خارجه روسيه نيز با بيان اينکه تحريم تسليحاتي سازمان ملل عليه ايران موضوعي حلشده است، تأکيد کرد: اين محدوديتها تمديد نخواهد شد. به گزارش ايسنا،
سرگئي ريابکوف گفت: اين موضوع در زمان تصويب قطعنامه ۲۲۳۱ شوراي امنيت سازمان ملل حل شد. اين يک رژيم ويژه است که بعد از یک دوره پنج ساله در اکتبر ۲۰۲۰ منقضي ميشود و هيچ انحرافي از اين تصميم وجود ندارد. اين مقام روس همچنين گفت: پيش از آنکه بخواهيم درباره اين صحبت کنيم که واشنگتن از کدام بندهاي قطعنامه ۲۲۳۱ ميتواند براي دستيابي به اهداف خود استفاده کند، آمريکا باید الزامات اين قطعنامه را بهطورکامل و جامع اجرا کند. در واقع به اجراي کامل برجام بازگردد. ميخائيل اوليانوف، نماينده دائم روسيه در وين نيز بار ديگر تأکيد کرد: «تلاش آمريکا براي اينکه خود را عضوي از برجام مطرح کند، هيچ آيندهاي ندارد. مانند تمسخر عقل سالم است. آنها که اين طرح را ايجاد کردند، مشاوره و راهنمايي بدي به مقامهاي آمريکايي دادند. رويههاي بدبينانه بايد محدوديت داشته باشد تا سياست ملي را در بيشترين اندازه به مخاطره نيندازد».
شرق: چالشها و موضعگيريها درباره طرح جديد وزارت خارجه آمريکا عليه ايران همچنان ادامه دارد. تحليلگران و مقامات کشورها همچنان درباره شدنيبودن و قابليت اتکاي اين ايده به لحاظ حقوقي و سياسي به بحث ميپردازند. در روزهاي گذشته، مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا نيز به موضعگيري دراينباره پرداخت. از سوي ديگر، برايان هوک، مشاور ارشد وزير خارجه آمريکا و رئيس گروه ايران در اين نهاد نيز وارد موضوع شد، اما اظهارنظر او باعث شد مواضع پيشينش زير ذرهبين برود. پمپئو در اين ميان همچنين تأکيد بر ممانعت از لغو تحريمهاي تسليحاتي ايران دارد و مقامات ايران نيز تأکيد ميکنند کسي که از توافقي خارج شده نميتواند به آن استناد کند.
موضعگيري محتاط بوررل
نماينده ارشد اتحاديه اروپا در روابط خارجي و سياستهاي امنيتي در اولين موضعگيري خود در قبال اين موضوع، کموبيش جانب احتياط را گرفت و دست خود را براي آنچه ممکن است در راه باشد نبست. جوسب بوررل، در گفتوگويي اختصاصي با راديوفردا از طرفي از وجود امکان درخواست تمديد تحريم تسليحاتي ايران براي آمريکا سخن گفت و از طرفي اشاره کرد اين امکان براي آمريکا بهعنوان «يکي از اعضاي سازمان ملل» وجود دارد. او همزمان البته تأکيد کرد که ايالات متحده ديگر طرف توافق برجام به حساب نميآيد. به گزارش ايسنا، مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا روز پنجشنبه گفت: «يادآوري ميکنم که آمريکا در هيچيک از جلسات و فعاليتهاي در چارچوب برجام شرکت نکرده است. پس کاملا مشخص است که آمريکا ديگر يکي از طرفين اين توافق محسوب نميشود». او افزود: «آمريکا همانند ديگر اعضاي سازمان ملل ميتواند خواستار تحريم تسليحاتي شود».
تناقض در اظهارات ديروز و امروز هوک
از طرف ديگر، برايان هوک، نماينده ويژه دستگاه ديپلماسي آمريکا در امور ايران که چند وقتي بود کموبيش در سکوت رسانهاي ميگذراند، دراينباره به گفتوگو با رسانهها پرداخت. او در اظهارات خود تأکيد کرد، طبق پاراگراف ۱۰ و ۱۱ قطعنامه ۲۲۳۱ شوراي امنيت سازمان ملل، «بسيار مشخص است که ايالات متحده بهعنوان شرکتکننده برجام در پاراگراف ۱۰ ذکر شده است که عنوان «شرکتکننده» را تعريف ميکند. بعد در پاراگراف ۱۱ هم توضيح ميدهد که حق
هر کدام از شرکتکنندهها [چيست] و اين مشخصا شامل حقوقي ميشود که ما تحت ۲۲۳۱ داريم. بنابراين حق ما بهعنوان يک شرکتکننده چيزي است که مستقل از برجام وجود دارد». او تأکيد ميکند که در اين قطعنامه شرطي براي استفاده از اين حقوق تعريف نشده است.اين ادعاي هوک البته بسط همان ادعاي پمپئو است که پيشتر نيز ازسوي برخي ديپلماتهاي روس و اروپايي و برخي کارشناسان آمريکايي رد شده بود. اينبار اليزابت وارن، سناتور ايالات متحده و کانديداي سابق رياستجمهوري از حزب دموکرات، درگير بحثي توييتري با شخص وزير خارجه دراينباره شد. پمپئو در توييتر با خطاب قراردادن او نوشت: «سناتور وارن، شما بايد يکبار ديگر قانون را مرور کني. حقوق ما در قطعنامه ۲۲۳۱ شوراي امنيت جدا از برنامه جامع اقدام مشترک است. من از شما درباره فروش تسليحات چين به ايران در ۱۸ اکتبر انتقاد کردم. آيا اگر آنها اين تسليحات را بفرستند ازنظر شما مشکلي ندارد؟ ارسال تانکهاي ويتي۴ خوب است؟» وارن در جواب به او نوشت: «دقيقا پاراگراف ۱۰ قطعنامه ۲۲۳۱ شوراي امنيت، آمريکا را ترغيب ميکند تا اختلافات را ازطريق توافق هستهاي ايران حل کند، همان توافقي که شما از آن خارج
شديد، گزينههاي ما را محدود کرديد و از امنيت آمريکا کاستيد». مسئله ديگر اما اين است که شخص برايان هوک، خود پيشتر اين مسئله را رد کرده بود. خبرنگار بيبيسي در توييتر يکي از صحبتهاي پيشين هوک در اين راه را در کنار صحبتهاي اخير او قرار داده بود تا تناقض را نشان دهد. در صحبتهاي سال گذشته هوک او دقيقا درباره سازوکار ماشه صحبت ميکند:
«... درباره [سازوکار] ماشه، ما ديگر در اين توافق نيستيم و بنابراين آنهايي که هنوز در اين توافق هستند، بايد درباره اينکه از اين سازوکار حل اختلاف استفاده کنند يا نه، تصميم خود را بگيرند. شکي نيست که ايران در حال نقض توافق هستهاي خود است اما اين تصميمي است که آنهايي که هنوز در اين توافق هستند بايد بگيرند». اين صحبتهاي هوک البته در زمان خود سروصداي زيادي ايجاد نکرد، چراکه توضيح مسئلهاي بديهي درباره عدم عضويت آمريکا در برجام بود، اما همين توضيحات، امروز در تقابل با مواضع شخص هوک و نهاد متبوعش قرار ميگيرد. وارن پيشتر در توييتر خطاب به پمپئو نوشته بود: «ممنوعيت بينالمللي تسليحاتي عليه ايران در ماه اکتبر به پايان ميرسد. دولت آمريکا براي تمديد اين تحريم تسليحاتي ناگهان استدلال ميکند که آمريکا عضوي از توافقي است که از آن خارج شد. اين هيچ معنايي ندارد. تصميمت را بگير».
پمپئو: برگشت به برجام در کار نيست
اما نکته ديگر، توضيحي است که پمپئو درباره ايده وزارتخانهاش داده است. در گزارشها و تحليلها دراينباره، برخي رسانهها ايده او را به عنوان «بازگشت آمريکا به برجام» مطرح کرده بودند. اما پمپئو در ادامه تأکيدات خود بر ممانعت از لغو تحريم تسليحاتي ايران توضيح داد: «مسئله بازگشت به برجام مطرح نيست. ما تمايلي به اين کار نداريم. آن توافق فاجعهبار بود. اين هدف ما نيست. ما از ابزارهايي که در سازمان ملل داريم استفاده ميکنيم تا تحريمهاي تسليحاتي لغو نشود».
درخواست نمايندگان مجلس آمريکا از ترامپ: طور ديگري فشار بياوريد
در اين ميانه اما اکثريت قاطعي از نمايندگان مجلس نمايندگان آمريکا که اکثريت دموکرات هستند، از دولت خواستهاند، در نحوه برخورد و تعامل با سازمان ملل متحد و شيوه اعمال فشار به شوراي امنيت براي تمديد و گسترش تحريمهاي تسليحاتي ايران تجديدنظر کند. به گزارش ايسنا، دستکم ۳۸۲ نفر از ۴۲۹ عضو مجلس نمايندگان آمريکا متشکل از دموکراتها و جمهوريخواهان در نامهاي به مايک پمپئو، وزير امور خارجه آمريکا، از او خواستهاند تا با متحدان و همپيمانان آمريکا براي تمديد و گسترش تحريمهاي تسليحاتي ايران که در ماه اکتبر به اتمام ميرسد، همکاري کند. آنها در اين نامه همچنين خواستار اعمال محدوديتهاي سفر ازسوی سازمان ملل متحد براي ايرانياني که مرتبط با طرحهاي تسليحاتي هستند، شدند.
موضعگيري مبهم فرانسه، تأکيد دوباره روسيه و ايران
وزارت خارجه فرانسه همزمان با اعلام پايبندي به برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ از لغو تحريم تسليحاتي ايران ابراز نگراني کرد. به گزارش ايلنا، وزارت خارجه فرانسه اعلام کرد که اين کشور عميقا به برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ شوراي امنيت سازمان ملل متعهد است. در ادامه بيانيه اين نهاد آمده است که لغو تحريم تسليحاتي سازمان ملل در ماه اکتبر که با قطعنامه ۲۲۳۱ تعيين شده بود، ميتواند روي امنيت و ثبات منطقه تأثيرگذار باشد. در همين رابطه، مجيد تختروانچي، نماينده دائم ايران در سازمان ملل متحد، در توييتر نوشت: «پمپئو ادعا ميکند که طبق قطعنامه ۲۲۳۱ شوراي امنيت سازمان ملل، آمريکا يک «مشارکتکننده» است درحاليکه قطعنامه ۲۲۳۱ به «مشارکتکنندگان در برجام» اشاره دارد. او (پمپئو) اشاره به «برجام» را حذف ميکند، زيرا رئيسش در هشتم مي ۲۰۱۸ (هجدهم ارديبهشت ۱۳۹۸) «توقف مشارکت آمريکا در برجام» را اعلام کرد. به اين دليل، آمريکا هيچ ادله حقوقي براي اينکه «مشارکتکننده» است، ندارد». معاون وزير امور خارجه روسيه نيز با بيان اينکه تحريم تسليحاتي سازمان ملل عليه ايران موضوعي حلشده است، تأکيد کرد: اين محدوديتها تمديد نخواهد شد. به گزارش ايسنا،
سرگئي ريابکوف گفت: اين موضوع در زمان تصويب قطعنامه ۲۲۳۱ شوراي امنيت سازمان ملل حل شد. اين يک رژيم ويژه است که بعد از یک دوره پنج ساله در اکتبر ۲۰۲۰ منقضي ميشود و هيچ انحرافي از اين تصميم وجود ندارد. اين مقام روس همچنين گفت: پيش از آنکه بخواهيم درباره اين صحبت کنيم که واشنگتن از کدام بندهاي قطعنامه ۲۲۳۱ ميتواند براي دستيابي به اهداف خود استفاده کند، آمريکا باید الزامات اين قطعنامه را بهطورکامل و جامع اجرا کند. در واقع به اجراي کامل برجام بازگردد. ميخائيل اوليانوف، نماينده دائم روسيه در وين نيز بار ديگر تأکيد کرد: «تلاش آمريکا براي اينکه خود را عضوي از برجام مطرح کند، هيچ آيندهاي ندارد. مانند تمسخر عقل سالم است. آنها که اين طرح را ايجاد کردند، مشاوره و راهنمايي بدي به مقامهاي آمريکايي دادند. رويههاي بدبينانه بايد محدوديت داشته باشد تا سياست ملي را در بيشترين اندازه به مخاطره نيندازد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.